Liên tiếp trong hai mùa thi THCS lên THPT năm học 2006-2007 và 2007-2008 vừa qua, Yên Hưng là địa phương có số bài thi bị điểm liệt (điểm 0) cao nhất tỉnh (năm trước trên 600, năm nay là 367). Đây là một kết quả thật đáng buồn nhưng không bất ngờ... Cổ nhân đã nói: ''Không thầy đố mày làm nên''.
Theo các cán bộ Phòng Giáo dục huyện cho biết, “con số đáng buồn” này rơi nhiều nhất vào các trường thuộc diện “vùng khó” mà đội ngũ giáo viên đang thực hiện ‘’nghĩa vụ” có thời hạn. Tìm hiểu tại 4 trường đứng trong tốp 5 trường chiếm số điểm liệt cao nhất huyện (THCS Tiền Phong, THCS Sông Khoai, THCS Hoàng Tân, THCS Liên Vị) thì thấy một điểm chung; đó là tất cả các trường này đều là trường ‘’nghĩa vụ’’. Tức là, các trường xa trung tâm; tại đây có trên 90% số giáo viên cũng như cán bộ quản lý được điều động từ nơi khác đến và chỉ công tác trong khoảng thời gian 3-5 năm, hết “nghĩa vụ” thì được chuyển đi nơi khác! ở Trường THCS Tiền Phong (đơn vị có tỷ lệ học sinh bị điểm liệt cao nhất huyện, 34%), chỉ có 2 cán bộ, giáo viên là người của xã; 3 trường còn lại tuy số cán bộ, giáo viên người địa phương có nhiều hơn, nhưng cũng chỉ ở mức từ 2 - 5%, còn lại đều là những giáo viên nhà ở Đông Triều, Uông Bí v.v. gần nhất cũng là ở một số xã đầu huyện như Minh Thành, Đông Mai v.v.
Tại sao các trường “nghĩa vụ” lại có chất lượng giáo dục thấp? Trả lời câu hỏi này hầu hết các cán bộ quản lý của 4 trường trên đều khẳng định: Giáo viên đi “nghĩa vụ” phần lớn là trẻ, thời gian công tác ngắn, chưa có nhiều kinh nghiệm. Đã thế, do chỉ công tác một thời gian nên thường thì họ ít gắn bó với trường, lớp; từ đó đã nảy sinh một số bất cập trong công tác giảng dạy, trong xây dựng phong trào học tập v.v. Cụ thể các thầy, cô giáo ít có điều kiện bám trường, bám học sinh, bản thân họ cũng chưa phát huy được năng lực, chưa nâng cao tinh thần trách nhiệm đối với nghề nghiệp... Điều này đã tác động trực tiếp đến học lực và hạnh kiểm của học sinh. Tìm hiểu thực tế thì thấy nhận xét trên là có cơ sở. Hiện nay do điều kiện nhà xa trường (và vì nhiều lý do nên phần nhiều thầy, cô không ở lại tập thể của trường), nên họ đều sáng đến lớp, hết tiết dạy là về nhà nhất là vào các dịp lễ tết, nên gần như cả trường không có một thầy, cô giáo nào. Anh Tiến, giáo viên Trường THCS Sông Khoai, nói: Nhiều anh em nhà cách trường gần 30km cũng chân đi chân về, có việc gì đột xuất gọi thì phóng xe lên, không thì thôi... chính vì thời gian ở lại trường không nhiều nên sự gắn bó giữa giáo viên với học sinh, giữa giáo viên với phụ huynh học sinh, hầu như bị thả lỏng; có chăng thì mối quan hệ này chỉ được diễn ra trên lớp học hay trong các buổi họp phụ huynh thường kỳ năm 2 lần. Chị Nguyễn Thị Hoan, phụ huynh học sinh Trường THCS Hoàng Tân, phàn nàn: ‘’- Nhà tôi làm nghề sông nước, mùa đánh bắt thì có khi cả con nước mới về nhà một lần. Vì vậy muốn giám sát, đốc thúc các cháu học hành cũng khó. Việc này thực sự chỉ trông mong vào thầy cô giáo. Song thầy cô cũng bận bịu lắm, cứ hết giờ dạy là về nhà, chẳng bao giờ tôi thấy giáo viên của con tôi đến nhà tôi cả. Thậm chí gia đình có việc muốn trao đổi với cô, thầy cũng phải nhằm vào giờ lên lớp ở trường...’’. Cũng vì không dành nhiều thời gian ở trường nên nhiều hoạt động của chính các thầy, cô mà nhiều giáo viên cũng không tham gia...
