Hướng tới phát triển kinh tế thuỷ sản hài hoà, có trách nhiệm với biển, tỉnh Quảng Ninh đã và đang triển khai tổng lực nhiều giải pháp nhằm giảm tàu cá, giảm nghề khai thác tận diệt và nghề có nguy hại đến môi trường, chuyển đổi nghề cho ngư dân.
Tháng 3/2023, ngay sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 208/QĐ-TTg về Đề án chuyển đổi một số nghề khai thác hải sản ảnh hưởng đến nguồn lợi và môi trường sinh thái, tỉnh Quảng Ninh đã kịp thời ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Đề án này giai đoạn 2023-2030. Trên cơ sở đó, Quảng Ninh tăng cường công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức cho ngư dân. Giai đoạn 2023-2026, toàn tỉnh đã tổ chức 26 hội nghị, lớp tập huấn chuyên đề về bảo vệ nguồn lợi thủy sản, chống khai thác IUU và phổ biến các mô hình chuyển đổi nghề bền vững cho hơn 2.450 lượt ngư dân, chủ tàu và thuyền trưởng trên địa bàn tỉnh. Tỉnh cũng đã chỉ đạo các địa phương ven biển tổ chức rà soát hiện trạng tàu cá, nghề khai thác, đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nghề khai thác đến nguồn lợi thủy sản để làm cơ sở xây dựng lộ trình chuyển đổi nghề phù hợp với điều kiện thực tế. Bên cạnh đó, tỉnh tiếp tục chỉ đạo thực hiện đồng bộ các giải pháp quản lý đội tàu cá, kiểm soát số lượng tàu cá, kiểm soát hoạt động khai thác thủy sản, giảm cường lực khai thác vùng ven bờ, phục hồi nguồn lợi thủy sản và phát triển sinh kế bền vững cho cộng đồng ngư dân.
Xác định lấy nuôi trồng làm sinh kế để thay thế khai thác, chỉ trong 3 năm qua, toàn tỉnh đã phát triển thêm 1.850 ha diện tích nuôi biển tập trung ứng dụng công nghệ cao, trong đó có 142 hộ ngư dân hoạt động khai thác ven bờ đã chuyển sang nhận giao khoán mặt nước nuôi hàu Thái Bình Dương và cá song hoặc tham gia vào các hợp tác xã dịch vụ du lịch sinh thái cộng đồng. Tỉnh cũng đã phối hợp các tổ chức phi chính phủ và huy động từ cộng đồng duy trì, phát triển ổn định 4 mô hình đồng quản lý tại các khu vực rạn san hô, bãi sá sùng, ngán… nhằm bảo vệ nguồn lợi thủy sản gắn với cộng đồng ngư dân địa phương. Các đơn vị chức năng tỉnh tổ chức các hoạt động quản lý, kiểm tra, kiểm soát, xử lý vi phạm tại các khu vực bảo vệ nguồn lợi thủy sản, kiên quyết không cho tàu cá vi phạm ra biển, qua đó đã phát hiện và xử lý 1.240 vụ vi phạm về khai thác, bảo vệ nguồn lợi thủy sản, phạt tiền tổng cộng trên 6,8 tỷ đồng.
Kể từ năm 2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã giao hạn ngạch tàu cá cho tỉnh là 4.497 tàu, trong đó vùng ven bờ 3.577 tàu, vùng lộng là 642 tàu, vùng khơi 278 tàu. Trên cơ sở này, tỉnh Quảng Ninh kiểm soát số lượng tàu cá theo hạn ngạch giấy phép khai thác thủy sản được giao. Sở Nông nghiệp và Môi trường đã hạn chế phát triển mới tàu cá khai thác tại vùng ven bờ, không cấp văn bản chấp thuận đóng mới cho các tàu làm nghề tận diệt, nghề có nguy hại đến môi trường (lưới kéo, te xiệp, chã cào) và hạn ngạch tàu cá ven bờ.
