Thị trường lao động Quảng Ninh: Nghịch lý “thừa thầy, thiếu thợ”...

Là một tỉnh đang trong quá trình phát triển mạnh theo hướng CNH-HĐH, hàng năm Quảng Ninh giải quyết việc làm cho một số lượng lao động khá lớn, khoảng 2,6 vạn người. Tuy nhiên, có một nghịch lý là mặc dầu vậy nhưng những ngành nghề cần đào tạo bài bản, lao động có trình độ cao, những ngành nghề được coi là “hot” nhất hiện nay, như kinh tế, quản trị, kế toán... đang có dấu hiệu cung vượt cầu. Trong khi đó, nguồn nhân lực lao động phổ thông, thợ kỹ thuật... thì lại đang ngày càng khan hiếm, cung không đủ cầu...

Từ những khó khăn trong việc tuyển dụng và đào tạo thợ hiện nay...

Có một thực tế, trong thời gian gần đây, rất nhiều các doanh nghiệp trên địa bàn Quảng Ninh không thể tuyển dụng được lao động kỹ thuật, nhân viên bán hàng, lao động phổ thông v.v... tại địa phương mình.  Cho dù, với  nhiều doanh nghiệp, yêu cầu tuyển dụng đầu vào là rất “thoáng”, không cần đòi hỏi khắt khe lắm. Trong quá trình tuyển dụng, thậm chí một số doanh nghiệp còn bỏ qua cả những tiêu chí tối thiểu như bằng cấp, chứng chỉ học nghề v.v... chỉ cần người lao động có đủ sức khỏe, thái độ tốt... là đã trúng tuyển. Điều này, theo lý giải của một số cán bộ làm công tác nhân sự ở nhiều doanh nghiệp, ngoài lý do thị trường lao động nhóm này “cung không đủ cầu”, còn bởi một nguyên nhân sâu xa hơn, đó là trên thực tế đã có rất nhiều trường hợp lao động mặc dù đã có đầy đủ bằng cấp, chứng chỉ nghề nhưng khi được tuyển chọn vào vị trí làm việc thì không đáp ứng được yêu cầu của doanh nghiệp đề ra. Hay nói cách khác, với tình trạng đào tạo nghề chưa thực sự sát với thực tiễn, đào tạo một đằng, làm một nẻo như hiện nay thì thà tuyển chọn lao động phổ thông, chưa qua đào tạo còn hơn. Bởi đằng nào khi nhận về cũng phải đưa lao động đi đào tạo lại thì mới đáp ứng được với yêu cầu công việc...

Thế nhưng, điều đáng buồn là mặc dù yêu cầu tuyển chọn lao động "thoáng" đến vậy, thì hiện nay trên địa bàn tỉnh vẫn có khá nhiều doanh nghiệp không tuyển chọn được lao động nghề, đặc biệt là lao động có hộ khẩu tại Quảng Ninh. Qua thực tế khảo sát tại các sàn giao dịch việc làm hàng tháng tại TP Hạ Long và TP Móng Cái, nhu cầu "khát" lao động có tay nghề và lao động phổ thông vẫn rất lớn. Hầu hết lao động phổ thông có nhu cầu đăng ký việc làm đều được các đơn vị tuyển chọn. Có những doanh nghiệp có nhu cầu đăng ký tuyển chọn hàng trăm lao động phổ thông nhưng cũng chỉ tuyển chọn được vài chục lao động qua mỗi phiên chợ việc làm mà thôi. Trong khi đó, số lao động đăng ký vào các ngành tài chính, kế toán v.v...  thì khá nhiều nhưng rất ít doanh nghiệp có nhu cầu tuyển dụng…

