Theo báo cáo của Liên hợp quốc, mỗi năm lượng rác thải nhựa thải ra môi trường đủ để bao quanh trái đất 4 lần. Mỗi phút có 1.000 túi nhựa được tiêu thụ, nhưng chỉ có 27% trong số chúng được xử lý và tái chế. Tại Quảng Ninh, theo kết quả điều tra của Bộ Tài nguyên và Môi trường, tỉnh đang đối mặt với nhiều thách thức về môi trường cũng như mối lo ngại từ ô nhiễm rác thải trên đất liền. Rác thải nhựa đang gây nên những tác họa khôn lường đối với môi trường, đòi hỏi chúng ta phải quyết liệt hơn nữa trong việc nói không với nhựa và túi nilon.
Báo động “ô nhiễm trắng”
Việt Nam xếp thứ 17 trong 109 quốc gia có mức độ ô nhiễm rác thải nhựa lớn trên thế giới. Mỗi ngày, cả nước có hàng triệu túi nilon được thải ra môi trường.
Theo nghiên cứu của các nhà khoa học phải mất hàng trăm năm, thậm chí hàng nghìn năm rác thải nhựa và nilon mới bị phân hủy. Trong hàng trăm năm đó, chúng cản trở sự sinh trưởng và phát triển của các loài động, thực vật, làm tắc nghẽn hệ thống hạ tầng phục vụ dân sinh, thu hẹp không gian sống của sinh vật và gây độc hại cho môi trường. Chất thải nhựa và nilon khi đốt sẽ tạo ra khí thải có chứa dioxin và furan, là những chất kịch độc, tồn tại lâu dài trong môi trường, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người. Bên cạnh đó, phần nhiều rác thải nhựa nằm lại dưới đáy đại dương, không chỉ đe doạ hệ sinh thái biển mà còn gây nguy hại cho các sinh vật biển. Hiện tượng các loài cá voi, cá heo và các loài sinh vật biển khác chết hàng loạt đang nói lên tình trạng đáng báo động từ biển cả. Không chỉ gây ảnh hưởng đến sinh vật biển, sức khỏe của con người, sự gia tăng rác thải nhựa còn ảnh hưởng đến kinh tế các nước. Nghiên cứu mới nhất của Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) cho thấy, các nước thành viên đang phải chi trả tới 1,3 tỷ USD/năm để xử lý tình trạng ô nhiễm môi trường trên biển. Đây chính là thảm hoạ "ô nhiễm trắng" mà các chuyên gia môi trường cảnh báo.
Tại Quảng Ninh, theo kết quả điều tra của Bộ Tài nguyên và Môi trường, vùng biển Quảng Ninh đang đối mặt với nhiều thách thức về môi trường cũng như mối lo ngại từ ô nhiễm rác thải trên đất liền. Cùng với tỷ lệ đô thị hóa nhanh và phát triển của các ngành kinh tế, đặc biệt là các ngành dịch vụ công cộng, du lịch, thương mại đã tạo nên một lượng rác thải ngày càng lớn. Thống kê của Sở TN&MT cho thấy, hiện nay, tổng lượng phát sinh chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn tỉnh xấp xỉ 1.200 tấn/ngày, trong đó rác thải nhựa chiếm tỷ lệ rất lớn khiến cho các điểm chôn lấp rác tại hầu hết các địa phương đều quá tải. Với lượng rác thải lớn như vậy nếu không được thu gom, xử lý kịp thời sẽ gây ảnh hưởng xấu đến môi trường cũng như gây tác động xấu đến sức khỏe cộng đồng, dân cư đang sinh sống và hệ sinh thái. Chỉ tính riêng khu vực Vịnh Hạ Long, theo thống kê của Trung tâm Hỗ trợ phát triển xanh (GreenHub), sau 3 chiến dịch thu gom rác kể từ năm 2016 đến nay, tại 4km bờ biển của Vịnh Hạ Long đã thu được 4 tấn rác thải, chủ yếu là nhựa và túi nilon...
