Đóng góp các khoản vào đầu năm học hiện đã trở thành một gánh nặng đối với các gia đình nghèo và những gia đình có mức thu nhập trung bình… Và còn đáng lo ngại hơn, khi đây chính là hệ quả của căn bệnh thành tích trong giáo dục.
Trăm thứ… đổ đầu phụ huynh
Tại Trường MN HL, ngoài khoản học phí55.000 đồng/học sinh/tháng, tiền xây dựng cơ sở vật chất40.000 đồng/học sinh/năm, mỗi phụ huynh còn phải đóng thêm rất nhiều khoản khác như: chi phí bán trú 195.000 đồng (bao gồm: điện, nước, bảo vệ, vệ sinh, làm vườn); ăn bán trú5.200 đồng/ngày/học sinh; bồi dưỡng tăng giờ trưa, chiều và thứ 7: 30.000 đồng/học sinh/tháng; phụ phí mua sắm thiết bị phục vụ bán trú (bao gồm: chất đốt, xà phòng, chổi, dầu rửa bát, sửa chữa gắn vá nhỏ, nước vệ sinh, phí vệ sinh, văn phòng phẩm…): 8.000 đồng/học sinh/tháng; sửa chữa, tu bổ nhỏ trường và trang bị phục vụ bán trú (bàn, ghế, xô, chậu, nồi, chăn, chiếu, bát, thìa, ca cốc): 100.000 đồng/học sinh/tháng; bảo hiểm thân thể: 40.000 đồng/học sinh… Tính sơ sơđầu năm học, một phụ huynh có con học tại trường này đã phải đóng tới trên 600.000 đồng. Đó mới chỉ là những khoản thu theo thống kê của Ban Giám hiệu nhà trường, còn trên thực tế, các bậc phụ huynh đã phải đóng thêm rất nhiều khoản không tên khác nữa. Chị V. T. T. (TP Hạ Long) cho biết: Tôi không hiểu sao, trong 3 tháng hè, tôi đã đóng học phí, tiền ăn cho cháu mà nhà trường vẫn còn thu thêm 100.000 đồng nữa. Hỏi thì giáo viên nói làđể trả lương giáo viên dạy hè. Trong tháng 8 tôi đã đóng cho cháu 100.000 đồng tiền mua học cụ, vậy mà tháng 9 khi nhập học, nhà trường lại tiếp tục thu thêm 100.000 đồng tiền mua học cụ?”. Không chỉ có chị T. bức xúc về các khoản thu của nhà trường mà còn rất nhiều phụ huynh khác cũng phản ánh. Ngoài các khoản đóng góp nêu trên, các bậc phụ huynh có con học trái tuyến còn “tự nguyện” đóng cho nhà trường từ 200.000 - 500.000 đồng (tuỳ mức độ thân quen) gọi là “tiền trái tuyến”, 60.000 đồng/năm tiền học năng khiếu; mặc dù đã phải đóng các khoản phụ phí mua sắm thiết bị phục vụ bán trú, 2 lần đóng tiền mua học cụ, nhưng các bậc phụ huynh vẫn phải mua thêm cho các cháutừ xà phòng giặt, khăn mặt, giấy vệ sinh, đến vở tập tô… Do vậy, có không ít phụ huynh ngay đầu năm học đã phải chi phí, đóng góp cho con vào học tới hơn 2 triệu đồng. Nhưng các khoản thu vẫn chưa dừng lại ở đó. Ngay sau buổi họp phụ huynh đầu năm, nhiều phụ huynh đã phải đóng thêm gần 300.000 đồng nữa cho các khoản: quỹ phụ huynh trường, lớp, tiền mua tủ đựng đồ cho các cháu, mua sổ điểm (riêng mua tủ năm nàocũngđóng, phụ huynh phàn nàn không biết kê vào đâu cho hết?). Không chỉhọc sinh mầm non phải nộp nhiều khoản tiền vào dịp đầu năm học mà ngay cả học sinh THCS, THPT, thậm chí học sinh tiểu học (không phải đóng học phí) cũng không tránh khỏi. Trường TH TQT (TP Hạ Long), từ ngày khai giảng đến nay, các phụ huynh đã phải đóng trên 900.000 đồng/học sinh lớp 5 (các khoản: quỹ hội phụ huynh, thuê phòng học, tiền ăn bán trú, trả lương cấp dưỡng, mua chất đốt, học tin học, học buổi 2, học thứ 7). Còn học sinh lớp 1 của Trường TH THĐ (TP Hạ Long)phụ huynhphải đóngtới 977.000 đồng/học sinh (đồng phục: 120.000 đồng; đồ dùng phục vụ bán trú: 200.000 đồng; bàn, ghế, rèm, mành: 250.000 đồng; 2 loại bảo hiểm (y tế và thân thể): 90.000 đồng; tiền ca múa nhạc: 165.000 đồng; tiền ăn nửa tháng 9: 152.000 đồng…). Đây thực sự là một số tiền quá lớn đối với các gia đình nghèo có thu nhập thấp. Căn nguyên từ bệnh thành tích Mặc dù phụ huynh phải đóng rất nhiều khoản vô lý nằm