Thực hiện chế độ, chính sách cho Chủ nhiệm HTX thời bao cấp: Người vui, người ngậm ngùi

Ngày 29-1-2013, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 250/QĐ-TTg về việc giải quyết chế độ, chính sách đối với chủ nhiệm HTX có quy mô toàn xã trong thời kỳ bao cấp chưa được hưởng chế độ của Nhà nước. Việc triển khai thực hiện Quyết định này đã mang đến niềm vui, sự động viên cho nhiều chủ nhiệm HTX. Tuy nhiên, quá trình thực hiện Quyết định cũng bộc lộ nhiều bất cập, đặc biệt là sự giới hạn chưa hợp lý về đối tượng thụ hưởng đã khiến nhiều chủ nhiệm HTX có đóng góp không nhỏ trong thời bao cấp đành ngậm ngùi, đứng “ngoài lề” của chính sách.

Sự tri ân đối với những người đã có nhiều đóng góp

Tại Quảng Ninh, để triển khai QĐ 250, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 2848/KH-UBND ngày 6-6-2013, trong đó yêu cầu việc giải quyết chế độ, chính sách đối với chủ nhiệm HTX được thực hiện ở 3 cấp (cấp xã, huyện, tỉnh) đảm bảo công khai, dân chủ, chính xác, đúng quy định. Theo đó, Sở Nội vụ phối hợp với Sở Tài chính hướng dẫn chi tiết việc thực hiện QĐ 250 đối với nhóm đối tượng do ngân sách tỉnh chi trả. 14/14 huyện, thị xã, thành phố trong toàn tỉnh đã triển khai thực hiện công tác tuyên truyền, quán triệt đến UBND cấp xã hướng dẫn các đối tượng kê khai hồ sơ, tổ chức xác nhận đối với những trường hợp không còn giấy tờ chứng minh thời gian làm chủ nhiệm HTX và có văn bản đề nghị UBND cấp huyện xem xét, thẩm định. Chị Trần Thị Duyên Hoa, Phó Phòng Xây dựng chính quyền và Công tác thanh niên, Sở Nội vụ cho biết: “Quyết định 250 không chỉ đáp ứng nguyện vọng của các đối tượng được thụ hưởng, mà còn là mong muốn của những người làm chính sách như chúng tôi. Bởi lẽ, như chúng ta đã biết, trong thời kỳ bao cấp, hoạt động của các HTX đã đạt được những thành tựu kinh tế - xã hội quan trọng, góp phần vào sự phát triển của tỉnh, của đất nước. Những người làm công tác chủ nhiệm HTX đã có nhiều đóng góp tích cực nhưng lại chưa được hưởng chế độ chính sách ưu đãi thích đáng. Tìm hiểu hồ sơ của chủ nhiệm HTX thời bao cấp tại Quảng Ninh chúng tôi thấy họ rất thiệt thòi, có bác có đến 20 năm thực hiện nhiệm vụ này, nhưng chế độ chính sách rất ít. Và QĐ 250 ra đời đã đáp ứng được mong mỏi ấy, thừa nhận sự cống hiến và bù đắp cho những thiệt thòi của đối tượng. Chính vì vậy, mặc dù hướng dẫn của trung ương gần như không có nhưng các cấp, các ngành của tỉnh đã chủ động, vào cuộc rất tích cực…”.

