Theo Thông tư số 34/2009/TT-BXD của Bộ Xây dựng về việc nâng cấp đô thị, bao gồm 6 tiêu chuẩn: Chức năng đô thị đạt tối đa 15 điểm; quy mô dân số toàn đô thị 10 điểm; mật độ dân số đô thị 5 điểm; tỷ lệ lao động phi nông nghiệp 5 điểm; hệ thống công trình hạ tầng đô thị 55 điểm; kiến trúc, cảnh quan đô thị 10 điểm và 49 tiêu chí. Tổng số điểm của 6 tiêu chuẩn phải đạt tối thiểu 70/100 điểm, không tính ngoại suy khi vượt quá mức quy định tối đa và tính điểm 0 cho các chỉ tiêu không đạt mức quy định tối thiểu. Chiếu theo các quy định này, nhiều đô thị của Quảng Ninh sẽ cần phải nỗ lực rất lớn để thực sự là đô thị văn minh, hiện đại.
Tăng nhanh về số lượng
Nếu như năm 2003 khi phê duyệt Quy hoạch tổng thể hệ thống đô thị và khu dân cư tỉnh Quảng Ninh đến năm 2020 toàn tỉnh có 1 thành phố (là đô thị loại III), 3 thị xã và 10 huyện (có các đô thị là loại IV, V và các đô thị chưa có đánh giá phân loại để công nhận theo quy định) thì đến nay, toàn tỉnh có 15 đô thị. Trong đó: 1 thành phố là đô thị loại I (Hạ Long), 3 thành phố là đô thị loại III (Móng Cái, Uông Bí, Cẩm Phả), 1 thị xã là đô thị loại IV (Quảng Yên); 1 thị trấn là đô thị loại IV (Mạo Khê); 9 thị trấn đã được công nhận là đô thị loại V (Đông Triều, Quảng Hà, Tiên Yên, Trới, Ba Chẽ, Bình Liêu, Cái Rồng, Đầm Hà và Cô Tô). Tỷ lệ đô thị hoá toàn tỉnh đạt khoảng 58,53% (bình quân cả nước 30,1%). Trong năm 2013, TP Hạ Long đã được công nhận là đô thị loại I, TP Uông Bí đang trong lộ trình từ loại III lên loại II, các địa phương là Hải Hà, Đông Triều, Tiên Yên cũng đang thực hiện nâng cấp đô thị của địa phương mình lên loại IV, tỉnh dự kiến sẽ thành lập thêm một đô thị mới là thị trấn Hoành Mô (Bình Liêu).
Trong thời gian qua, tỉnh Quảng Ninh đã tập trung cho công tác quy hoạch, hoàn thành chương trình công nhận đô thị cho các đô thị loại V và phân loại các đô thị theo kế hoạch. Hiện tỉnh đang tiếp tục tập trung nguồn lực để xây dựng hoàn thiện các quy hoạch chiến lược (quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, quy hoạch xây dựng vùng tỉnh, quy hoạch phát triển nguồn nhân lực, quy hoạch sử dụng đất) và cho chương trình phát triển đô thị theo Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ XIII. Đặc biệt để tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, phát triển đô thị trên địa bàn tỉnh đang xúc tiến đầu tư các dự án trọng điểm như: Dự án tuyến đường nối TP Hạ Long với đường cao tốc Hà Nội - Hải Phòng; đường cao tốc Hạ Long - Móng Cái; đường dẫn Cầu Bắc Luân II; Khu công nghiệp cảng biển Hải Hà; sân bay Vân Đồn…
Để đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh sự phát triển của các đô thị diễn ra nhanh, tỉnh cũng đã tổ chức các lớp đào tạo, bồi dưỡng, bổ sung, cập nhật kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ về quản lý xây dựng và phát triển đô thị cho lãnh đạo các sở, ngành, địa phương (đào tạo trong và ngoài nước), để nâng cao năng lực lãnh đạo, năng lực quản lý, điều hành cho lãnh đạo, chuyên môn đô thị các cấp về công tác quản lý xây dựng và phát triển đô thị của tỉnh.
