Ban quản lý (BQL) Vịnh Hạ Long được thành lập 20 năm qua, đã thực hiện khá tốt nhiệm vụ quản lý, bảo tồn, phát huy giá trị Vịnh Hạ Long. Tuy nhiên, yêu cầu về một bộ máy tổ chức quản lý xứng tầm di sản thế giới vẫn luôn đặt ra, đòi hỏi các cơ quan có trách nhiệm phải suy nghĩ, tìm tòi để có sự thay đổi phù hợp với thực tiễn, nhất là trong giai đoạn hiện nay khi di sản “gánh” trên mình cả hai danh hiệu là di sản - kỳ quan thế giới.
Mô hình cũ: Được và chưa được
Thời gian qua, nhận trọng trách mà tỉnh giao xây dựng phương án tổ chức bộ máy quản lý nhà nước phù hợp, hiệu quả, đảm bảo nguyên tắc “một cơ quan làm đầu mối chịu trách nhiệm chung” cho di sản - kỳ quan thế giới Vịnh Hạ Long, Sở Nội vụ đã nghiên cứu, lấy ý kiến các sở, ngành, đơn vị, địa phương liên quan, tham khảo kinh nghiệm từ việc quản lý các di sản thế giới của một số tỉnh, thành trong cả nước. Từ đó, đơn vị đã đề xuất phương án kiện toàn cơ cấu tổ chức bộ máy BQL Vịnh Hạ Long đảm bảo nguyên tắc trên, đồng thời phát huy những mặt ưu điểm, khắc phục những tồn tại, hạn chế của mô hình quản lý hiện nay. Phương án này hiện đang tiếp tục lấy ý kiến đóng góp của các ngành, địa phương, đơn vị để hoàn chỉnh, trình tỉnh phê duyệt, triển khai.
Theo báo cáo mà lãnh đạo Sở Nội vụ trình bày tại cuộc họp của UBND tỉnh ngày 22/9 vừa qua, đã đánh giá khá chính xác về những ưu, nhược điểm trong cơ cấu tổ chức bộ máy hiện nay của BQL Vịnh Hạ Long. Từ khi thành lập năm 1995 đến nay, Ban đã thực hiện nhiệm vụ quản lý, bảo tồn, phát huy giá trị của di sản 2 lần được UNESCO công nhận về những giá trị ngoại hạng và toàn cầu; góp phần quan trọng thúc đẩy ngành du lịch tỉnh phát triển với trọng tâm là khu vực ven bờ Vịnh Hạ Long, Bái Tử Long. Những năm qua, BQL Vịnh đã nhận được sự quan tâm chỉ đạo của tỉnh cả về việc quy định chức năng, nhiệm vụ cho đến kiện toàn cơ cấu tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ, viên chức phù hợp với thực tiễn và đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị của Vịnh Hạ Long trong từng giai đoạn. Cán bộ, nhân viên đơn vị từ mấy chục người khi thành lập, giờ lên tới gần 400 người.
Tuy nhiên, những tồn tại, hạn chế cũng còn nhiều, đã được các cơ quan chức năng, cũng như dư luận thời gian qua đề cập không ít. Đó là cơ cấu tổ chức bộ máy còn cồng kềnh, chưa thực sự hiệu quả, chưa phát huy vai trò chủ động của người đứng đầu. Nhân lực nghiệp vụ phân tán, khó chuyên sâu, còn tình trạng thiếu, thừa cục bộ do chia lẻ các đơn vị trực thuộc. BQL Vịnh thực hiện nhiệm vụ là cơ quan đầu mối trong công tác quản lý, tham mưu cho UBND tỉnh đối với các hoạt động trên Vịnh chưa thật sự hiệu quả. Chưa có cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước đối với các hoạt động trên Vịnh. Việc tạo nguồn thu từ Vịnh chưa xứng tầm với các giá trị của di sản. Một số đơn vị trực thuộc BQL còn có chức năng, nhiệm vụ chồng chéo, trùng lặp, dẫn đến chưa thực hiện đầy đủ và hiệu quả các nhiệm vụ... Với kinh nghiệm 20 năm làm công tác quản lý gắn bó với Vịnh Hạ Long, ông Nguyễn Công Thái, Phó BQL Vịnh cũng phải thừa nhận: “Câu chuyện về tổ chức bộ máy BQL Vịnh, Ban chúng tôi đã thảo luận nhiều lần, nhiều năm nay. Đặc biệt gần đây khi dư luận về mô hình, tổ chức BQL Vịnh đòi hỏi phải làm sao nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác Vịnh Hạ Long cho xứng tầm”.
Khó trong xây dựng mô hình mới
Hiện Bộ VH,TT&DL tiếp tục chỉnh sửa, lấy ý kiến xây dựng Nghị định liên quan đến công tác quản lý thống nhất đối với các di sản thế giới, để trình Chính phủ xem xét phê duyệt, đưa vào triển khai thực hiện. Ông Hồ Chí Đức, Phó Giám đốc Sở VH,TT&DL, cho hay: Cả nước hiện có 8 di sản thế giới thì có 3 mô hình quản lý. Cấp huyện quản lý là Hội An, Mỹ Sơn; cấp sở quản lý có Thành Nhà Hồ; 5 di sản còn lại là Phong Nha - Kẻ Bàng, Hoàng thành Thăng Long, Cố đô Huế, Hội An và Vịnh Hạ Long có cơ quan quản lý thuộc tỉnh. Do vậy, quản lý các di sản là bài toán chung cả nước chứ không riêng Quảng Ninh...”
