Vừa qua, trong chuyến tham quan tại Quảng Châu, Trung Quốc, đoàn Báo Quảng Ninh đã tới Công viên Hoàng Hoa Cương để viếng mộ liệt sĩ Phạm Hồng Thái, người con của Việt Nam đã hy sinh và nằm lại nơi nước bạn cách đây gần một thế kỷ. Xen lẫn niềm tự hào, trong lòng mỗi chúng tôi ai nấy đều dấy lên nỗi bùi ngùi, xúc động khó tả.
Trên đường đưa cả đoàn đến viếng mộ liệt sĩ Phạm Hồng Thái, qua giới thiệu của hướng dẫn viên nước bạn, chúng tôi mới hay Công viên Hoàng Hoa Cương là nơi chôn cất, tưởng niệm rất nhiều các anh hùng, liệt sĩ của Trung Quốc. Nằm sâu trong khu công viên, phần mộ liệt sĩ Phạm Hồng Thái có khuôn viên riêng vào khoảng hơn 1.000m2. Cũng theo lời người hướng dẫn viên, khi đến với Quảng Châu đoàn khách Việt Nam nào cũng đến Công viên Hoàng Hoa Cương để dâng hương tưởng niệm ông. Các đồng chí lãnh đạo của Việt Nam và con cháu cũng đến viếng mộ ông hằng năm. Đặc biệt, chính quyền Quảng Châu cấm thắp hương ở tất cả các ngôi mộ tại đây, chỉ riêng mộ của liệt sĩ Phạm Hồng Thái là du khách được thắp hương khi đến viếng thăm.
Các tài liệu về liệt sĩ Phạm Hồng Thái ghi rằng, ông sinh năm 1896 (phần mộ tại Quảng Châu ghi ông sinh năm 1895 - PV) và mất năm 1924. Ông là người con của quê hương Nghệ An, từng vượt biên qua Xiêm (Thái Lan) rồi sang Quảng Châu (Trung Quốc) để làm cách mạng. Năm 1924, ông nhận nhiệm vụ của tổ chức Cách mạng đồng chí Hội ám sát một viên toàn quyền Đông Dương tên là Merlin để gây thanh thế. Ông hoá trang làm phóng viên lọt vào Khách sạn Victoria tại tô giới Sa Diện, nơi có một hội nghị của Pháp đang tổ chức tại đây. Ông ném 2 quả lựu đạn được ngụy trang trong chiếc máy ảnh (máy ảnh trước kia khá to, có tấm vải đen che phủ) vào giữa bàn tiệc nhưng chỉ có 1 quả nổ, Merlin chỉ bị thương nhẹ nhưng đã giết chết nhiều quân nhân của Pháp. Bị lính Pháp bao vây, ông vẫn xông ra đến ngoài cửa chính của khách sạn, nhảy xuống dòng Châu Giang và hy sinh. Sự kiện này được gọi là “Tiếng bom Sa Diện”, đã làm chấn động thời sự trong vùng. Người dân Trung Quốc khi đó đang bị liệt cường xâu xé, cảm kích sự dũng cảm của ông đã vớt thi hài lên chôn cất ngay sau đó. Đến năm 1928, chính quyền Quảng Châu đã đưa phần mộ của Phạm Hồng Thái về chôn cất tại Công viên Hoàng Hoa Cương.
Chúng tôi đến thăm Hoàng Hoa Cương vào đúng ngày mưa. Mưa khá nặng hạt, vậy nhưng vẫn có những người dân Quảng Châu thư thả đến đây dạo chơi, hít thở không khí trong lành, tập dưỡng sinh. Ông Kỷ Lịch Cường, 75 tuổi cùng các thành viên trong CLB thể dục dưỡng sinh là những người như vậy. Trò chuyện với chúng tôi, ông Cường cho hay: Nhà ông ở ngay sau khu công viên này, hàng ngày sau khi đưa cháu nội đi học xong, ông lại đến đây tập dưỡng sinh, thỉnh thoảng ông lại ghé qua khu mộ tưởng niệm liệt sĩ Phạm Hồng Thái. Không chỉ biết về Phạm Hồng Thái, tiết Thanh minh hằng năm, ông và bạn bè còn lên đó thắp hương, dâng hoa. Đó cũng là thói quen của người dân nơi đây.
Không chỉ quen thuộc với không gian công viên nơi đây, ông cũng xem sự hiện diện của phần mộ Phạm Hồng Thái - một liệt sĩ Việt Nam trên đất Trung Quốc như điều gì đó rất tự nhiên, gần gũi và giản dị. Khi chúng tôi hỏi suy nghĩ của ông về ngôi mộ liệt sĩ Phạm Hồng Thái giữa khu công viên tưởng niệm các anh hùng, liệt sĩ Trung Quốc, ông cười bảo: “Xét cho cùng, ông ấy (Phạm Hồng Thái - PV) cũng là đồng chí của chúng tôi, có cùng chí hướng với người Trung Quốc”.
Tháng 3, đất trời Quảng Châu vẫn còn khá ảm đạm với những đợt mưa nhỏ kéo dài, những hàng cây xanh biếc trong khu công viên rộng lớn này ướt đẫm nước. Vậy nhưng thật kỳ lạ, sau khi đoàn chúng tôi dâng hoa, thắp hương viếng mộ liệt sĩ Phạm Hồng Thái, trời bỗng ngớt mưa, hửng chút nắng vàng càng khiến mọi người thêm phấn chấn xen lẫn tự hào. Tự hào về một người con nước Việt dám xả thân vì nghĩa lớn, vì Tổ quốc đã hy sinh thân mình giữa tuổi thanh xuân tươi đẹp. Tự hào vì một trái tim yêu nước đã làm rung động người dân nước bạn, đến hôm nay vẫn được trân trọng, vẫn sống trong lòng người dân bản xứ giữa thành phố Quảng Châu hoa lệ. Và chúng tôi tin, giống như 4 chữ lớn “Hạo khí trường tồn” (khí phách hiên ngang tồn tại đời đời) khắc trên cổng chính công viên, khí phách các chí sĩ như Phạm Hồng Thái, sẽ vẫn mãi trường tồn giữa nhịp sống sôi động hôm nay...
Ngọc Mai
