Mặc dù Luật Dược 2016 chính thức có hiệu lực được gần 2 tháng nay, nhưng thực trạng bán lẻ thuốc phải kê đơn nhưng không có đơn vẫn diễn ra phổ biến. Cụ thể ngày 17-2, khi tôi đến một vài cơ sở kinh doanh thuốc tại phường Hồng Hải, phường Hồng Hà, TP Hạ Long, dù trên bảng hiệu đều ghi Nhà thuốc đạt chuẩn GPP (thực hành tốt nhà thuốc), nhưng khi hỏi mua thuốc kháng sinh amoxicilin cho trẻ em (một trong những loại thuốc bắt buộc phải có kê đơn), người bán chẳng mảy may hỏi về đơn thuốc mà chỉ hỏi xem trẻ có sốt, ho không để tư vấn mua thêm các loại thuốc khác như: Thuốc hạ sốt, thuốc chống viêm, phù nề Alpha choay...
Không chỉ có các nhà thuốc này mà việc bán thuốc tràn lan, không cần đơn của bác sĩ đối với các loại thuốc phải kê đơn diễn ra phổ biến ở tất cả các nhà thuốc, quầy thuốc trên địa bàn tỉnh nói riêng, trong cả nước nói chung (trừ nhà thuốc, quầy thuốc bệnh viện, trạm xá), dù trước đó, tại Luật Dược năm 2005 và trong Bộ nguyên tắc, tiêu chuẩn “thực hành tốt nhà thuốc” do Bộ Y tế ban hành từ năm 2007 đều có quy định bắt buộc phải bán lẻ thuốc theo đơn đối với các loại thuốc phải kê đơn. Tuy nhiên, việc phát hiện, xử phạt cơ sở vi phạm bán thuốc kê đơn không có đơn chưa được xem trọng.
| Luật Dược năm 2016 quy định: Bán lẻ thuốc kê đơn mà không có đơn thuốc là một trong các hành vi bị cấm; cơ sở kinh doanh dược có trách nhiệm chỉ được bán thuốc kê đơn tại cơ sở bán lẻ khi có đơn thuốc. |
Bác sĩ Phạm Thị Minh Huyền, Trưởng Phòng Y tế TP Cẩm Phả, cho biết: “Cẩm Phả có khoảng 90 quầy thuốc, nhà thuốc. Việc kiểm tra các cơ sở có bán thuốc theo đơn hay không thực sự rất khó khăn vì nhân lực của Phòng mỏng, không thể đến tất cả quầy thuốc, nhà thuốc kiểm tra thường xuyên mà chỉ kiểm tra định kỳ. Qua kiểm tra định kỳ thì thấy trên sổ sách ghi chép của các quầy thuốc, nhà thuốc vẫn thể hiện bán theo đơn đối với các loại thuốc phải kê đơn. Thêm nữa, trường hợp phát hiện bán thuốc không có đơn của bác sĩ thì việc xử phạt mới chỉ ở mức 200.000-500.000 đồng theo quy định, không đủ sức răn đe cơ sở”.
Còn với Sở Y tế, đơn vị được giao chức năng kiểm tra, giám sát chất lượng, thanh tra và xử lý các vi phạm trong sản xuất, kinh doanh và sử dụng thuốc theo quy định của pháp luật thì cũng không đủ sức để bao quát thường xuyên đối với gần 700 cơ sở kinh doanh dược (chủ yếu là thuốc tân dược) trên địa bàn toàn tỉnh. Theo nhiều chủ cơ sở kinh doanh dược hiện nay, người dân Việt Nam chưa có thói quen khi có biểu hiện bệnh thì đi khám bác sĩ, nhất là với những biểu hiện nhẹ như: Nhức đầu, ho, sổ mũi... Họ đều tự ra hiệu thuốc mua thuốc mà họ cho là khỏi bệnh để về dùng. Còn với các cơ sở kinh doanh thì do cạnh tranh nhau nên vẫn bán thuốc theo nhu cầu của người mua vì không mua ở nhà thuốc, quầy thuốc này, họ vẫn có thể đến mua ở quầy thuốc, nhà thuốc khác.
Chính những nguyên nhân trên khiến cho việc quản lý bán thuốc theo đơn đối với những loại thuốc bắt buộc phải kê đơn gần như không kiểm soát được. Điều này dẫn đến hệ lụy vô cùng lớn cho thế hệ tương lai, đó là tình trạng kháng thuốc. Theo kết quả tổng hợp của Bộ Y tế, nước ta có tỷ lệ kháng thuốc kháng sinh cao và đã xuất hiện vi khuẩn kháng đa thuốc, mức độ kháng ngày càng gia tăng, đặc biệt kháng với kháng sinh thế hệ mới. Điều này khiến việc điều trị cho các bệnh nhân mắc các bệnh nhiễm khuẩn ngày càng gặp khó khăn.
Theo Trưởng Phòng Nghiệp vụ Dược, Sở Y tế Bùi Thị Tuyết, tháng 11-2015, Sở Y tế đã ban hành Kế hoạch triển khai tuần lễ truyền thông về phòng chống kháng thuốc, qua đó đã tuyên truyền, vận động được trên 6.800 cán bộ trong toàn ngành Y tế và một số bệnh nhân ký cam kết trực tiếp sử dụng kháng sinh có trách nhiệm; trong đó có việc mua, bán thuốc theo đơn. Ngay từ đầu năm 2017, mặc dù chưa có nghị định hướng dẫn thực hiện Luật Dược năm 2016, nhưng ngành cũng đã ban hành văn bản về tăng cường hành động chống kháng thuốc, trong đó yêu cầu các cơ sở bán lẻ thuốc duy trì thực hiện theo đúng nguyên tắc “Thực hành tốt nhà thuốc”, nghiêm túc chấp hành các quy định về bán thuốc theo đơn và đề nghị phòng y tế huyện, thị xã, thành phố tăng cường tổ chức kiểm tra, giám sát việc bán thuốc kháng sinh theo đơn tại các cơ sở bán lẻ thuốc trên địa bàn quản lý, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm theo đúng quy định của pháp luật.
Để quản lý tốt việc bán thuốc theo đơn, trước tiên, cần phải chú trọng hơn đến công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức cho người dân về việc cần đi khám bác sĩ khi có biểu hiện bất thường về sức khoẻ và sử dụng thuốc đúng liều lượng. Nhưng muốn vậy, trước hết phải phát triển mạnh các cơ sở, dịch vụ khám chữa bệnh làm sao đưa dịch vụ đến gần dân nhất; trong đó việc phát triển dịch vụ bác sĩ gia đình cần nhanh chóng được xem xét, triển khai. Bên cạnh đó, cần tiếp tục nâng cao ý thức của các cơ sở kinh doanh bán lẻ thuốc trên địa bàn thông qua việc tăng cường giám sát, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm; huy động cả lực lượng y tế xã, phường và người dân vào cuộc. Cần nâng mức xử phạt hành chính đủ sức răn đe đối với cơ sở vi phạm về bán thuốc kê đơn nhưng không có đơn của bác sĩ. Có như vậy, quy định của Luật mới được thực thi một cách nghiêm minh nhất.
Thu Nguyệt