Chị Trần Thị Duyên Hoa và cán bộ Phòng Nội vụ của các địa phương mà chúng tôi đã hỏi cũng đều khẳng định việc thực hiện QĐ 250 có nhiều khó khăn, vướng mắc. Đó là một số quy định tại QĐ 250 chưa cụ thể; quá trình tra cứu, xác minh rất phức tạp vì giấy tờ thất lạc nhiều. Mặt khác, nhiều chủ nhiệm HTX đã cao tuổi, trí nhớ không còn minh mẫn nên khai hồ sơ không chính xác… Trong khi đó, thời gian thực hiện chính sách ngắn (ban hành đầu năm, yêu cầu cuối năm phải hoàn thành) không thể thực hiện được nên Quảng Ninh và nhiều địa phương khác phải xin giãn tiến độ. Mặt khác, quá trình triển khai thực hiện một số đối tượng kê khai hồ sơ không đầy đủ thông tin, không khớp về thời gian giữa đơn khai và xác nhận của UBND cấp xã...; thiếu nhiều thành phần hồ sơ. Cùng với đó, quy trình xét thẩm định ở cấp xã, huyện chưa chặt chẽ; ở một số địa phương việc xác định quy mô HTX chưa rõ ràng... nên khó khăn cho công tác thẩm định của cấp tỉnh. Khó khăn nhiều là thế nhưng các cấp, các ngành liên quan đã tích cực tháo gỡ, thực hiện chính sách theo đúng tôn chỉ “đúng người, đúng việc; đảm bảo công khai, dân chủ, chính xác, đúng quy định”. Đến thời điểm hiện tại, Quảng Ninh đã cơ bản hoàn thành việc thực hiện QĐ 250 với 419 trường hợp được hưởng chính sách với kinh phí chi trả là 2,789 tỷ đồng và 25 trường hợp được cộng nối BHXH với tổng thời gian là 90 năm 2 tháng. Ông Vũ Thanh Hà, nguyên Chủ nhiệm HTX Nông nghiệp Quảng La (Hoành Bồ) chia sẻ: “Tôi làm Chủ nhiệm HTX từ tháng 3-1981 đến tháng 6-1983 nhưng thời gian đó không được tính hưởng BHXH nên thiệt thòi trong hưởng lương hưu. Nhưng dù sao thời gian làm Chủ nhiệm của tôi ít nên cũng đỡ, nhiều bác làm 15-20 năm mà nghỉ chẳng được gì, thiệt đủ đường. Giờ nhà nước có chính sách, chế độ cho chúng tôi, chúng tôi mừng lắm. Được hưởng quyền lợi là một điều đáng mừng, nhưng vui hơn là chính sách ban hành đã thừa nhận công lao, đóng góp của chúng tôi trong thời kỳ đất nước khó khăn...”.

Chính sách chưa rõ ràng

Mặc dù chế độ, chính sách cho chủ nhiệm HTX theo QĐ 250 rất có ý nghĩa, nhưng quá trình thực hiện cũng bộc lộ nhiều bất cập. Đặc biệt, một số quy định chưa cụ thể, thiếu rõ ràng gây khó cho địa phương trong quá trình thực hiện. Đó là việc xác định “HTX có quy mô toàn xã”: Trước năm 1975 lại nhiều xã trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh có mô hình 1- 2 thôn thành lập 1 HTX, có địa phương do số khẩu làm nông nghiệp lớn, nên chia thành nhiều HTX để thuận tiện cho điều hành, hoạt động, nên cùng thời điểm một xã có 2-3 HTX. Do vậy không xác định được HTX nào là quy mô toàn xã để áp dụng chế độ, chính sách theo QĐ 250 cho chủ nhiệm các HTX đó. Bất cập này đã được Sở Nội vụ Quảng Ninh gửi văn bản xin ý kiến Bộ Nội vụ, nhưng Bộ Nội vụ không có văn bản trả lời. Bên cạnh đó, quy định về trợ cấp mai táng phí đối với những chủ nhiệm HTX từ trần trước ngày QĐ 250 có hiệu lực cũng không đề cập đến trường hợp thân nhân người đó đã hưởng chế độ mai táng phí ở công việc khác thì có được xem xét hưởng chế độ mai táng phí cho chủ nhiệm HTX theo chính sách này không. QĐ 250 cũng quy định đối với người có thời gian làm chủ nhiệm HTX bị gián đoạn từ 12 tháng trở lên, thì thời gian trước gián đoạn không được tính để hưởng chế độ, chính sách. Tuy nhiên, có trường hợp thời gian trước gián đoạn nhiều hơn so với thời gian sau gián đoạn (gấp nhiều lần), nếu áp dụng cách tính này sẽ bất cập, thiệt thòi cho đối tượng. Cùng với đó, một số quy định trong QĐ 250 vẫn chưa tính hết các trường hợp có thể phát sinh từ thực tế. Ví dụ như trường hợp đối tượng tham gia làm chủ nhiệm HTX ở địa phương này sau đó chuyển hộ khẩu thường trú sang địa phương khác (tỉnh ngoài), nhưng chưa quy định địa phương nào có thẩm quyền giải quyết chế độ, chính sách cho đối tượng. Hay như việc xác định mức lương làm cơ sở tính chế độ cho đối tượng thì QĐ 250 chỉ ghi “lương tối thiểu chung hiện hành” trong khi BHXH Việt Nam lại quy định “Trường hợp chốt trước ngày Quyết định số 250/QĐ-TTg có hiệu lực” mà 2 thời điểm này có mức lương cơ bản khác nhau.

