Hiện tại Tiên Yên có 1 thị trấn là đô thị loại V, với tổng diện tích tự nhiên 708,16ha, mật độ dân số 1.022 người/km2. Trong những năm qua hệ thống cơ sở hạ tầng của thị trấn đã được đầu tư xây dựng và nâng cấp, đáp ứng nhu cầu sản xuất và sinh hoạt của nhân dân như: Đường, trường, trạm, điện, nước và các công trình phúc lợi xã hội.
Theo định hướng phát triển sẽ xây dựng Tiên Yên thành thị xã cửa ngõ miền Đông của tỉnh, cộng với sự gia tăng dân số trên địa bàn nên nhu cầu đất ở để xây dựng các khu dân cư đô thị và các công trình hạ tầng xã hội trong thời gian tới sẽ rất lớn. Hiện nay Tiên Yên vẫn còn giữ được một số tuyến phố cũ trước đây có các công trình kiến trúc do người Hoa để lại, nhưng do sự phát triển kinh tế - xã hội, quản lý định hướng kiến trúc chưa tốt nên đường phố bị nhiều kiến trúc pha tạp không còn một khu nào hoàn chỉnh với lối kiến trúc cổ. Để tạo không gian đô thị khang trang, hiện đại cho thị xã cửa ngõ miền Đông, từ năm 2000 UBND tỉnh đã phê duyệt quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/2.000 cho thị trấn Tiên Yên. Xác định đây sẽ là cốt nền của thị xã tương lai nên các nội dung của bản quy hoạch đã và đang được huyện tích cực triển khai thực hiện như: Xây dựng khu chợ mới, khu cầu Khe Tiên, khu bệnh viện, khu cơ quan hành chính huyện. Tuy nhiên, do địa hình đồi núi bị chia cắt mạnh, các đồi đất ở phía Bắc có độ dốc và chiều cao lớn nên việc lựa chọn đất có nhiều khó khăn, phải san gạt, tôn tạo mới có mặt bằng xây dựng, như vậy sẽ làm mất đi một phần các quả đồi tự nhiên. Để đáp ứng được nhu cầu đất xây dựng hệ thống công trình công cộng huyện rất cần mở rộng diện tích từ thị trấn ra các xã xung quanh mới có quỹ đất xây dựng.
Ở các khu dân cư nông thôn, do đặc thù của huyện miền núi có nhiều đồng bào dân tộc sinh sống nên dân cư phân bố không đều theo từng vùng. Các xã vùng cao dân số thưa thớt, tập quán xây dựng nhà ở mang tính tự phát, còn ở các xã vùng thấp dân số khá đông. Các khu dân cư mới được phân bố tập trung, gắn liền với các trục đường chính trong xã và các công trình phúc lợi xã hội. Việc bố trí kiến trúc không gian khu dân cư mới đã được xây dựng theo quy hoạch khang trang sạch đẹp. Còn các khu dân cư cũ chủ yếu theo truyền thống lâu đời nên còn bất hợp lý, mang tính tự phát, chưa đảm bảo mỹ quan và kiến trúc mới. Hệ thống cơ sở hạ tầng các khu dân cư dù đã được quan tâm đầu tư, nhưng do nhu cầu đầu tư quá lớn trong khi ngân sách hạn chế nên chưa đáp ứng được nhu cầu sử dụng, phục vụ cho sản xuất và sinh hoạt của nhân dân. Cụ thể hệ thống giao thông như: Đường xã, thôn, xóm 80% rải cấp phối, một số ngõ xóm còn là đường đất, gây khó khăn đi lại của nhân dân, nhất là trong mùa mưa. Việc cấp nước sinh hoạt hiện nay là do nhân dân tự xây bể, đào giếng lấy nước sinh hoạt, chỉ có một số hộ dân ở xã Yên Than và thị trấn được dùng nước máy. Hệ thống thoát nước mặt và nước thải sinh hoạt trong các khu dân cư mới chỉ có một số trục đường chính, còn lại chủ yếu là thải ra đồng ruộng, kết hợp thoát nước mặt và nước thải theo hệ thống khe suối chảy ra sông, gây ảnh hưởng đến môi trường chung. Huyện đã hỗ trợ và vận động nhân dân đóng góp để xây dựng các tổ vệ sinh môi trường để thu gom rác thải, nhưng với đặc thù huyện miền núi, nhiều dân tộc cùng sinh sống, trình độ dân trí thấp, tập quán sinh hoạt lạc hậu, đời sống còn khó khăn nên chỉ có một số xã có tổ vệ sinh môi trường và cũng chỉ tập trung ở khu vực trung tâm xã.
Trong tương lai, khi dân số gia tăng, việc mở rộng thêm đất để đáp ứng nhu cầu xây dựng nhà ở và sinh hoạt cho các hộ phát sinh là thực tế khách quan, bắt buộc Tiên Yên phải có sự điều chỉnh các điểm dân cư hiện có, đồng thời quy hoạch phát triển khu dân cư mới theo hướng đô thị hoá tại chỗ trên cơ sở sử dụng đất tiết kiệm, hiệu quả. Đây vừa là một trong những vấn đề cần quan tâm trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của huyện và cũng là thách thức của Tiên Yên trong thời kỳ mới.
Ngọc Lan
