Quán triệt sâu sắc các chủ trương của Trung ương, Quảng Ninh đã chủ động, quyết liệt triển khai cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức bộ máy nhằm xây dựng hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong giai đoạn cách mạng mới. Với cách làm bài bản, khoa học và đồng bộ, tỉnh không chỉ đi đầu trong sắp xếp tổ chức, kiện toàn nhân sự mà còn tạo chuyển biến rõ nét về hiệu lực, hiệu quả quản lý, đặt nền móng vững chắc cho mô hình chính quyền địa phương 2 cấp vận hành thông suốt, ổn định.

Trong tiến trình xây dựng và phát triển đất nước, đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả đã trở thành yêu cầu bức thiết, gắn trực tiếp với nâng cao năng lực quản trị quốc gia và chất lượng phục vụ nhân dân. Đây là nhiệm vụ chính trị quan trọng, xuyên suốt của Đảng và Nhà nước, đồng thời xuất phát từ đòi hỏi khách quan của thực tiễn phát triển nhanh, đa chiều trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng.

Nhận thức rõ tầm quan trọng đó, Đảng và Nhà nước ta luôn xác định đổi mới, kiện toàn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị là một trong những nội dung trọng tâm của quá trình xây dựng, phát triển đất nước. Nghị quyết số 06-NQ/HNTW, ngày 29/3/1989, Hội nghị Trung ương 6 khóa VI, về kiểm điểm hai năm thực hiện Nghị quyết Đại hội VI và phương hướng, nhiệm vụ ba năm tới và các văn kiện Đại hội Đảng lần thứ IX, XII, XIII đều nhấn mạnh nhiệm vụ tinh gọn tổ chức bộ máy, xây dựng mô hình tổng thể tổ chức bộ máy hệ thống chính trị đáp ứng yêu cầu của giai đoạn mới. Ngày 25/10/2017, Ban Chấp hành trung ương đã ban hành Nghị quyết số 18-NQ/TW, Hội nghị Trung ương 6 khóa XII “Một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả”. Nghị quyết số 18-NQ/TW đề ra mục tiêu: “Tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả và phù hợp với thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa nhằm tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của Nhà nước và chất lượng hoạt động của Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể chính trị - xã hội; phát huy quyền làm chủ của nhân dân. Tinh giản biên chế gắn với cơ cấu lại, nâng cao chất lượng, sử dụng hiệu quả đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức; giảm chi thường xuyên và góp phần cải cách chính sách tiền lương”.

Sau hơn 7 năm thực hiện Nghị quyết 18-NQ/TW, cả nước đã đạt được những kết quả bước đầu, tạo chuyển biến trong đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy và nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan trong hệ thống chính trị. Tuy nhiên, thực tế vẫn cho thấy bộ máy còn cồng kềnh, nhiều tầng nấc, nhiều đầu mối; chức năng, nhiệm vụ có nơi còn chồng chéo; phân cấp, phân quyền chưa đồng bộ, làm giảm hiệu lực, hiệu quả quản lý.

Ngày 5/11/2024, Tổng Bí thư Tô Lâm đã có bài viết về xây dựng hệ thống chính trị với tiêu đề “Tinh - Gọn - Mạnh - Hiệu năng - Hiệu lực - Hiệu quả”, trong đó nhấn mạnh cần khẩn trương thực hiện cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị Định hướng của đồng chí Tổng Bí thư vô cùng đúng đắn, tạo nên thay đổi về chất mang tính đột phá nhằm xây dựng hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong giai đoạn cách mạng mới, đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Quán triệt sâu sắc các chủ trương của Trung ương, Quảng Ninh đã nghiêm túc triển khai sắp xếp, tinh gọn bộ máy, xác định đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, lâu dài. Với tinh thần chủ động, quyết liệt, tỉnh coi tinh gọn bộ máy không chỉ là yêu cầu bắt buộc trong tổ chức thực hiện nghị quyết, mà còn là động lực quan trọng để nâng cao hiệu lực quản lý, tạo nền tảng cho phát triển bền vững.

Tỉnh Quảng Ninh đã triển khai chủ động, kịp thời các kết luận của Bộ Chính trị, Ban Bí thư và các chỉ đạo mới của Trung ương về sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo hướng “tinh - gọn - mạnh - hiệu năng - hiệu lực - hiệu quả”.Ngay sau khi Trung ương có chỉ đạo thực hiện tổng kết, đánh giá việc thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XII. Từ cuối năm 2024, tỉnh Quảng Ninh đã sớm thành lập Ban Chỉ đạo cấp tỉnh, quyết liệt chỉ đạo các cấp ủy, tổ chức đảng, các cơ quan, đơn vị, địa phương đánh giá nghiêm túc, toàn diện về tình hình, kết quả đạt được, những hạn chế, vướng mắc và bài học kinh nghiệm trong quá trình thực hiện Nghị quyết 18; đồng thời xây dựng và hoàn thiện các phương án sáp nhập, tinh gọn tổ chức bộ máy.

