Trong bối cảnh cả nước đẩy mạnh thực hiện Quy hoạch điện VIII, nhằm bảo đảm an ninh năng lượng và thúc đẩy chuyển đổi xanh, tỉnh Quảng Ninh từng bước định hình vai trò là cực tăng trưởng mới của ngành năng lượng quốc gia với tầm nhìn phát triển trung tâm công nghiệp, dịch vụ năng lượng tái tạo quy mô liên vùng.
Nhiều thập kỷ qua, Quảng Ninh giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Cùng với xu hướng chuyển dịch năng lượng toàn cầu và yêu cầu phát triển bền vững, tỉnh nhanh chóng thích ứng, chuyển từ tư duy phát triển đơn ngành, sang đa dạng hóa nguồn năng lượng.
Điều chỉnh Quy hoạch điện VIII đã mở ra không gian phát triển mới cho Quảng Ninh. Theo quy hoạch, giai đoạn 2025-2030 tỉnh được bố trí 23 dự án nguồn điện với tổng công suất hơn 3.500MW; giai đoạn 2031-2035 tiếp tục phát triển 8 dự án với tổng công suất gần 6.700MW. Cơ cấu nguồn điện rất đa dạng, bao gồm điện khí LNG, điện gió trên bờ, điện gió ngoài khơi, điện mặt trời, điện rác, điện sinh khối, thủy điện và nhiệt điện đồng phát.
Đáng chú ý, trong cơ cấu này các nguồn năng lượng tái tạo và năng lượng mới chiếm tỷ trọng ngày càng lớn. Đây là bước chuyển có ý nghĩa chiến lược, thể hiện quyết tâm của Quảng Ninh trong đồng hành cùng mục tiêu phát thải ròng bằng "0" của Việt Nam vào năm 2050.
Một trong những kết quả nổi bật nhất của Quảng Ninh trong triển khai Quy hoạch điện VIII là tiến độ thu hút và lựa chọn nhà đầu tư. Đến hết tháng 5/2026, tỉnh đã lựa chọn được chủ đầu tư cho 6 dự án nguồn điện với tổng công suất 2.165MW, đạt gần 62% tổng công suất được quy hoạch trong giai đoạn 2025-2030. Đây là tỷ lệ rất tích cực nếu đặt trong bối cảnh nhiều dự án năng lượng trên cả nước vẫn gặp khó khăn về cơ chế, thủ tục và GPMB.
Đáng chú ý, nhiều dự án quy mô lớn đã được xúc tiến, như Nhà máy điện khí LNG Quảng Ninh công suất 1.500MW tại phường Cửa Ông; Dự án điện gió Quảng Ninh 1; Dự án điện gió Quảng Ninh 4; Nhà máy điện mặt trời Đầm Hà; Nhà máy điện rác Hạ Long và chuỗi nhiệt điện đồng phát Hải Hà.
Ông Trần Quang Tuyến, Tổng Giám đốc Công ty CP Tập đoàn Đầu tư xây dựng Cường Thịnh Thi, đại diện Liên danh nhà đầu tư Dự án điện gió Quảng Ninh 1, cho biết: "Sự chỉ đạo sát sao của tỉnh và sự đồng thuận của nhân dân là “chìa khóa” để đơn vị hoàn thiện thủ tục pháp lý, khởi công dự án đúng tiến độ. Đơn vị đã phối hợp chặt chẽ với địa phương để mặt bằng bàn giao đến đâu, tổ chức thi công đến đó, đảm bảo dự án hoàn thành đúng tiến độ cam kết với tỉnh".
Không chỉ tập trung vào nguồn điện, tỉnh còn đồng thời triển khai các công trình lưới điện truyền tải. Hiện có 7 dự án lưới điện đang được triển khai, trong đó 2 dự án đang thi công và 5 dự án chuẩn bị đầu tư. Điều này cho thấy tư duy phát triển đồng bộ giữa nguồn và lưới, tránh tình trạng "điện làm ra nhưng không truyền tải được" từng xảy ra tại một số địa phương.
Theo đánh giá của Viện Năng lượng, vùng biển Quảng Ninh có tiềm năng điện gió ngoài khơi khoảng 13.000MW. Hiện Quy hoạch điện VIII đã bố trí cho tỉnh 4.000MW điện gió ngoài khơi, gồm 500MW giai đoạn 2025-2030 và 3.500MW giai đoạn 2031-2035. Không dừng lại ở đó, Quảng Ninh đang nghiên cứu đề xuất bổ sung thêm 9.000MW điện gió ngoài khơi trong giai đoạn tiếp theo. Đây là con số rất lớn, thể hiện tầm nhìn dài hạn của tỉnh trong việc khai thác hiệu quả tiềm năng biển để tạo động lực phát triển mới.
Các chuyên gia cho rằng, điện gió ngoài khơi không đơn thuần là một dự án sản xuất điện. Đây là ngành công nghiệp tổng hợp kéo theo nhu cầu về cảng biển, logistics, chế tạo thiết bị, dịch vụ kỹ thuật, nghiên cứu khoa học và đào tạo nhân lực. Vì vậy, phát triển điện gió ngoài khơi sẽ tạo ra hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ đối với toàn bộ nền kinh tế.
Trong bối cảnh nhu cầu điện của khu vực phía Bắc tiếp tục tăng cao những năm tới, điện gió ngoài khơi được xem là nguồn năng lượng chiến lược giúp Quảng Ninh vừa bảo đảm tăng trưởng, vừa thực hiện chuyển đổi xanh. Không chỉ phát triển các dự án điện riêng lẻ, Quảng Ninh đang hướng tới hình thành hệ sinh thái công nghiệp năng lượng hoàn chỉnh, Sở Công Thương đã đề xuất UBND tỉnh báo cáo Thủ tướng Chính phủ chấp thuận về chủ trương thành lập Trung tâm Công nghiệp, dịch vụ năng lượng tái tạo liên vùng tại Quảng Ninh.
Mục tiêu là xây dựng tổ hợp tích hợp từ sản xuất điện, chế tạo thiết bị, logistics, bảo trì kỹ thuật, nghiên cứu khoa học, đến đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Nếu được chấp thuận, đây là một trong những trung tâm năng lượng tái tạo lớn nhất miền Bắc, không chỉ phục vụ các dự án của tỉnh, mà còn hỗ trợ các địa phương lân cận, đặc biệt là khu vực Hải Phòng và vùng duyên hải Bắc Bộ.
Theo tính toán sơ bộ, khi các dự án năng lượng tái tạo bổ sung đi vào hoạt động, mỗi năm có thể tạo thêm khoảng 48,8 tỷ kWh điện cho Quảng Ninh, mang lại doanh thu hơn 160.000 tỷ đồng và đóng góp ngân sách khoảng 12.900 tỷ đồng.
Quy hoạch điện VIII đang mở ra cho Quảng Ninh cơ hội phát huy tốt hơn những lợi thế sẵn có về tài nguyên, hạ tầng và vị trí địa kinh tế để phát triển ngành năng lượng theo hướng đa dạng, bền vững. Những kết quả bước đầu cho thấy sự chủ động của tỉnh trong cụ thể hóa các mục tiêu quy hoạch, từ thu hút đầu tư, phát triển nguồn điện, đến chuẩn bị các điều kiện hạ tầng phục vụ chuyển dịch năng lượng.