Bên cạnh đó, như trên đã nói, hầu hết giáo viên điều động đều còn trẻ mới vào nghề, họ có ưu điểm về sức trẻ, sự năng động và trình độ chuyên môn tốt, song lại thiếu kinh nghiệm trong phương pháp giảng dạy, nghiệp vụ sư phạm chưa cao, vì vậy họ phải vừa dạy vừa học hỏi. Trong khi đó với thời gian đi “nghĩa vụ” như quy định hiện nay (giáo viên nam là 5 năm, nữ 3 năm) thì quả là rất khó để các giáo viên này phát huy hết năng lực của bản thân trong công tác giảng dạy. Anh Hoàng Văn Thành, người Tiền Phong, bức xúc nói: ‘’- Cháu nhà tôi đúng là nghịch ngợm thật, nhưng thầy chủ nhiệm phạt nó úp mặt vào tường thì xem ra chưa được? Bởi chính vì điều đó mà cháu xấu hổ với bạn bè, hàng xóm, rồi nghỉ học... Gia đình có trao đổi việc này với nhà trường và Ban giám hiệu cũng công nhận biện pháp xử lý đó chưa phù hợp, do các thầy mới vào nghề, còn chưa có kinh nghiệm...’’. Thầy giáo Đặng Văn Chàng, Hiệu trưởng Trường THCS Liên Hoà, thừa nhận: ‘’- Sau 4 - 5 năm công tác thì họ đã thực sự trưởng thành, cứng cáp tay nghề cũng như cách xử lý các tình huống sư phạm hơn; song lúc này họ lại ra đi vì hết thời gian nghĩa vụ rồi’’. Cũng đồng quan điểm như thế, thầy giáo Lê Quốc Phương, Hiệu phó Trường THCS Tiền Phong, nói: ‘’- Với lực lượng giáo viên điều động này, chỉ cần ở lại thêm 5 năm nữa là mọi việc sẽ khác, nhà trường sẽ khá lên ngay...’’. Thầy giáo Lê Hồng Tự, Hiệu trưởng Trường THCS Liên Vị, còn cho biết thêm: ‘’- Với đặc điểm của Liên Vị thì việc tổ chức công tác Đội nhằm tạo ra các phong trào thi đua học tập cho học sinh là rất quan trọng, thúc đẩy chất lượng giáo dục của nhà trường. Song nhà trường cứ vừa xây dựng được những nền nếp ban đầu thì tổng phụ trách lại trở về trường cũ. Năm học này nhà trường cũng vừa thay bí thư Đoàn và tổng phụ trách mới tinh...’’. Và rồi những người kế tiếp, sau thời gian học hỏi, quen công, biết việc lại ra đi! Vòng luẩn quẩn ấy cứ thế tiếp diễn mãi!
Tất nhiên, đây là chuyện không riêng của Yên Hưng mà ở nhiều địa phương khác cũng có những trường ‘’nghĩa vụ’’ như vậy. Nhưng như đồng chí Đỗ Đình Thế, Trưởng Phòng Giáo dục huyện cho biết thì tỷ lệ giáo viên điều động tại các trường ‘’nghĩa vụ’’ ở Yên Hưng quá cao, trên dưới 95%, trong khi đó các vùng khác như Đông Triều, Uông Bí chỉ có 50-70%. Vì vậy việc nâng cao chất lượng giáo dục ở đây đã khó lại càng khó hơn. Và không chỉ với giáo viên, đội ngũ cán bộ quản lý ở các trường ở Yên Hưng cũng thực hiện đi ‘’nghĩa vụ’’; vì thế năng lực quản lý của một số người còn thấp, không đạt yêu cầu. Qua 2 đợt kiểm tra chất lượng đội ngũ quản lý trong hai năm học vừa qua, có đến 50% cán bộ quản lý của các trường trên bị đánh giá là chưa đáp ứng tốt yêu cầu nhiệm vụ. Có trường hợp do sức khoẻ yếu, một số do điều kiện gia đình nên có biểu hiện không yên tâm công tác, có trường trong Ban giám hiệu còn tình trạng mất đoàn kết nội bộ... Trưởng phòng Giáo dục Đỗ Đình Thế cũng thừa nhận, về phía Phòng Giáo dục, công tác quản lý đối với cơ sở trong thời gian qua vẫn còn nhiều sơ suất; nhất là việc nắm bắt các vướng mắc ở cơ sở còn chậm và khi đã biết thì phương án giải quyết lại mang tính chắp vá, chưa triệt để... Được biết Phòng Giáo dục Yên Hưng đang xây dựng đề án khắc phục điểm yếu, nâng cao chất lượng giáo dục. Theo đó, đối với những trường kể trên sẽ tiến hành bố trí cán bộ quản lý phù hợp hơn; trước mắt Phòng đã bổ sung 2 Hiệu phó cho Trường THCS Tiền Phong và Trường THCS Liên Vị. Đồng thời có những quy chế, quy định chặt chẽ về công tác ‘’bám trường, bám lớp, bám học sinh’’ của giáo viên, yêu cầu các Ban giám hiệu các trường phải có báo cáo, đánh giá cụ thể tinh thần trách nhiệm trong công việc của từng cán bộ giáo viên. Ngoài ra, sắp tới, Phòng sẽ thực hiện theo hướng chuyển dịch thay cho điều động giáo viên đi ‘’nghĩa vụ’’ như hiện tại. Với cách làm này, hy vọng đội ngũ giáo viên sẽ có sự ổn định, lâu dài, từ đó mà gắn bó với trường, với lớp, với học sinh hơn...