Với yêu cầu đặt ra là rất cấp bách, khẩn trương, các cấp ủy, tổ chức đảng, người đứng đầu cơ quan, đơn vị, địa phương trong tỉnh đã nêu cao tính tiên phong, gương mẫu, nghiêm túc, triển khai xây dựng phương án sắp xếp tổ chức bộ máy, với khí thế quyết tâm, sự đồng lòng từ trên xuống dưới theo tinh thần “vừa chạy vừa xếp hàng”, “Trung ương không chờ cấp tỉnh”, “cấp tỉnh không chờ cấp huyện”, “cấp huyện không chờ cơ sở”. Chỉ chưa đầy 1 tháng, toàn tỉnh đã hoàn thành phương án hợp nhất và đề xuất sắp xếp tinh gọn tổ chức bộ máy trình BTV Tỉnh ủy, BCH Đảng bộ tỉnh xem xét, thông qua; báo cáo Ban Chỉ đạo Trung ương trước tiến độ đề ra.

Ở cấp tỉnh, Quảng Ninh đã kết thúc hoạt động của đảng đoàn, ban cán sự đảng; thành lập Đảng bộ các cơ quan Đảng tỉnh, Đảng bộ UBND tỉnh, hợp nhất Ban Tuyên giáo và Ban Dân vận Tỉnh ủy; thành lập và sắp xếp cơ quan chuyên môn khối chính quyền. Theo đó, đã giảm 02 đơn vị trực thuộc Tỉnh ủy, 03 ban cán sự đảng, 07 đảng đoàn, 08 đơn vị trực thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh; giải quyết chế độ, chính sách cho cán bộ, công chức đảm bảo theo quy định.Đồng thời, tỉnh cũng chỉ đạo sắp xếp, tinh gọn cơ quan Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, các hội quần chúng do Đảng và Nhà nước giao nhiệm vụ (cấp tỉnh và cấp xã). 

Việc sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy và triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là một chủ trương lớn, có ý nghĩa chiến lược lâu dài, tác động sâu rộng đến toàn bộ hệ thống chính trị và đời sống xã hội. Nhận thức rõ yêu cầu đó, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã chủ động, quyết liệt lãnh đạo, chỉ đạo với tinh thần khẩn trương nhưng thận trọng, bài bản, bảo đảm vừa đúng định hướng của Trung ương, vừa phù hợp với thực tiễn địa phương, đặt mục tiêu cao nhất là duy trì sự ổn định, thông suốt và nâng cao hiệu quả quản lý, phục vụ Nhân dân ngay từ những ngày đầu vận hành mô hình mới.

Một trong những nhiệm vụ được xác định là then chốt, mang tính quyết định đến thành công của quá trình tinh gọn tổ chức bộ máy, thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp là công tác cán bộ. Ngay từ sớm, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã cho chủ trương và bố trí đầy đủ đội ngũ cán bộ tham gia Ban Chấp hành, Ban Thường vụ, Bí thư, Phó Bí thư Đảng ủy của 54 xã, phường, đặc khu, bảo đảm không có đảng bộ nào thiếu hoặc khuyết cán bộ chủ chốt. Việc chuẩn bị kỹ lưỡng về nhân sự đã tạo nền tảng quan trọng để các tổ chức đảng, chính quyền cấp xã nhanh chóng ổn định tổ chức, bắt nhịp công việc, không để xảy ra khoảng trống lãnh đạo, chỉ đạo trong giai đoạn chuyển tiếp.

Cùng với đó, tỉnh đã triển khai đồng bộ quy trình sắp xếp, tiếp nhận công chức, viên chức; thành lập các cơ quan chuyên môn thuộc khối Đảng, đoàn thể, khối chính quyền và các đơn vị sự nghiệp công lập tại xã, phường, đặc khu theo hướng tinh gọn, rõ chức năng, nhiệm vụ, phù hợp với yêu cầu thực tiễn và quy mô dân số, địa bàn quản lý. Công tác tập huấn được đặc biệt coi trọng, với việc tổ chức các lớp bồi dưỡng chuyên sâu cho bí thư, phó bí thư của 54 xã, phường, đặc khu, giúp đội ngũ cán bộ chủ chốt nắm vững mô hình tổ chức, phương thức lãnh đạo, điều hành và những điểm mới trong phân cấp, phân quyền.

Trên cơ sở chuẩn bị kỹ lưỡng đó, từ ngày 15/6/2025, tỉnh Quảng Ninh đã chủ động tổ chức vận hành thử nghiệm hoạt động của các cơ quan Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội cấp xã theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Quá trình vận hành thử được theo dõi sát sao, kịp thời rút kinh nghiệm, điều chỉnh những nội dung chưa phù hợp. Đến ngày 1/7/2025, toàn bộ 54 xã, phường, đặc khu chính thức đi vào hoạt động theo mô hình mới, bảo đảm duy trì hoạt động hành chính liên tục, thông suốt, ổn định, không gây xáo trộn trong giải quyết công việc của người dân và doanh nghiệp.

