Thời gian qua, dịch bệnh động vật diễn biến phức tạp, gây thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản. Để hỗ trợ người nuôi trồng vượt qua khó khăn, tỉnh Quảng Ninh đang tích cực rà soát, hoàn thiện cơ chế chính sách hỗ trợ, đặc biệt là sau khi Chính phủ ban hành Nghị định 116/2025/NĐ-CP. Việc sửa đổi, bổ sung chính sách nhằm giải quyết những tồn tại, bất cập kéo dài về đối tượng, mức hỗ trợ, đồng thời thể hiện sự quan tâm, động viên kịp thời đối với lực lượng tuyến đầu chống dịch và các đối tượng sản xuất quan trọng như doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Những năm qua, hoạt động chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản trên địa bàn Quảng Ninh liên tục chịu ảnh hưởng của các loại dịch bệnh truyền nhiễm. Trong giai đoạn 2017–2024, toàn tỉnh xảy ra 430 ổ dịch trên gia súc, gia cầm, với tổng số vật nuôi chết và buộc phải tiêu hủy hơn 240.000 con, gồm 89.662 con gia cầm, 151.420 con lợn và 75 con trâu bò, tương ứng hơn 7.400 tấn sản phẩm. Cùng thời gian đó, trên 1.300 ha nuôi trồng thủy sản bị dịch bệnh, gây thiệt hại đáng kể về năng suất và thu nhập. Tình trạng này cho thấy, rủi ro dịch bệnh không chỉ làm giảm giá trị sản xuất mà còn đe dọa trực tiếp đến mục tiêu phát triển bền vững của ngành nông nghiệp địa phương.
Trước tình hình đó, ngay từ năm 2017, Quảng Ninh đã kịp thời vận dụng Nghị định số 02/2017/NĐ-CP của Chính phủ về cơ chế, chính sách hỗ trợ sản xuất nông nghiệp khôi phục sau thiên tai, dịch bệnh, cụ thể hóa bằng Quyết định số 1568/QĐ-UBND ngày 18/5/2017 của UBND tỉnh. Tổng nguồn kinh phí đã chi trong giai đoạn 2017–2024 đạt 343,6 tỷ đồng, trong đó riêng giai đoạn 2019 - 2020, thời điểm dịch tả lợn châu Phi lan rộng, ngân sách tỉnh đã hỗ trợ tới 326,8 tỷ đồng. Chính sách hỗ trợ kịp thời đã giúp người dân vượt qua khó khăn, khôi phục sản xuất, đồng thời củng cố niềm tin vào vai trò điều hành của chính quyền trong bảo vệ sản xuất nông nghiệp trước rủi ro dịch bệnh.
Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng bộc lộ một số bất cập, đòi hỏi phải được điều chỉnh để phù hợp với yêu cầu phát triển hiện nay. Nghị định số 02/2017/NĐ-CP và Quyết định 1568/2017/QĐ-UBND của tỉnh chỉ quy định hỗ trợ cho hộ nông dân, người nuôi trồng thủy sản, chủ trang trại, tổ hợp tác, hợp tác xã mà chưa bao gồm nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ trong khi đây là lực lượng giữ vai trò ngày càng quan trọng trong chuỗi giá trị nông nghiệp và kinh tế tư nhân. Việc mở rộng đối tượng thụ hưởng sang khu vực này là cần thiết, phù hợp với chủ trương của Đảng và Nhà nước về khuyến khích kinh tế tư nhân trở thành một động lực của nền kinh tế. Đây cũng là điều kiện để gia tăng tính liên kết, quy mô và khả năng chống chịu trong sản xuất nông nghiệp trước tác động của dịch bệnh và biến đổi thị trường.
Mặt khác, mức hỗ trợ được xây dựng từ năm 2017 không còn phù hợp với bối cảnh hiện tại khi chi phí sản xuất và giá thị trường đã tăng lên rất nhiều, do đó không đáp ứng yêu cầu khôi phục sản xuất chăn nuôi sau dịch bệnh. Một ví dụ điển hình là đối tượng nuôi hàu, hiện đang là sản phẩm đặc trưng và chủ lực của Quảng Ninh nhưng được áp dụng chung mức hỗ trợ với nhóm “hải sản nuôi lồng, bè”, dẫn đến bất cập giữa chi phí đầu tư và giá trị hỗ trợ thực tế.
Đối với dịch bệnh thủy sản, đến thời điểm này, chưa có cơ sở nuôi trồng thủy sản nào được áp dụng, hỗ trợ. Nguyên nhân là do quy định hỗ trợ chỉ áp dụng với các dịch bệnh công bố dịch, trong khi nhiều hộ nuôi bị thiệt hại nặng do bệnh nhưng chưa đủ điều kiện công bố dịch cấp tỉnh. Hơn nữa, với nuôi trồng thủy sản, các hộ sản xuất chủ yếu là nhỏ lẻ, hộ gia đình nên hầu hết không thực hiện kê khai ban đầu hoặc không có giấy chứng nhận kiểm dịch dẫn đến không đủ điều kiện để được hỗ trợ. Mức hỗ trợ thủy sản cũng bị đánh giá là quá thấp so với mức đầu tư người dân đã bỏ ra, khiến người dân không mặn mà trong việc làm thủ tục đề nghị hỗ trợ.
