Từ thị trấn Ba Chẽ (huyện Ba Chẽ) đi thêm 20 cây số nữa trên con đường quanh co lắm dốc, chúng tôi đến nhà bà Lương Thị Đông ở Khe Ốn, xã Thanh Lâm. Vừa lúi húi hứng nước vào các xô lớn, nhỏ bày kín một góc bếp, bà vừa chia sẻ: “May mà từ đầu mùa đông đến giờ, thỉnh thoảng ông trời vẫn cho một cơn mưa nên bà con đỡ vất vả về nước chứ mọi năm, tầm này chúng tôi không còn nước để dùng, phải đi nửa tiếng đồng hồ mới gánh về được 2 xô nước, khổ lắm!”.
Để có nước sinh hoạt hàng ngày, gia đình bà đã cùng gần chục hộ dân trong thôn góp tiền mua xi măng, đi lấy cát đá để đổ đập ngăn khe suối dẫn nước về nhà. Khe này nằm cách các hộ hơn 1km. Tuy nhiên, đến mùa khô, khe cạn nước, các hộ lại phải đi gánh nước ở sông về dùng. Đồng chí Đỗ Thị Lan, Bí thư Huyện uỷ Ba Chẽ cho biết: “Không riêng gì xã Thanh Lâm, hiện nay, trừ thị trấn Ba Chẽ, 7 xã còn lại của huyện đều rơi vào tình trạng thiếu nước sinh hoạt. Đây cũng là vấn đề mà mỗi lần họp cử tri người dân các xã ở Ba Chẽ đều đưa ra kiến nghị”. Nguyên nhân của tình trạng thiếu nước sinh hoạt ở Ba Chẽ là do địa hình nơi đây chủ yếu đồi núi, trong khi đó, đời sống của bà con còn rất khó khăn nên việc đào, khoan giếng khó thực hiện. Rất hiếm hộ gia đình nào xây bể chứa nước vì tính ra cũng mất vài chục triệu đồng. Trên địa bàn huyện lại không có hồ chứa nước nào nên nguồn nước chủ yếu phụ thuộc vào tự nhiên.
Trên thực tế, huyện cũng đã được Trung ương, tỉnh quan tâm, đầu tư 41 công trình nước sinh hoạt tập trung nhưng nhỏ lẻ, trong đó nhiều công trình đã tồn tại hàng chục năm nay, lại không có kinh phí duy tu, bảo dưỡng nên hỏng hóc, rò rỉ, xuống cấp. Có những công trình không sử dụng được nữa. Hiện nay, vẫn còn một số hộ dân tại các thôn như: Nam Kim, Nước Đừng, Tài Lò (xã Đồn Đạc); Đồng Tán (xã Minh Cầm); Đồng Khoang, Đồng Dằm (xã Đạp Thanh); Khe Nà, Khe Khưa (xã Lương Mông)… chưa được sử dụng nước sinh hoạt từ các công trình nước sinh hoạt tập trung. Bên cạnh đó, mặc dù toàn huyện có 1.184 công trình nước sinh hoạt là các giếng đào, giếng khoan và một số đường ống dẫn nước do bà con tự dẫn từ các khe, suối về dùng ở các hộ gia đình nhưng tất cả cũng chỉ là tạm bợ, chủ yếu có nước vào mùa mưa.
Không chỉ thiếu nước, với những khu vực có nước sinh hoạt, bà con cũng mang nỗi lo về chất lượng nước. Ngay như thôn Làng Cũ, Làng Mới của xã Nam Sơn (xã tiếp giáp thị trấn Ba Chẽ), nơi có sông Ba Chẽ chạy quanh, người dân phải bơm nước trực tiếp từ sông về dùng, không qua hệ thống lọc, khử khuẩn… nên bà con rất bức xúc. Chất lượng nước từ các khe suối do bà con các thôn, khe tự dẫn về hộ gia đình giờ cũng đáng lo, do hiện nay, người dân vẫn sử dụng phân bón, phun thuốc trừ sâu trong trồng rừng nên những chất độc hại ngấm, chảy xuống khe nước.
Được biết, hiện nay, 21 trong số 41 công trình nước sinh hoạt tập trung ở huyện Ba Chẽ đã được Ban Dân tộc tỉnh đưa vào kế hoạch sửa chữa, nâng cấp trong năm 2015 và những năm tiếp theo. Dù vậy, việc nâng cấp, sửa chữa những công trình này cũng chỉ mang tính chất tạm bợ. Dẫu biết, trong tình hình kinh tế khó khăn hiện nay, việc đầu tư các công trình dân sinh gặp nhiều khó khăn. Tuy nhiên, người dân Ba Chẽ vẫn mong Nhà nước không đầu tư theo hình thức dàn trải mà tập trung nguồn lực để đầu tư những công trình cấp nước có quy mô, mang tính bền vững như các hồ chứa nước, các đập kiên cố không chỉ phục vụ sinh hoạt mà còn phục vụ sản xuất, giúp bà con miền núi, vùng sâu, vùng xa phát triển kinh tế, giảm nghèo bền vững.
Thu Nguyệt