Quyết liệt chống rác thải nhựa
Nhận thức rõ mối nguy hại của việc ô nhiễm môi trường do rác thải đặc biệt là rác thải nhựa gây ra, tỉnh Quảng Ninh thực hiện nhiều biện pháp như đầu tư xây dựng và đưa vào vận hành một số nhà máy xử lý rác bằng công nghệ hiện đại; chỉ đạo các địa phương có các giải pháp thu gom, xử lý rác kịp thời; tuyên truyền, vận động nhân dân nâng cao nhận thức về xử lý, phân loại rác…
Từ năm 2017, tỉnh Quảng Ninh đã xây dựng kế hoạch để thực hiện phong trào “Chống rác thải nhựa” trong toàn tỉnh với mục tiêu kêu gọi cả xã hội cùng hành động mạnh mẽ nhằm ngăn chặn sản xuất và sử dụng túi nhựa dùng một lần không cần thiết. Trong đó, tỉnh đề cao việc nghiên cứu, phát huy sáng kiến trong xây dựng, ban hành, tổ chức thực hiện các chính sách về sản xuất, tiêu dùng bền vững, quản lý chất thải nhựa nhằm ngăn ngừa, giảm thiểu rác thải nhựa vào môi trường tự nhiên; đẩy mạnh thu gom, phân loại, tái chế, tái sử dụng, xử lý, giảm thiểu nguy cơ ô nhiễm từ rác thải nhựa, bảo vệ tài nguyên môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu; hoàn thiện cơ chế chính sách khuyến khích phát triển các sản phẩm có thể phân hủy để thay thế túi nilon và sản phẩm nhựa khó phân hủy.
Tỉnh cũng đã xây dựng kế hoạch thực hiện đề án Tăng cường kiểm soát ô nhiễm môi trường do sử dụng túi nilon khó phân hủy trong sinh hoạt đến năm 2020 của Chính phủ. Theo đó, đến năm 2020, giảm 65% khối lượng túi nilon khó phân hủy sử dụng tại các siêu thị, trung tâm thương mại so với năm 2010; giảm 50% khối lượng túi nilon khó phân hủy sử dụng tại các chợ dân sinh so với năm 2010… Đồng thời kêu gọi các doanh nghiệp giảm thiểu sản xuất, cung ứng, tiêu thụ, phát sinh, phát thải chất thải nhựa trong quá trình sản xuất; nghiên cứu sản xuất các loại vật liệu thân thiện với môi trường.
Đặc biệt năm 2018, tỉnh đã chọn chủ đề công tác năm “Bảo vệ và nâng cao chất lượng môi trường tự nhiên” với quyết tâm thay đổi, chuyển biến rõ nét trong nhận thức và hành động của các cấp, ngành, cộng đồng doanh nghiệp và nhân dân trong việc bảo vệ và nâng cao chất lượng môi trường sống.
Theo đó, nhiều phong trào, mô hình chung tay bảo vệ môi trường đã ra đời bước đầu đạt được những kết quả nhất định, như: Mô hình "Phụ nữ sử dụng túi sinh học tự phân hủy" của phụ nữ phường Cẩm Thịnh (TP Cẩm Phả); mô hình “5 không, 3 sạch”, “Tổ phụ nữ thu gom rác thải tăng thu nhập”, “Ngày thứ 7 tình nguyện”, “Ngày chủ nhật xanh” của Đoàn Thanh niên... Nhiều đơn vị, doanh nghiệp, siêu thị trên địa bàn tỉnh đã có ý thức trong việc hạn chế rác thải nhựa và các loại rác thải nguy hại như: Sử dụng túi tự huỷ thay túi nhựa khó phân huỷ; dùng ống hút bằng inox vào sử dụng thay thế cho ống hút nhựa, thay thế hộp nhựa bằng bìa carton, bàn chải đánh răng có cán bằng tre, gỗ, thay vì cán bằng nhựa…
Mới đây, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đã có thư kêu gọi chung tay hành động để giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường do rác thải nhựa gây ra. Thủ tướng đã nêu rõ hiện nay rác thải nhựa là vấn đề nhức nhối trên toàn cầu và nếu chúng ta không có giải pháp hữu hiệu, kịp thời thì những tác động tiêu cực của rác thải nhựa sẽ trở nên rất nghiêm trọng.
Đặng Nhung
