Một ngày đầu tháng 3, theo chúng bạn về nghe quan họ mộc, quan họ gốc ở làng Diềm, Bắc Ninh. Trong ngôi đình làng đã ngả bóng với thời gian, một nhóm các liền anh, liền chị trải chiếu hoa chia cặp ngồi hát. Tuyệt nhiên, không có bất cứ một âm thanh nhạc cụ nào. Chỉ tiếng hát cứ dập dìu, luyến láy với lời ca ý nhị, sâu sắc vô cùng tràn ngập trong không gian trưa vắng. Có liền chị đã lên chức cụ, cứ nghỉ hát lại đỏ miệng nhai trầu; có liền chị cũng đã “U 50” và đặc biệt nhất có một liền chị mới chỉ đang học lớp 4 nhưng hát “Còn duyên” cứ gọi là ngọt lịm. Chẳng cứ khách nam mà ngay cả chị em nghe cũng mê đắm, tưởng chừng chết lịm với làn điệu “Tính a tinh tính tình tình tinh a hợi à hừ hợi hừ là hứ hợi hừ...” của liền chị tuổi măng non.
Say quan họ và không thể quên những câu hò của một anh đồng nghiệp cùng cơ quan quê Thuỷ Nguyên, Hải Phòng. “Thoát ly” ra Đất Mỏ từ thời trai trẻ, nhưng vốn văn hoá dân gian của nơi chôn rau cắt rốn trong anh vẫn luôn đủ đầy. Những lúc vui vẻ hay cả khi rong ruổi cùng anh đường xa và muốn quên mệt lại xin một câu hò vùng đất Thuỷ Nguyên. Và, mọi người cũng nhớ nhất ở anh là những câu hò quê hương.
Buồn thay. Ngoài những câu ca dao của người Đất Mỏ kiểu như “Ăn cơm với cá mòi he/ Lấy chồng Cẩm Phả đun xe suốt đời”, còn có những loại hình văn nghệ dân gian đã từng được viết thành sách và lập thành dự án nhưng lại chưa phổ biến rộng. Mấy ai ở Quảng Ninh được nghe hát giao duyên của người ngư dân trên Vịnh Hạ Long. Có không nhiều những người biết câu hát cửa đình ở các vùng biển Vân Đồn, Hải Hà, Đầm Hà, Móng Cái. Và, lần nào cũng vậy, nếu đã về với Hội Tiên Công, dù vội vã thế nào cũng phải đưa chân đến khu vực biểu diễn văn nghệ. Đã đến chỗ ấy, bao giờ cũng ngóng hai nghệ nhân dân gian Việt Nam là ông Ngô Đăng Nhuận và bà Phạm Thị Thành.
Thế mới biết, trong bao nhiêu bộn bề của cuộc sống, trong dòng chảy hướng tới tương lai, dù chỉ là đôi lúc vẫn rất cần sự ngược thời gian để trân trọng, nâng niu và gìn giữ những vốn quý chỉ hiện hữu trong tâm hồn.
Bắc Cung