Theo dự thảo Nghị định mà Bộ VH,TT&DL đang xây dựng kể trên thì tất cả BQL các di sản thế giới đều sẽ chuyển về trực thuộc tỉnh. Về vấn đề này, bà Phạm Thuỳ Dương, Trưởng BQL Vịnh, nhận định: “Cơ quan quản lý nhà nước về di sản Vịnh Hạ Long phải là đơn vị trực thuộc tỉnh. Thực tiễn 20 năm qua, chúng tôi khẳng định, cơ quan quản lý nhà nước phải nằm trực tiếp trên Vịnh, cán bộ phải gắn với các điểm di sản trên Vịnh, chứ nếu như chúng ta chỉ có một số phòng, ban trên bờ để làm công tác quản lý nhà nước thì chắc chắn là Vịnh Hạ Long không thể giữ nguyên trạng giá trị cảnh quan như ngày hôm nay...”.
Ủng hộ cho quan điểm này, ông Hồ Chí Đức phân tích: “Qua mô hình quản lý các di sản thế giới hiện nay ở Việt Nam thì xu hướng thiên về thuộc tỉnh. Công ước quản lý di sản của UNESCO cũng nói là phải có 1 đầu mối đủ thẩm quyền để quản lý và xử lý. Vì vậy, chúng ta phải tìm 1 mô hình tinh gọn, hiệu quả, xứng tầm với di sản - kỳ quan thế giới Vịnh Hạ Long”.
Bên cạnh đó, không ít ý kiến đề cập đến khó khăn trong việc xây dựng một cơ quan quản lý nhà nước xứng tầm đối với di sản này. Ông Nguyễn Công Thái nhấn mạnh: Việc quản lý Vịnh Hạ Long rất phức tạp, không giống như các di sản trên cạn. Vịnh Hạ Long rất rộng lớn, quản lý theo quan điểm của UNESCO cũng như ngành văn hoá thì muốn quản lý tốt phải quản lý cả vùng lõi, vùng ven bờ, phụ cận và vùng đệm. Vịnh Hạ Long còn được công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt, với phạm vi không riêng TP Hạ Long mà mở rộng ra cả vùng Vân Đồn, Cẩm Phả... nên không thể chỉ quản lý vùng lõi. Ông Mạc Quang Giểng, Phó Giám đốc Sở GT-VT cũng cho rằng: “Đây là việc khó. Di sản thế giới như Huế, Hội An, Thành Nhà Hồ quây vào một chỗ, phường quản lý cũng được mà Sở quản lý cũng xong. Nhưng di sản thiên nhiên thì khác hoàn toàn, quản lý Vịnh Hạ Long phức tạp đặc biệt, do vậy Nghị định mà Bộ VH,TT&DL đang xây dựng cũng chưa chắc đã phù hợp hoàn toàn.”
Với tính chất đặc thù như vậy, các ý kiến nghiêng về việc duy trì tổ chức bộ máy BQL Vịnh hiện nay trên cơ sở tiếp tục kiện toàn mô hình, nâng cao trách nhiệm của các sở, ngành, đơn vị liên quan, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trên Vịnh Hạ Long. Ông Nguyễn Công Thái phân tích: “Năm 2007, tỉnh đã ban hành Quy chế quản lý Vịnh Hạ Long, trong đó phân công, giao trách nhiệm cho các ngành quản lý rất rõ, cụ thể. Có ngành nói, họ chưa đủ thẩm quyền để thực hiện nhiệm vụ được giao, nhưng tôi nghĩ, nếu các ngành, đơn vị, địa phương làm tốt chức năng, nhiệm vụ của mình trong quản lý Vịnh Hạ Long như quy định của tỉnh, thì việc quản lý di sản đã rất tốt rồi”. Ông Mạc Quang Giểng cũng thẳng thắn bày tỏ: Có rất nhiều hoạt động diễn ra trên Vịnh, vì vậy nên giao BQL Vịnh trực thuộc tỉnh, là đầu mối chủ trì, chứ có giao riêng cho một sở, ngành, địa phương nào chắc cũng không làm được. Nhưng như mô hình BQL Vịnh hiện có làm tốt nhưng vẫn còn hiện tượng trong xâm hại di sản, cần thay đổi so với hiện nay. Tỉnh đã ban hành Quy chế quản lý, nhưng phải chỉnh sửa, quản lý nhà nước phải thuộc trách nhiệm các sở, ban, ngành, địa phương liên quan, tỉnh chỉ đạo là phải làm, chứ giờ đưa ra 1 mô hình đòi hỏi chuẩn ngay, khi quy định của Trung ương chưa rõ thì cũng rất khó...
Ngọc Mai[links()]
