“...Tết, Tết, Tết, Tết đến rồi. Tết đến trong tim mọi người...” - Câu hát được phát ra từ bộ loa máy của một hộ gia đình trong khu tái định cư làng chài ở phường Hà Phong (còn gọi là khu 8, phường Hà Phong, TP Hạ Long) càng khiến cho bầu không khí ở đây những ngày giáp Tết trở nên rộn rã, phấn khích. Không rộn rã sao được khi mà đây là cái Tết đầu tiên trên bờ của bà con với rất nhiều đổi thay và hy vọng...
“Ôn cố tri tân”
Những ngày này, cùng lúc có hai đợt gió mùa tăng cường tràn về, càng khiến cho tiết trời miền Bắc trở nên giá rét. Trong căn nhà cấp 4 kiên cố, rộng chừng 80m2 thuộc khu tái định cư phường Hà Phong (TP Hạ Long), cụ Đỗ Văn Khánh, 86 tuổi - một trong những bậc cao niên của làng chài, niềm nở chào đón chúng tôi.
Cụ Khánh chia sẻ, gia đình cụ cả thảy là 5 thế hệ lênh đênh trên biển. Từ khi sinh ra, chưa bao giờ cụ Khánh được sống một ngày ở trên bờ mà chỉ quẩn quanh trong lòng Vịnh Hạ Long. Cụ Khánh chia sẻ: Chưa được đón Tết trên bờ bao giờ nhưng tôi có thể cảm nhận là nó sẽ vui hơn. Từ ngày về đất liền đến nay mới có vài tháng mà nhà nào cũng sắm xe máy. Lớp trẻ, rồi cả mấy ông, bà tuổi trung niên cũng bảo nhau tập xe, ồn ào cả khu phố.
Trong ký ức của cụ Khánh, Tết của bà con làng chài những năm trước cũng bình thường và không có dấu ấn gì đặc biệt. Ở một số khu làng chài trên Vịnh, bà con còn không có phong tục cúng Ông Công, Ông Táo như trên đất liền nên phải đến ngày 28-29 Tết, bà con mới vào bờ mua sắm. Cũng vì bất tiện trong việc đi lại và mua sắm đồ nên nghi thức cúng tất niên của bà con ngư dân cũng giản tiện hơn. Còn trẻ em làng chài thì chẳng bao giờ được nhóm củi, trông nồi bánh chưng đêm.
Tết của bà con ngư dân làng chài chỉ thực sự bắt đầu từ tối 30 Tết, sau khi đã đón giao thừa xong, từng đám thanh niên rủ nhau chèo thuyền đến từng nhà trong khu để chúc Tết. Cụ Khánh chia sẻ: Dân chài chúng tôi quan niệm, mùng 1 Tết nếu đi chúc Tết thì nghĩa là đem cái lộc, cái may của mình... đi cho người khác nên ngày mùng 1, chúng tôi thường ở nhà, ăn bữa cơm gia đình tạo sự đầm ấm và hy vọng được một năm no đủ. Mùng 2 Tết, các gia đình mới bơi thuyền sang nhà người thân, hàng xóm hoặc bạn bè chúc năm mới bình an. Tuy nhiên, cũng chỉ đến chơi những gia đình thấy thực sự thân thiết để chúc nhau những điều tốt đẹp nhất mà thôi!
Cũng chung cảm nhận như cụ Khánh, ông Nguyễn Văn Kỷ, Trưởng Ban Công tác mặt trận khu 8, phường Hà Phong chia sẻ: “Gia đình tôi cũng vừa mua chiếc xe máy hơn 30 triệu đồng để các cháu có phương tiện đi làm. Tôi cũng đang tập đi xe để ra Tết thi lấy bằng lái, còn đi lại cho biết đó, biết đây chứ! Ở trong khu cũng có nhiều nhà mới mua xe máy lắm!”.
Biến cái không thể thành cái có thể
Vịnh Hạ Long có tới 7 khu làng chài với hàng trăm ngư dân sinh sống. Trong số đó, có không ít hộ đã hình thành, sinh sống lâu đời qua 4-5 thế hệ trong lòng Vịnh. Cuộc sống xa đất liền từ lâu đã để lại nơi này nạn mù chữ, trình độ văn hoá thấp (chỉ lớp 5 phổ thông) cho bao lớp trẻ. Làm sao để thay đổi cuộc sống của bà con, thay đổi những thói quen, những phong tục, tập quán vốn đã ăn sâu trong tiềm thức của ngư dân làng chài; đồng thời, cũng là bảo vệ, giữ gìn, phát huy tốt hơn giá trị của di sản Vịnh Hạ Long…
Trăn trở này đã mang đến cho Đảng bộ, chính quyền, nhân dân trong tỉnh một ý chí quyết tâm, cần thay đổi hoàn toàn tập quán, giúp bà con ngư dân “an cư, lạc nghiệp”, đưa họ lên bờ, giúp họ chuyển đổi nghề nghiệp để sinh sống tốt hơn, an toàn hơn. Vậy là khu tái định cư cho bà con làng chài đã được tỉnh đầu tư trên diện tích gần 8ha ở khu vực Cái Xà Cong (phường Hà Phong, TP Hạ Long) với tổng kinh phí khoảng 167 tỷ đồng. Tháng 5-2014, khu tái định cư đã chính thức đón những hộ ngư dân đầu tiên đến định cư. Đến nay, cả khu đã có 328 hộ với 1.574 nhân khẩu sinh sống.