Về hỗ trợ người tham gia chống dịch, mức hỗ trợ tối đa hiện hành đã ban hành hơn 14 năm, không còn phù hợp với tình hình thực tiễn khi mức lương cơ bản và lạm phát đã tăng nhiều lần. Công tác phòng, chống dịch bệnh động vật, nhất là xử lý tiêu hủy lợn, đòi hỏi nhiều công sức, tổn hại sức khỏe, thậm chí có nguy cơ bị tai nạn và nhiễm các bệnh lây truyền từ động vật sang người, trong khi tiền công lao động phổ thông tại địa phương đã cao hơn mức hỗ trợ. Điều này gây khó khăn trong việc huy động người tham gia.
Những bất cập trên, Quảng Ninh đang xây dựng một cơ chế chính sách mới, linh hoạt hơn và phù hợp với thực tiễn, phù hợp với chính sách Chính phủ mới ban hành tại Nghị định số 116/2025/NĐ-CP ngày 05/6/2025 quy định về chính sách hỗ trợ khắc phục dịch bệnh động vật.
Trong đó, tỉnh đề xuất tách riêng đối tượng hàu nuôi khỏi nhóm chung, đồng thời điều chỉnh mức hỗ trợ tương đương với khung quy định tại Nghị quyết số 61/2025/NQ-HĐND ngày 17/7/2025 của HĐND tỉnh về hỗ trợ khôi phục sản xuất vùng bị thiệt hại do thiên tai, dịch hại thực vật. Bên cạnh đó, để tạo điều kiện cho các cơ sở sản xuất nhanh chóng khôi phục hoạt động, Quảng Ninh cũng kiến nghị tăng thêm 1,5 lần mức hỗ trợ quy định tại khoản 2, Điều 6 Nghị định 116/2025/NĐ-CP của Chính phủ đối với cá giống, cá biển, cá tra, cá truyền thống, cá rô phi, cá nước lạnh và hải sản nuôi lồng, bè. Đây là đề xuất có cơ sở thực tiễn, phản ánh đúng nhu cầu và khả năng chi trả hiện nay, đồng thời góp phần đảm bảo an sinh, ổn định nguồn cung thực phẩm.
Song song với hỗ trợ cho người sản xuất, Quảng Ninh cũng chú trọng chính sách dành cho lực lượng trực tiếp tham gia công tác phòng, chống dịch bệnh. Theo Quyết định số 440/QĐ-UBND ngày 1/3/2012, ngân sách tỉnh đã chi 20,3 tỷ đồng cho lực lượng làm nhiệm vụ, riêng giai đoạn 2019–2020 là 15,3 tỷ đồng trong cao điểm phòng, chống dịch tả lợn châu Phi. Tuy nhiên, với mặt bằng lương tối thiểu vùng hiện đã tăng 32% và quy mô kinh tế của tỉnh gấp 2,2 lần so với năm 2017, mức hỗ trợ hiện nay không còn phù hợp. Lực lượng thú y cơ sở – tuyến đầu trong công tác chống dịch – vẫn chỉ hưởng phụ cấp 1,0 lần lương cơ bản, trong khi lao động phổ thông thuê thực hiện tiêu hủy, khử trùng, xử lý môi trường thường phải làm việc trong điều kiện độc hại, nguy hiểm. Đặc biệt, ở các xã đảo, đặc khu Cô Tô và Vân Đồn, chi phí thuê nhân công cao hơn nhiều so với mặt bằng chung. Vì vậy, việc điều chỉnh mức hỗ trợ tăng thêm 1,5 lần so với quy định tại Điều 7 Nghị định 116/2025/NĐ-CP là hợp lý, vừa bảo đảm công bằng, vừa thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với lực lượng trực tiếp thực thi nhiệm vụ.
Việc HĐND tỉnh Quảng Ninh xem xét ban hành Nghị quyết mới quy định chính sách hỗ trợ khắc phục dịch bệnh động vật là cần thiết và có ý nghĩa quan trọng. Nghị quyết này sẽ là cơ sở pháp lý thống nhất, bảo đảm tính chủ động của địa phương trong việc tổ chức thực hiện, đồng thời khắc phục những bất cập hiện nay. Quan trọng hơn, đây là bước đi thể hiện tầm nhìn chiến lược của Quảng Ninh trong việc xây dựng nền nông nghiệp an toàn, bền vững, có khả năng chống chịu cao trước các rủi ro về dịch bệnh và biến động kinh tế.