Nhưng chất lượng vẫn chưa đảm bảo
Theo đánh giá của Sở Xây dựng, các đề án công nhận đô thị, nâng cấp đô thị đã được triển khai phù hợp với xu thế phát triển của địa phương, tuy nhiên, một số đô thị trong lộ trình được nâng loại nhưng còn nhiều tiêu chí thấp, nhất là tiêu chí cơ sở hạ tầng, kiến trúc cảnh quan, môi trường... Một số đô thị đã được công nhận, nâng cấp nhưng vẫn cần phải tiếp tục được đầu tư, nâng cấp cơ sở hạ tầng trả nợ cho những tiêu chí chưa đạt điểm tối đa. Bên cạnh đó, do nguồn vốn đầu tư cho việc nâng cấp, chỉnh trang, mở rộng đô thị còn hạn chế, hầu hết các địa phương trong lộ trình nâng hạng đô thị đều chưa phát huy được nguồn vốn xã hội hoá trong công tác đầu tư, phát triển đô thị như xây dựng các công trình xử lý chất thải rắn, nghĩa trang đô thị, các công trình hạ tầng khác…
Điển hình như đối với thị trấn Quảng Hà (Hải Hà), với tổng số điểm tính lại đạt 58/100 điểm, chưa đáp ứng quy định tối thiểu (70/100 điểm) để công nhận đô thị loại IV. Đối với thị trấn Đông Triều, theo kết quả huyện tự đánh giá, chấm điểm đạt 84,6 điểm, vượt điểm quy định tối thiểu để công nhận đô thị loại IV, huyện có 32 chỉ tiêu đạt và vượt mức tối đa của tiêu chuẩn quy định; 14 chỉ tiêu đạt trên mức tối thiểu nhưng cần phấn đấu để đạt tối đa; 2 chỉ tiêu chưa đạt tối thiểu cần phấn đấu khắc phục trong thời gian tới.
Nâng loại đô thị việc địa phương nào cũng muốn nhưng khi đã được nâng loại thì chất lượng đô thị, mức sống của người dân trong đô thị như thế nào để tương xứng với loại đô thị đó? Điển hình như TP Hạ Long căn cứ theo Thông tư này đủ tiêu chuẩn dù đã được công nhận là đô thị loại I, nhưng xét về các chỉ tiêu cứng đô thị này vẫn còn các chỉ tiêu chưa đạt điểm tối đa cần phấn đấu đầu tư hoàn thiện theo quy định như tỷ lệ nước thải sinh hoạt được xử lý, tỷ lệ thu gom chất thải rắn, số lượng nhà tang lễ, quy chế quản lý kiến trúc toàn đô thị, khu đô thị mới kiểu mẫu, tuyến phố văn minh… Đó là chưa kể rất nhiều tiêu chí “mềm” mà địa phương này cần phải cố gắng rất nhiều.
Đồng chí Nguyễn Mạnh Tuấn, Giám đốc Sở Xây dựng cho biết: Chương trình phát triển đô thị của tỉnh trong những năm qua đã đạt được nhiều kết quả, song còn nhiều hạn chế. Đó là, Quy hoạch tổng thể hệ thống đô thị và khu dân cư tỉnh Quảng Ninh đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020 đến nay nhiều nội dung quy hoạch không còn phù hợp, nhiều đô thị đã phát triển đạt và vượt so với quy hoạch. Việc triển khai các Đề án công nhận đô thị, nâng cấp đô thị đã được triển khai, tuy vậy nhiều tiêu chí thấp (nhất là tiêu chí cơ sở hạ tầng, kiến trúc cảnh quan, môi trường...); các đô thị đã được công nhận, nâng cấp song cần phải tiếp tục được đầu tư, nâng cấp cơ sở hạ tầng tương xứng. Chính vì vậy, khi đã được nâng loại đô thị các địa phương cần phát huy các nguồn lực trên cơ sở vận dụng các chính sách, khuyến khích huy động các nguồn vốn đầu tư từ các doanh nghiệp, nhà đầu tư, tổ chức xã hội đóng góp cho việc xây dựng hạ tầng đô thị như đầu tư xây dựng dự án nghĩa trang, nhà tang lễ, nhà máy xử lý chất thải rắn…
Đô thị được nâng loại là niềm vui đối với mỗi người dân sinh sống trong đô thị đó, tuy nhiên cùng với đó mỗi địa phương cần đặc biệt quan tâm đến việc nâng cao chất lượng của đô thị, mức sống của người dân trong đô thị, có như vậy việc được nâng loại đô thị mới thực sự có ý nghĩa.
Ngọc Lan
