Theo thống kê của Liên minh HTX-DNNQD, hiện trên địa bàn tỉnh có khoảng 215 HTX hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp. Tuy nhiên, hoạt động của các HTX còn thiếu gắn kết với nhau, chưa có sự liên kết hệ thống cả về kinh tế, xã hội và tổ chức; chưa hình thành được Liên hiệp HTX để hỗ trợ thúc đẩy các thành viên hoạt động hiệu quả khiến cho việc tạo dựng thương hiệu và đầu ra cho sản phẩm khó khăn, không đủ mạnh để cạnh tranh trên thị trường...
Tình trạng này có thể nói là khó khăn chung của hầu hết các HTX hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp trên địa bàn tỉnh, từ các mô hình kinh doanh, sản xuất nhỏ cho tới cả những HTX đã có thương hiệu. Đơn cử như thực trạng của HTX nông nghiệp Hà Tân tại TP Hạ Long, mỗi ngày đơn vị xuất ra thị trường trên 1 tấn sản phẩm rau an toàn các loại song vẫn không thể tạo được thế mạnh trước các sản phẩm rau không có nguồn gốc, xuất xứ vẫn được bày bán tại các chợ. Lí giải cho điều này, ông Vi Tiến Hà, Giám đốc HTX Hà Tân cho biết: Mặc dù rau của HTX được trồng theo quy trình chuẩn VietGAP, chất lượng đảm bảo nhưng lại khó cạnh tranh với các loại rau không có nguồn gốc, xuất xứ do giá cả thấp hơn so với sản phẩm của HTX. Thêm vào đó, là nhận thức về thực phẩm sạch của người tiêu dùng chưa cao, thường đánh đồng sản phẩm của đơn vị với các loại sản phẩm kém chất lượng khác đã gây khó khăn không nhỏ trong khâu tiêu thụ của đơn vị.
Cùng với đó, vấn đề tổ chức sản xuất, quản lý điều hành ở các HTX còn yếu kém cũng là một trong những nguyên nhân khiến các sản phẩm của HTX chưa tạo dựng được thương hiệu. Thực tế cho thấy các HTX đi lên từ kinh tế hộ, chỉ qua sản xuất làm theo thói quen chứ chưa qua bồi dưỡng, tập huấn về nghiệp vụ quản lý điều hành nên đã ảnh hưởng trực tiếp tới sản phẩm. Các thành viên trong HTX chưa có sự phối hợp chặt chẽ, thiếu thống nhất, một số thành viên vì lợi nhuận đã phá vỡ quy trình, công đoạn để giảm bớt chi phí sản xuất gây ảnh hưởng tới chất lượng cũng như thương hiệu sản phẩm. Điển hình như tình trạng giảm sút uy tín bởi công tác quản lý yếu kém đang xảy ra đối với sản phẩm rau sạch của HTX rau an toàn Tiền An (TX Quảng Yên). Công tác quản lý nhãn mác lỏng lẻo của đơn vị đã tạo nhiều sơ hở cho các đối tượng lợi dụng trục lợi bằng thương hiệu của mình. Khi HTX cung cấp rau cho các công ty kinh doanh thực phẩm thì chỉ ước lượng số rau được bán tương đương với số lượng túi đựng, điều đó đã tạo điều kiện cho đơn vị thu mua, bán lẻ lợi dụng trà trộn rau từ bên ngoài vào rồi lấy thương hiệu rau an toàn Quảng Yên làm ảnh hưởng đến uy tín của chính đơn vị này nói riêng và thương hiệu rau an toàn của cả thị xã nói chung. Hay như việc mất hợp đồng do năng lực yếu kém, không đảm bảo cung cấp đủ số lượng cam kết của HTX Dịch vụ tổng hợp Đông Ngũ (Tiên Yên) đối với sản phẩm gà Tiên Yên cũng là một minh chứng cụ thể.
Đồng thời, vấn đề thiếu vốn đầu tư cũng khiến nhiều HTX gặp khó khăn trong mở rộng sản xuất, kinh doanh, quảng bá thương hiệu. Các HTX đều khó tiếp cận với các nguồn vốn theo cơ chế chính sách của Nhà nước, một trong những bất cập có thể thấy như về hạn mức vay. Với mức được vay tối đa chỉ có 500 triệu đồng với điều kiện bắt buộc phải có tài sản thế chấp là không đủ đối với nhu cầu vay vốn đầu tư của các HTX. Theo ước tính, nếu để 1 đơn vị HTX đầu tư sản xuất và kinh doanh có lãi thì phải cần số vốn từ 1-3 tỷ đồng với thời gian trên 3 năm. Để tháo gỡ những bất cập này, theo ông Nguyễn Văn Nghi, Chủ tịch Liên minh HTX-DNNQD tỉnh, cần phải nâng cao vai trò quản lý nhà nước trong phát triển kinh tế tập thể, trong đó cần điều chỉnh một số chính sách phù hợp với điều kiện của các HTX về nâng mức hỗ trợ vốn vay, chính sách thuê đất, quy hoạch vùng sản xuất tập trung. Đồng thời, liên kết với các doanh nghiệp tìm đầu ra cho sản phẩm của HTX, tăng cường đào tạo bồi dưỡng trình độ quản lý cho lãnh đạo HTX… Và để nâng cao năng lực, hiệu quả của các HTX thì cần nhiều động lực thúc đẩy hơn nữa. Trước tiên là cần nâng cao vai trò quản lý nhà nước của các sở, ban, ngành; các huyện, thị xã, thành phố có liên quan… Đồng thời, các HTX cũng cần nghiêm túc trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh bằng cách tập trung đầu tư nâng cao quy trình sản xuất, đẩy mạnh và giữ vững thương hiệu để phát triển kinh doanh có hiệu quả.
Dương Trường