Không chỉ có các doanh nghiệp "khát" lao động phổ thông, mà không ít trường dạy nghề trên địa bàn tỉnh cũng đang trong tình trạng khó khăn trong công tác tuyển sinh. Trường Cao đẳng Nghề mỏ Hồng Cẩm là một trong những trường dạy nghề có uy tín từ nhiều năm nay trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh. Hiện nay, nhà trường đào tạo trên 30 ngành nghề khác nhau. Trong đó, ngành đào tạo nghề mỏ là một trong những lĩnh vực lâu năm và có uy tín nhất của nhà trường, chiếm khoảng 65% các ngành nghề đào tạo khác. Ông Nguyễn Quốc Tuấn, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Nghề mỏ Hồng Cẩm, cho biết, công tác tuyển sinh là một trong những vấn đề khá khó khăn hiện nay tại hệ thống các trường đào tạo nghề. Để mở rộng mạng lưới đào tạo nghề, những năm gần đây, nhà trường đã không ngừng nâng cao chất lượng, đầu tư cơ sở vật chất phục vụ cho công tác dạy nghề. Bên cạnh đó, mở rộng công tác tuyển sinh trên phạm vi cả nước. Hiện nhà trường có 5 phòng tuyển sinh đặt tại trường, doanh nghiệp và các cụm tỉnh, thành từ miền Trung trở ra. Đối với Quảng Ninh, nhu cầu tuyển thợ lò tại các doanh nghiệp khai thác than là rất lớn nên nhu cầu đào tạo theo đó cũng rất cao. Tuy nhiên, tình trạng thiếu thợ lò tại các doanh nghiệp than hiện nay không phải là ít. Là ngành lao động đặc thù, khá nặng nhọc nên mấy năm gần đây, công tác tuyển sinh ngành mỏ, đặc biệt ngành khai thác hầm lò, gặp không ít khó khăn. Khác với các ngành nghề đào tạo khác, học sinh theo học nghề mỏ được hưởng khá nhiều ưu đãi, như không mất tiền đóng học phí, được lo từ đầu vào đến đầu ra... nhưng xem ra sức hút của học sinh đối với nghề này cũng không mấy mặn mà. Theo số liệu thống kê, chỉ có khoảng 10% học sinh theo học là người địa phương, còn lại là học sinh đến từ các tỉnh, thành khác trong cả nước…

...Đến sự mất cân đối “thầy và thợ”...

Trong khi lao động phổ thông, lao động có tay nghề kỹ thuật cao ít thì nhu cầu đăng ký tìm việc làm của các ngành khác như tài chính, kế toán, quản trị doanh nghiệp lại cao. Một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng thừa - thiếu nguồn nhân lực ở Quảng Ninh trong thời gian qua là do lớp trẻ vẫn nặng tâm lý muốn… làm thầy, họ nghĩ rằng chỉ như vậy mới chứng tỏ được sự thành công khi ra đời. Hầu hết thanh niên, học sinh học hết phổ thông xong hầu như đều không thích thi vào các trường nghề; học nghề vẫn là việc "vạn bất đắc dĩ", do không đỗ được vào đại học mà thôi.

Từ tâm lý "thích làm thầy hơn làm thợ" của số đông bạn trẻ nên dẫn đến sự mất cân đối giữa lao động chất lượng cao và lao động phổ thông cũng là chuyện tất yếu. Cho dù sau khi tốt nghiệp các trường nghề, phần lớn học sinh đều dễ dàng tìm được việc. Thậm chí, hiện nay ở một số lĩnh vực, lương thợ nghề khá cao, không kém các công việc được coi là "hot"…

Để thay đổi tâm lý, tư duy của người lao động thì việc định hướng nghề nghiệp cho người lao động ngay từ lúc chọn trường học, ngành học sao cho phù hợp với bản thân, nhu cầu của nhà tuyển dụng và thị trường lao động hiện nay là một việc làm cần thiết. Cùng với đó, các doanh nghiệp tuyển dụng lao động phải có chính sách đãi ngộ, thu hút nhân tài. Những doanh nghiệp tuyển dụng lao động cần có chế độ trả lương xứng đáng để giữ chân người lao động. Và hơn thế nữa, các cơ sở dạy nghề phải nâng cao chất lượng dạy nghề, kỹ năng thực hành, nhất là sự liên kết, gắn việc đào tạo sát với nguồn nhân lực của doanh nghiệp, thị trường lao động…

Thu Nguyên