Chuyển động đáng mừng trong mục tiêu chuyển đổi nghề cho ngư dân, đó là tỉnh Quảng Ninh đã triển khai nhiều mô hình đồng quản lý nghề cá tại địa phương. Điển hình như mô hình đồng quản lý trong bảo vệ nguồn lợi sá sùng tại đặc khu Vân Đồn với quy mô 500 ha có sự tham gia của 116 ngư dân; mô hình đồng quản lý khu vực bãi triều thuộc xã Đầm Hà, có sự tham gia của 175 ngư dân tham gia cùng khai thác và bảo vệ bãi sá sùng diện tích 500 ha; mô hình quản lý cộng đồng đối với hệ sinh thái rạn san hô tại quần đảo Cô Tô thông qua dự án thử nghiệm các hình thức phục hồi, thả rạn nhân tạo tái tạo rạn san hô 100m2; mô hình tổ cộng đồng chia sẻ lợi ích khai thác nhuyễn thể trong vườn quốc gia Bái Tử Long với diện tích khoanh vùng khu vực được phép khai thác 100 ha; mô hình tổ chức sản xuất khai thác trên biển với 5 nghiệp đoàn nghề cá trên địa bàn tỉnh, tập hợp được 135 tàu cá hoạt động xa bờ với 748 lao động… Những mô hình này đã phần nào tạo thêm sinh kế, tăng thu nhập cho người dân, giảm áp lực khai thác tại vùng ven bờ và hạn chế sử dụng các nghề khai thác có nguy cơ ảnh hưởng đến môi trường sinh thái.
Về ngân sách, mặc dù tỉnh Quảng Ninh chưa bố trí nguồn riêng dành để chuyển đổi nghề khai thác hải sản, tuy nhiên các nhiệm vụ này vẫn được lồng ghép từ nguồn kinh phí thực hiện các chương trình, kế hoạch về phát triển thủy sản, bảo vệ nguồn lợi thủy sản, chống khai thác IUU và tuyên truyền phổ biến pháp luật. Cụ thể tổng kinh phí thực hiện phát triển thuỷ sản bền vững giai đoạn 2023–2026 ước đạt 14,8 tỷ đồng, trong đó kinh phí hỗ trợ xây dựng mô hình sinh kế, chuyển đổi nghề và đồng quản lý là 8,6 tỷ đồng.
Từ những giải pháp trên, tính đến 15/3/2026, toàn tỉnh chỉ còn 4.122 tàu cá, giảm 369 tàu so với năm 2023; vận động, hỗ trợ chuyển đổi nghề thành công cho 185 tàu cá đang hoạt động các nghề gây nguy hại đến nguồn lợi sang các nghề thân thiện với môi trường (nghề câu, lưới vây, lưới chụp).
Hiện nay, tỉnh Quảng Ninh đang đặt mục tiêu đến năm 2030 giảm tổng số 862 tàu (trung bình khoảng 172 tàu/năm). Cụ thể đối với tàu hoạt động vùng ven bờ, thực hiện giảm và chuyển đổi khoảng 840 tàu, tập trung vào các nghề lưới rê, nghề cào, nghề câu, te xiệp, lồng bát quái. Đối với tàu hoạt động vùng lộng, thực hiện giảm khoảng 18 tàu đối với các nghề lưới kéo, lưới rê. Đối với tàu hoạt động vùng khơi, thực hiện giảm và chuyển đổi 4 tàu đối với các nghề lưới kéo, lưới rê và nhóm nghề khai thác khác.
Tỉnh cũng đang tiếp tục nghiên cứu, ban hành quy định tiêu chí đặc thù và quy trình xét duyệt hồ sơ đề nghị cấp văn bản chấp thuận đóng mới, cải hoán, thuê, mua tàu cá trên biển; đóng mới, cải hoán, thuê, mua tàu cá hoạt động nội địa trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh, dự kiến sẽ ban hành vào cuối năm 2026.
