Nhân chuyến công tác tham dự Hội thảo Báo Đảng các tỉnh trung du, miền núi phía Bắc tổ chức tại TP Điện Biên Phủ mấy năm trước, chúng tôi có dịp đến thăm, thắp hương tại Nghĩa trang liệt sĩ Đồi A1 Điện Biên.
Theo giới thiệu của đồng nghiệp báo Điện Biên Phủ, hiện có gần 6.000 liệt sĩ hy sinh ở Chiến dịch Điện Biên Phủ yên nghỉ tại 3 nghĩa trang liệt sĩ của tỉnh gồm Đồi A1, Him Lam và Độc Lập, trong đó, nghĩa trang liệt sĩ Đồi A1 có 644 mộ liệt sĩ. Nằm bên con đường 7-5 (được biết mới đây, nhân kỷ niệm 60 năm chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, HĐND tỉnh Điện Biên đã quyết định đổi tên đường là đường Võ Nguyên Giáp - TG) nghĩa trang A1 là Nghĩa trang liệt sĩ cấp Quốc gia, được quy tập những năm 1958 đến năm 1960. Nghĩa trang A1 có kết cấu tường bao xung quanh, cổng vào như một thành cổ.
Bên trong bức tường bao, phía tiếp giáp đường 7-5 có các ô được ốp đá, trên đó có gắn chữ đồng tên các liệt sĩ đã hy sinh tại Điện Biên Phủ, theo từng tỉnh, thành phố, tỉnh có nhiều liệt sĩ hy sinh nhất là Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh. Thật tiếc, có lẽ do chiến tranh, do khó khăn về ghi chép, lưu trữ hồ sơ ngày đó nên các liệt sĩ không có thông tin đầy đủ về quê quán, năm sinh, ngày và nơi hy sinh thậm chí có liệt sĩ có tên mà không có họ. Do danh sách không rõ ràng, không dấu chấm phẩy (ví dụ Hoàng Văn Ảnh Ánh Phạm Văn Ẩm Ngô Quốc Bân Can Phạm Văn Côi…) nên rất khó xác định chính xác Quảng Ninh có bao nhiêu liệt sĩ trong danh sách trên. Chúng tôi chỉ có thể đoán định có khoảng 54 liệt sĩ. Thật xúc động, trong danh sách liệt sĩ của tỉnh Quảng Ninh có 1 nữ liệt sĩ (căn cứ vào chữ lót “thị”) đó là liệt sĩ Nguyễn Thị Bảy; có liệt sĩ chỉ ghi vỏn vẹn: Đồng chí Nặn.
Rất tiếc, chuyến đi đó, chúng tôi không có dịp đến thăm 2 nghĩa trang Him Lam và Độc Lập. Theo đồng nghiệp báo Điện Biên Phủ, nghĩa trang liệt sĩ Đồi Độc Lập - nghĩa trang lớn nhất trong 2 nghĩa trang liệt sĩ Điện Biên Phủ - có 2.432 mộ liệt sĩ nhưng phần lớn không có tên. Bên cạnh đó, những năm 1953-1954, địa giới hành chính tỉnh Quảng Ninh còn có những sáp nhập, chia tách với các tỉnh lân cận; các phần mộ liệt sĩ quy tập tại các nghĩa trang ở Điện Biên Phủ là bao gồm những liệt sĩ đã hy sinh trong cả chiến dịch đông xuân 1953-1954, không riêng cuộc tổng công kích Điện Biên Phủ 56 ngày đêm (13-3 đến 7-5-1954)… Bởi vậy, cho dù có tra tìm nhiều tài liệu, chúng tôi cũng chưa thể tìm ra câu trả lời chính xác: Quảng Ninh có bao nhiêu liệt sĩ hy sinh tại chiến trường Điện Biên Phủ.
Theo Quảng Ninh - Lịch sử kháng chiến chống thực dân Pháp (1945-1954), NXB Quân đội Nhân dân, Hà Nội - 1991, trong 9 năm kháng chiến chống Pháp, quân và dân Quảng Ninh (Quảng Yên, Đặc khu Hòn Gai, Hải Ninh) đã đánh 3.459 trận, tiêu diệt và làm bị thương 22.100 tên, bắt sống 2.851 tên, thu 8.000 súng và hàng chục tấn quân trang. Không có thống kê nhưng rõ ràng để có thành tích ấy, đã có rất nhiều cán bộ, chiến sĩ, đồng bào đã ngã xuống hay hy sinh một phần thân thể cho Tổ quốc. Đóng góp vào thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Pháp nói chung, chiến thắng Điện Biên Phủ nói riêng, Quảng Ninh tự hào có 1 cá nhân được phong tặng danh hiệu anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân đó là Nguyễn Văn Thuần. Ông sinh năm 1916, quê ở phường Cộng Hoà (TX Quảng Yên), được tuyên dương trong đợt phong tặng danh hiệu anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân đợt 2 (ngày 31-8-1955) của Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. Khi được phong tặng danh hiệu anh hùng, ông là Trung đoàn phó Trung đoàn 209, Sư đoàn 312. Theo ông Phạm Văn Sơn, Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch UBND phường Cộng Hoà thì Anh hùng Nguyễn Văn Thuần đã mất cách đây mấy năm tại Hà Nội.
Đại Dương
(Tiếp theo kỳ trước)
[links(left)]
