Công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo (KNTC) ở xã, phường, thị trấn có ý nghĩa rất quan trọng trong việc giữ vững, ổn định tình hình an ninh trật tự tại địa phương. Bởi chính quyền cơ sở là nơi sát dân và là điểm tiếp nhận đơn thư đầu tiên khi người dân thực hiện quyền KNTC.
Tuy nhiên, thời gian qua có khá nhiều đơn thư KNTC vượt cấp dù nội dung vụ việc không có gì phức tạp nhưng công dân vẫn gửi đến Trụ sở tiếp dân tỉnh, thậm chí yêu cầu được gặp lãnh đạo tỉnh để kiến nghị. Nhiều vấn đề rất nhỏ như tranh chấp lối đi, làm đường thôn, xóm rồi anh em ruột thịt tranh giành nhau vài chục m2 đất vườn… cũng được kiến nghị lên cơ quan cấp tỉnh.
Theo tổng hợp từ cơ quan Thanh tra tỉnh, nguyên nhân đơn thư phát sinh vượt cấp có nhiều nhưng chủ yếu vẫn là chưa giải quyết tốt KNTC từ cơ sở. Từ việc tổ chức tiếp công dân của lãnh đạo xã, phường đến tổ chức đối thoại để người dân được trình bày những vướng mắc, trở ngại, bày tỏ tâm tư, nguyện vọng, qua đó nắm rõ để giải quyết nhưng chưa được chính quyền cấp cơ sở chú trọng. Chính quyền một số địa phương không dành thời gian đối thoại trực tiếp với công dân, không nắm bắt cụ thể sự việc hoặc né tránh, đùn đẩy lên cấp trên; một số cán bộ còn có thái độ thách đố người dân… Chính thái độ làm việc không đúng mực đó đã đẩy bức xúc của người dân tăng cao. Người dân khiếu nại vượt cấp với mong muốn sẽ được cấp trên giải quyết tốt hơn, nhanh hơn. Việc làm này đã khiến nhiều vụ việc từ đơn giản trở thành phức tạp, mất thời gian của công dân và chính quyền các cấp, ảnh hưởng đến an ninh trật tự ở địa phương.
Một trong những yếu tố góp phần giải quyết đơn thư khiếu nại là công tác hoà giải của chính quyền cơ sở. Hoà giải tốt có tác dụng cơ bản là giải quyết kịp thời ngay từ đầu các tranh chấp, mâu thuẫn không để việc đơn giản thành việc phức tạp và ngăn ngừa những vi phạm pháp luật có thể nảy sinh từ các tranh chấp. Ngoài ra, hoà giải ở cơ sở được thực hiện tốt sẽ góp phần giảm bớt khiếu kiện, các vụ việc phải đưa ra chính quyền hoặc toà án giải quyết, qua đó tiết kiệm thời gian, tiền bạc của nhân dân, của Nhà nước. Đồng thời giữ gìn đoàn kết trong nội bộ nhân dân, củng cố, phát huy những tình cảm, truyền thống tốt đẹp của các gia đình và cộng đồng dân cư, xây dựng nếp sống văn minh, gia đình văn hoá mới.
Tuy nhiên, ở rất nhiều địa phương, công tác hoà giải không được phát huy và chú trọng thực hiện. Chính vì hạn chế từ công tác hoà giải của chính quyền cơ sở nên nhiều vụ việc rất đơn giản đã bị đẩy đến sự phức tạp căng thẳng, làm mất tình cảm làng xóm, gia đình và thời gian của chính quyền các cấp. Đơn cử như vụ việc tranh chấp đất đai giữa hai gia đình ông Hoàng Đức Huy, trú tại tổ 4, khu 5, phường Giếng Đáy (TP Hạ Long) với ông Nguyễn Đức Vượng, cùng trú tại phường Giếng Đáy. Tìm hiểu nội dung vụ việc chúng tôi thấy, nếu chính quyền phường Giếng Đáy làm tốt công tác tuyên truyền, vận động và đặc biệt là làm tốt công tác hoà giải thì sẽ không đến nỗi một vụ việc đơn giản như vậy lại kéo dài hàng năm trời khiến nhiều cấp chính quyền phải vào cuộc.