Những điểm bất cập trong QĐ 250 không chỉ gây khó cho các ngành, các cấp trong thực hiện chế độ, chính sách, mà còn dẫn tới sự thiếu công bằng đối với các chủ nhiệm HTX trong thời kỳ bao cấp. Bởi lẽ, theo đúng quy định của QĐ 250, chỉ có các đối tượng là chủ nhiệm các HTX có quy mô toàn xã mới được hưởng chính sách. Tuy nhiên, thực tế có mô hình HTX ở quy mô liên thôn, có địa phương do số khẩu làm nông nghiệp lớn, nên chia thành nhiều HTX để thuận tiện cho điều hành, hoạt động. Đúng theo quy định, những đối tượng này không được hưởng chính sách và như vậy là sự thiệt thòi rất lớn cho họ, bởi họ cũng có những đóng góp tương đương chủ nhiệm HTX toàn xã cho tập thể, cho sự phát triển của địa phương, đất nước trong một giai đoạn nhất định. Đặc biệt, nhiều HTX nông nghiệp dù ở quy mô liên thôn, nhưng diện tích sản xuất, số nhân khẩu tham gia còn lớn hơn HTX có quy mô toàn xã. Đơn cử như ở HTX Nông nghiệp Hiệp Hòa I (TX Quảng Yên) đầu những năm 1990 quản lý hơn 350ha đất nông nghiệp với hơn 4.000 nhân khẩu, trong khi có những HTX toàn xã chỉ có vài ha và vài trăm nhân khẩu. Ông Nguyễn Văn Hải (SN 1957), nguyên Chủ nhiệm HTX Nông nghiệp Hiệp Hòa I (TX Quảng Yên) bày tỏ: “Tôi đã trải qua nhiều cương vị công tác ở xã. Trong đó, có 14 năm làm Chủ nhiệm HTX. Ở thời kỳ bao cấp, chủ nhiệm HTX như chúng tôi vất vả lắm, chăm lo cho cuộc sống của hơn 4.000 người đâu có phải đơn giản. Vậy mà quá trình làm chủ nhiệm HTX trước năm 1997 không được đóng bảo hiểm, không được tính thời gian để hưởng BHXH, sau năm 1997 dù theo Luật HTX chúng tôi được đóng BHXH, nhưng đó là thời kỳ HTX làm ăn thất bại, lương chủ nhiệm HTX còn không đủ mức lương tối thiểu nên cũng không được tham gia BHXH. Khi nghe về QĐ 250, tôi rất mừng, nghĩ rằng là công sức, đóng góp của mình thế nào cũng được đền bù xứng đáng. Thế nhưng hóa ra không phải. Thật sự tôi thấy rất buồn, thấy rất thiệt thòi vì công lao của chúng tôi đâu có kém các chủ nhiệm HTX toàn xã…”.

Chia sẻ của ông Nguyễn Văn Hải cũng là tâm tư chung của các chủ nhiệm HTX liên thôn trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh. Đây cũng là băn khoăn của những người đã và đang thực hiện chế độ, chính sách cho đối tượng theo QĐ 250. Chính vì thế, các cấp, các ngành liên quan của Quảng Ninh đã đồng tình kiến nghị lên Bộ Nội vụ, đề nghị tiếp tục thực hiện chế độ cho các chủ nhiệm HTX liên thôn như trong QĐ 250. Hy vọng kiến nghị này sẽ được xem xét để hàng trăm chủ nhiệm HXT liên thôn trên địa bàn tỉnh và hàng vạn người khác trong cả nước được hưởng chế độ chính sách ưu đãi thích đáng, bù đắp và tri ân cho những đóng góp của họ trong thời bao cấp.

Hà Chi