Song song với tổ chức bộ máy, hệ thống quy định về chức năng, nhiệm vụ, quy chế làm việc của cấp ủy, chính quyền và các tổ chức trong hệ thống chính trị cấp xã được ban hành kịp thời, làm rõ thẩm quyền, trách nhiệm, mối quan hệ công tác, qua đó nâng cao tính kỷ luật, kỷ cương hành chính. Công tác giải quyết chế độ, chính sách đối với cán bộ, công chức, viên chức, người lao động và người hoạt động không chuyên trách chịu tác động từ sắp xếp đơn vị hành chính được thực hiện nghiêm túc, kịp thời, đúng quy định, góp phần tạo sự đồng thuận, ổn định tư tưởng trong đội ngũ cán bộ.

Nhằm tăng cường toàn diện cho cấp xã, nơi trực tiếp tiếp xúc, giải quyết phần lớn công việc của Nhân dân, tỉnh đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ về nhân lực, cơ sở vật chất và điều kiện bảo đảm. Việc tổ chức tuyển dụng nguồn nhân lực chất lượng cao và tuyển dụng cán bộ, công chức năm 2025 với tổng số 299 chỉ tiêu đã góp phần kịp thời bổ sung lực lượng còn thiếu cho cơ sở. Đồng thời, tỉnh chủ trương tạm dừng việc tiếp nhận cán bộ, công chức, viên chức từ cấp xã về công tác tại cấp tỉnh đến hết năm 2025, nhằm ổn định đội ngũ và giữ nguồn lực cho cơ sở. Việc rà soát, phân công, điều động và biệt phái cán bộ từ các sở, ngành cấp tỉnh về làm việc tại UBND cấp xã cũng được thực hiện linh hoạt, qua đó nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ ở tuyến đầu.

Bên cạnh yếu tố con người, Quảng Ninh đặc biệt quan tâm bảo đảm điều kiện làm việc cho chính quyền cấp xã. Trụ sở, trang thiết bị, phương tiện làm việc được bố trí đầy đủ; các cơ sở nhà đất dôi dư sau sắp xếp được xử lý, sắp xếp lại theo đúng quy định, tránh lãng phí. Việc bàn giao và đưa vào sử dụng hệ thống xe ô tô công tác, xe chuyên dùng cho xã, phường, đặc khu giúp nâng cao hiệu quả thực thi công vụ, nhất là tại các địa bàn rộng, phức tạp. Các chính sách hỗ trợ đi lại đối với cán bộ, công chức, viên chức chịu tác động bởi sắp xếp đơn vị hành chính được ban hành kịp thời, thể hiện sự quan tâm, chia sẻ của tỉnh đối với đội ngũ cán bộ cơ sở.

Trong lĩnh vực quốc phòng - an ninh, tỉnh chủ động triển khai Kết luận số 228-KL/TW của Bộ Chính trị, phối hợp với Quân khu 3 điều động, bổ nhiệm sĩ quan giữ chức vụ Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy Quân sự tại 54 xã, phường, đặc khu, qua đó bảo đảm sự lãnh đạo, chỉ huy tập trung, thống nhất, phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Cùng với việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, tỉnh cũng quyết liệt chỉ đạo hoàn thành sớm kế hoạch sắp xếp các đơn vị sự nghiệp công lập, trường học, cơ sở y tế, doanh nghiệp nhà nước và tinh gọn các tổ chức bên trong cơ quan, đơn vị trong toàn hệ thống chính trị. Việc giảm mạnh đầu mối trong các lĩnh vực giáo dục, y tế và sự nghiệp công lập đã góp phần nâng cao hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả hoạt động, đồng thời tạo dư địa để cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, viên chức theo hướng tinh gọn, chất lượng.

Trong thời gian tới, tỉnh xác định tiếp tục thường xuyên đánh giá hoạt động của các cơ quan, tổ chức trong hệ thống chính trị sau sắp xếp, kịp thời rà soát, bổ sung, điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ, quy chế và quy trình công tác, bảo đảm bộ máy vận hành ngày càng thông suốt, hiệu quả, phục vụ Nhân dân ngày càng tốt hơn. Việc sắp xếp đơn vị sự nghiệp công lập, doanh nghiệp nhà nước và tổ chức bên trong các cơ quan, đơn vị sẽ tiếp tục được triển khai gắn với lộ trình tinh giản biên chế, cơ cấu lại theo vị trí việc làm và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức.

Cùng với đó, tỉnh tập trung hoàn thiện hệ thống vị trí việc làm, sắp xếp thôn, tổ dân phố và đội ngũ người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã phù hợp với yêu cầu quản lý trong tình hình mới. Việc triển khai vận hành, liên thông các hệ thống cơ sở dữ liệu về tổ chức đảng, đảng viên, cán bộ, công chức, viên chức với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư được xác định là nhiệm vụ quan trọng, góp phần hiện đại hóa quản trị, nâng cao hiệu quả lãnh đạo, chỉ đạo và quản lý nhà nước trong giai đoạn phát triển mới.