Là người lăn lộn, trăn trở gắn bó với các ngư dân ngay từ những ngày đầu tiên nhập cư, ông Nhâm Sỹ Thuộc, Phó Chủ tịch UBND phường Hà Phong vẫn nhớ như in cảm giác vui sướng xen lẫn những bối rối, lo âu của các ngư dân. Ông kể lại: Để giúp bà con sớm làm quen với cuộc sống mới, phường đã phân công, cắt cử cán bộ xuống trực tiếp giúp đỡ bà con; hướng dẫn bà con từ cách sử dụng điện, vòi nước ra sao, sử dụng nhà vệ sinh tự hoại thế nào. Điện thoại của tôi thì luôn thường trực 24/24h để khi bà con cần bất cứ sự giúp đỡ, hướng dẫn nào, chúng tôi cũng sẵn sàng.
Không chỉ được thoả mãn ước mơ ngàn đời có một ngôi nhà vững chãi che mưa, che nắng mà khi an cư trên bờ, bà con ngư dân còn được quan tâm, chăm sóc về mặt sức khoẻ, học hành. Phường Hà Phong đã phối hợp với các ban, ngành, đơn vị tổ chức khám sức khoẻ cho bà con, khám và cấp giấy khám sức khoẻ miễn phí cho các trường hợp xin đi học nghề. Đặc biệt, bà con còn được tạo điều kiện thuận lợi để chuyển đổi nơi đăng ký khám chữa bệnh về gần nơi sinh sống. Ngoài ra, phường, thành phố cũng dành 6 phòng học kiên cố ở Trường Tiểu học Hà Phong để đón trẻ em khu tái định cư vào học; mở 2 lớp mầm non có bố trí giáo viên và ăn bán trú cho học sinh ngay tại khu tái định cư. Vào những ngày lễ, phường và các tổ chức đoàn thể, doanh nghiệp đã phối hợp tổ chức các hoạt động gặp mặt, giao lưu văn hoá, văn nghệ, thể thao, tặng quà cho các thành phần ở khu dân cư.
Để giúp bà con dần cải thiện cuộc sống, phường đã phối hợp với các sở, ngành, phòng, ban và doanh nghiệp tổ chức miễn phí chợ phiên việc làm, lớp xoá mù chữ, lớp nghề đan lưới, nghề lái xe ô tô cho bà con.
Ông Thuộc cho biết thêm: Bước đầu chúng tôi đưa nghề đan lưới vào để phổ biến cho bà con và còn mời được cả doanh nghiệp nhận bao tiêu sản phẩm nhưng bà con không mấy mặn mà vì cho rằng thu nhập từ nghề này thấp. Chúng tôi lại phối hợp với Công ty Cổ phần Minh Anh mở lớp đào tạo lái xe… Để thay đổi nhận thức và chuyển đổi được nghề nghiệp cho bà con thì cần có thời gian về lâu, về dài.
Tết mới - ước vọng mới
Theo chia sẻ của ông Thuộc, Tết Ất Mùi 2015 là Tết đầu tiên ở trên bờ của các ngư dân tái định cư khu 8 nên phường sẽ có sự chuẩn bị chu đáo để giúp bà con đón Tết vui tươi, an toàn. “Năm nay, phường sẽ tổ chức cho bà con vui xuân đón Tết tập trung ở nhà văn hoá” - ông Thuộc cho biết.
Nhà văn hoá của khu phố 8 được đánh giá là đẹp nhất, nhì thành phố. Cơ sở vật chất, trang thiết bị của nhà văn hoá từ âm thanh, loa máy đến bàn ghế đều được các đơn vị, tổ chức của thành phố hỗ trợ đầu tư đồng bộ; trong đó, riêng bộ âm thanh, loa máy trị giá trên 40 triệu đồng do Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc thành phố tặng…
Chị Phạm Thị Mơ, khu phố 8, phường Hà Phong xúc động: Hiện tại, cuộc sống của bà con ở đây có thể nói là tạm ổn, nhưng về lâu, về dài chắc sẽ còn nhiều khó khăn. Theo gia đình lên bờ, chúng em cũng đã xác định, phải chuyển đổi nghề nghiệp, có vậy, cuộc sống mới ổn định được. Không thể cứ sống ở trên bờ rồi ngày ngày lại xuống biển đánh bắt con tôm, con cá mang ra chợ bán. Vì vậy, chúng em mong các cấp chính quyền có thể tạo điều kiện, hướng dẫn bà con ở đây chuyển đổi nghề nghiệp hợp lý, tìm được hướng phát triển phù hợp.
Vâng, đó không chỉ là ước vọng của mình chị Mơ mà còn là niềm khát khao của các cư dân ở phố làng chài trên cạn này. Mong sao, bà con sớm thích nghi với cuộc sống mới.
Cẩm Nang