ngoài quy định của Luật Giáo dục (học sinh đi học chỉ phải đóng tiền xây dựng cơ sở vật chất; học phí và lệ phí tuyển sinh), nhưng tất cả các khoản đó đều được hợp lý hoá thông qua Hội Phụ huynh. Qua tìm hiểu tại một số trường học trên địa bàn thành phố, chúng tôi đều được lãnh đạo các trường giải thích: Nhà trường chỉ thu những khoản thu do thành phố và UBND tỉnh quy định. Còn lại đềucó sự thoả thuận và nhất trí của Hội phụ huynh học sinh (?!). Với cách giải thích này thìcác trường có thể thoải máithu thêmngoài quy định. Chỉ có phụ huynh là phải “cắn răng” đóng góp, vì sợ ảnh hưởng đến việc học của con em mình. Không ai có thể phủ nhận vai trò của Hội Phụ huynh học sinh trong các nhà trường.Với một hệ thống tổ chức khá chặt chẽ (Hội Phụ huynh trường, Chi hội phụ huynh lớp), Hội Phụ huynh đã có những đóng góp khá tích cực trong quá trình tham gia giáo dục, quản lý học sinh. Tuy nhiên, bên cạnh mặt tích cực này, nhiều nơi đã và đang lạm dụng biến Hội Phụ huynh thành Hội “phụ thu”. Và điều đáng buồn là việc lạm thu của Hội Phụ huynh ở nhiều trường đều bắt nguồn từ bệnh thành tích. Để nhà trường có thể “bằng chị, bằng em” nhiều Hội Phụ huynh đã thống nhất thu rất nhiều khoản như Quỹ Hội Phụ huynh trường, Quỹ Chi hội phụ huynh lớp… Thậm chí, có trường tiểu học, Hội Phụ huynh còn phối hợp với nhà trường tổ chức cho học sinh học thêm ngày thứ 7 (trong khi đó học sinh đã tham gia học bán trú 2 buổi/ngày) để nâng cao chất lượng dạy và học. Có không ít trường còn gợi ý cho Hội Phụ huynh thu thêm các khoản mua sắm bàn, ghế, ti vi, máy vi tính cho nhà trường… Nếu nhìn theo góc độ xã hội hoá giáo dục, thì việc tự nguyện đóng góp của các phụ huynh để tham gia xây dựng, phát triển cơ sở vật chất của nhà trường là việc làm rất đáng hoan nghênh. Nhưng trên thực tế, tinh thần tự nguyện ấy lại được Hội Phụ huynhphân bổ theo số lượng học sinh… Biết là vô lý, nhưng các bậc phụ huynh đều rất khó lòng từ chối. Còn một nguyên nhân nữa khiến cho tình trạng lạm thu, loạn thu trong các nhà trường phát sinh chính là từ phía phụ huynh học sinh.Những trường thu nhiều khoản với số tiền lớn chủ yếu là các trường đạt chuẩn quốc gia, trường điểm. Nhiều phụ huynh vìmuốn cho con được học những trường cótiếng mà phải đóng tiền trái tuyến, tiền trường chuẩn quốc gia cho nhà trường. Ý KIẾN NGƯỜI TRONG CUỘC Chị Hoàng Thu Ng. (Hà Tu, TP Hạ Long): “Cần xem lại hoạt động của tổ chức Hội phụ huynh” Tôi sẵn sàng nói lên quan điểm, suy nghĩ của mình, nhưng... mongquý báokhông nêu tên thật và địa chỉ của tôi. Vì đây là vấn đề tế nhị, tôi sợcác con tôi sẽ không yên tâm đến trường. Tôi thấy Hội Phụ huynh bây giờ không còn hoạt động hiệu quả như trước nữa. ở trường con gái tôi theo học, tôi thấyHội Phụ huynh thành lập ra chỉ để quyết các mức tiền, khoản tiền cần thu của mỗi học sinh trong một năm học. Ban Giám hiệu cần gì, giáo viên, nhà trường muốn tổ chức hoạt động gì lại họp phụ huynh. Tiếng là các khoản đã được phụ huynh nhất trí, nhưng đó chỉ là sự nhất trí của số ít. Còn đại đa sốcác phụ huynh vì không muốn ảnh hưởng đến việc học của con cái mà đành phải tự nguyện nộp theo. Thường thìHội trưởng, Hội phó Hội Phụ huynh là những người đương chức, có thu nhập cao. Đây chính là sự bất bình đẳng trong cái gọi là bình đẳng. Mà những ông, bà hội trưởng như vậy thường rất hăng hái trong chuyện nộp tiền… Tôi nhớ là Luật Giáo dục chỉ quy định có Ban đại diện cha mẹ học sinh lập ra vào mỗi năm học;các tổ chức xã hội có thể hỗ trợ nhà trường về tài lực, vật lực để phát triển nhà