Hay vụ việc của bà Nguyễn Thị Thuý, tổ 13, khu 3, phường Hà Lầm (TP Hạ Long) xung quanh việc tranh chấp đất đai giữa gia đình bà và ông Nguyễn Hữu Quế (ông Quế là họ hàng với bà Thuý). Sau khi được Hội đồng tiếp dân tỉnh tiếp và giải quyết, bà Thuý đã giãi bày với chúng tôi: Nếu ngay từ đầu khi vụ việc mới phát sinh chính quyền phường Hà Lầm giải quyết một cách công tâm, lắng nghe tâm tư của hai bên và phân tích thấu tình đạt lý thì gia đình đã không phải lên đến UBND tỉnh đề nghị giải quyết và đã không làm mất đi tình cảm giữa những người họ hàng, thân thích. Bà Thuý cho biết, trong quá trình giải quyết vướng mắc giữa gia đình bà và ông Quế, cán bộ giải quyết đã thiếu công tâm và không làm được việc tuyên truyền, vận động, hoà giải. Không phân tích cho hai bên hiểu đúng sai, gây ức chế cho người dân nên buộc bà phải tìm đến cơ quan cấp trên. Tìm hiểu hoàn cảnh, nhân thân của gia đình bà Thuý, chúng tôi được biết, tại nơi cư trú cũng như nơi công tác họ đều là những người sống có trách nhiệm, có uy tín. Và nguyên nhân dẫn đến mâu thuẫn cũng chỉ là những tranh chấp vụn vặt, chỉ vài chục m2 đất vườn không mấy giá trị nhưng do trong cuộc sống những người trong cuộc đã ứng xử chưa được khéo léo. Nếu chính quyền cơ sở làm tốt công tác hoà giải, phân tích cho họ phải, trái một cách có lý có tình thì chắc hai bên đều chấp thuận.
Bên cạnh đó công tác phổ biến, giáo dục pháp luật nói chung và pháp luật về tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo nói riêng chưa thường xuyên, liên tục nên hiệu quả không cao. Nhận thức pháp luật của một bộ phận cán bộ, công chức chưa thống nhất, nhất là việc xác định thẩm quyền giải quyết; hình thức ra văn bản giải quyết khiếu nại nên dẫn đến đùn đẩy trách nhiệm, chuyển đơn lòng vòng. Đội ngũ cán bộ, công chức tham mưu, giúp việc về công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo vẫn chưa đạt yêu cầu. Một số cơ quan, địa phương chỉ chú trọng giải quyết hết thẩm quyền, xong trách nhiệm mà chưa quan tâm để có biện pháp giải quyết dứt điểm các vụ việc. Việc tổ chức đối thoại đôi khi còn mang tính hình thức mà chưa thực sự lắng nghe, hướng dẫn, giải thích thấu đáo cho người khiếu nại, tố cáo hiểu rõ chủ trương, chính sách, pháp luật. Do đó, mặc dù đơn đã được giải quyết theo đúng thẩm quyền nhưng nhiều người dân vẫn tiếp tục khiếu nại, tố cáo lên cấp trên.
Chính những hạn chế từ chính quyền cơ sở đã dẫn đến người dân mất niềm tin và đó là nguyên nhân chủ yếu làm gia tăng khiếu nại vượt cấp và kéo dài, phức tạp. Để hạn chế đến mức thấp nhất những khiếu kiện vượt cấp, chính quyền cơ sở phải làm tốt nhiệm vụ, quyền hạn của mình và thực hiện đầy đủ quyền dân chủ, làm tốt công tác dân vận thì mới giải quyết được tận gốc vấn đề.
Đặng Nhung