trường. Như vậy việc tổ chức Hội Phụ huynh học sinh thành hệ thống như hiện nay trong các nhà trườnglàtrái Luật… Bởi vậy, ngành Giáo dục cần phải xem lại hoạt động của tổ chức Hội phụ huynh hiện nay. Chị Nguyễn Thanh H. (Hồng Hà, TP Hạ Long): “Cần thống nhất khoản thu trong các nhà trường” Không biết các gia đình đông con cho con cái đi học thế nào, chứ gia đình tôi chỉ nuôi 2 cô con gái ăn, học mà đã thấy chật vật lắm rồi. Lươngcủa 2 vợ chồng công chức tằn tiện cũng chỉ vừa đủsinh hoạt.Vậy mà đầu năm học lại còn phải đóng thêm rất nhiều khoản cho các cháu. Riêng cháu nhỏ đang học bậc tiểu học tiếng là không phải đóng học phí, mà mỗi tháng vẫn phải đóng gần 300.000 đồng tiền học buổi 2, ăn bán trú, học thêm ngày thứ 7,chưa kể đến khoản đóng góp đầu năm học hơn 800.000 đồng. Tính ra cũng tương đương tiền chu cấp cho cháu lớn đang học đại học… Các đồng nghiệp của tôi dịp này ai cũng than thở là cho con cái đi học bây giờ thật tốn kém. Hầu như trường nào cũng phải đóng rất nhiều khoản. Có những trường thu cả tiền lao động, tiền trực nhật… Học sinh bây giờ đi học không phảilao động, thậm chílau bảng cũng không phải làm (vìđã đóng tiền). Với cách làm như vậy,liệu có giáo dục được các cháu tinh thần lao động, biết yêu quý sức lao động của cha, mẹ không?Hiện nay, ngoài một số khoản thu chính đã được tỉnh, thành phố quy định, các trường còn thu rất nhiều khoản khác nữa (các khoản này đều gần như giống nhau, nhưng mức thu thì lại khác nhau). Tôi nghĩ rằng, cần phải có sự thống nhất các khoản thu này, để phần nào tạo sự bình đẳng trong giáo dục. Anh Đinh Thế M. (Bãi Cháy, TP Hạ Long): Nói vậy có thể là hơi cực đoan, nhưng tôi thấy bây giờ các cháu đi học phải đóng quá nhiều khoản. Khi phụ huynh chúng tôi có thắc mắc thì được giải thích là đại diện Hội Phụ huynh đã thống nhất, các phụ huynh phải tham gia công tác xã hội hoá giáo dục. Tôi nghĩ rằng đã là xã hội hoá thì phải vận động để mọi người tự nguyện. Ai có điều kiện thì tham gia nhiều, ai không có điều kiện thì thôi. Vậy mà, các khoản đều được cào bằng, gia đình kinh tế khá cũngđóng góp như gia đình có thu nhập thấp. Mà xã hội hoá giáo dục đâu phải cứ đóng nhiều tiền là làm được. Vì vậy, Hội phụ huynhcũng như Ban Giám hiệu các trường cần xem lại cách nhìn,nhận thức về vấn đề xã hội hoá giáo dục. Chị Nguyễn Thị T. (Bạch Đằng, TP Hạ Long): Tôi thấy các cơ quan thông tin đại chúng đưa rất nhiều về cuộc vận động “2 không” (nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục). Thậmchí có nơi còn phát động cuộc vận động “3 không” (không tiêu cực, không bệnh thành tích và không đọc chép). Đầu năm học, cấp nào, trường nào cũng thấy ký cam kết thực hiện cuộc vận động này. Các bậc phụ huynh chúng tôisẵn sàng ủng hộ. Thế nhưng, tôi không biết ngành Giáo dục chống “2 không”như thế nào?Ngành có tính đến chuyện các bậc phụ huynh phải đóng rất nhiều khoản vào đầu năm học hay không? Tôi nghĩ đây cũng là một dạng của bệnh thành tích cần phải chống. Vì trường nọ đua trường kia;phụ huynh thì luôn muốn con mình vào trường điểm, trường chuẩn được nhiều để nâng cao chất lượng. Bởi vậy, các trường vẫn được tổ chức học thêm (được xem là học thêmhợp lý, vì phụ huynh yêu cầu). Học nhiều, học sinh quá tải kiến thức,phụ huynh quá tải các khoản đóng góp, còn căn bệnh thành tích thì cả xã hội phải gánh chịu ! (*) Do yêu cầu của các cá nhân được lấy ý kiến,chúng tôi không ghi tên cụ thể
“Xã hội hoá giáo dục- Tự nguyện hay ép buộc”
“Chống tiêu cực, bệnh thành tích thì phải chống cả việc lạm thu của Hội phụ huynh”
