Giai đoạn 2010-2014, huyện Tiên Yên đã đầu tư 12 công trình cấp nước tự chảy nhằm từng bước cải thiện và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân tại những xã còn khó khăn. Tuy nhiên, sau một thời gian ngắn sử dụng, phần lớn các công trình đều xuống cấp nghiêm trọng, dẫn đến hiệu quả, công suất sử dụng sau đầu tư rất thấp.
Tháng 3/2013, hệ thống cấp nước sinh hoạt tự chảy thôn Khe Ngà - Pò Mẩy (xã Hà Lâu) được đưa vào sử dụng. Công trình được xây dựng với kinh phí trên 1 tỷ đồng từ vốn lồng ghép của huyện với nguồn vốn hỗ trợ của Hội Chữ thập đỏ tỉnh Quảng Ninh. Dự án bao gồm các hạng mục: Đập dâng, bể lọc, cống xả, đường ống dẫn nước, 1 bể chính và 3 bể phụ. Mặc dù, hệ thống đập dâng, bể lọc, cống xả và van xả đầu nguồn hoạt động tốt, lượng nước đầu nguồn đủ cung cấp cho cả mùa khô. Tuy nhiên, đến nay, hiệu suất sử dụng của công trình chỉ mới đạt 25%.
Một công trình khác cũng đang xuống cấp nghiêm trọng là bể chứa nước thôn Hà Thụ (xã Hải Lạng). Công trình được xây dựng từ năm 2010, sửa chữa lại năm 2012 với kinh phí gần 55 triệu đồng. Thế nhưng, công trình chỉ hoạt động được khoảng 3 tháng thì ngừng không sử dụng được nữa. Nguyên nhân chính là do không có bể lọc, đường ống được đấu nối thẳng vào thân đập. Hiện tại đường ống bị nghẽn do cát, rác lắng đọng trong ống không được thanh thải; đường ống từ bể chính về các bể phụ bị hỏng hoàn toàn; hệ thống bể phụ không có nước, có hiện tượng nứt, các van, khoá xả nước bị hỏng. Do đó, 24 hộ dân ở đây phải tự trang bị các đường ống nước nhỏ để dẫn nước từ đầu nguồn về sử dụng. Cũng giống như xã Hà Lâu, công trình này không có hồ sơ quản lý tại xã như: Bản vẽ, dự toán, quyết toán, biên bản bàn giao, hồ sơ hoàn công; không có quy chế quản lý, vận hành, sử dụng.
Đáng buồn hơn cả là không chỉ có 2 công trình nêu trên, phần lớn các công trình còn lại cũng đều rơi vào tình trạng hiệu suất sử dụng sau đầu tư không cao. Đơn cử như công trình “Đập dâng, đường ống, bể nước thôn Tiên Hải (xã Điền Xá)”. Hiện van cấp nước bể số 1 bị hỏng nhưng không ai đứng ra nhận trách nhiệm sửa chữa, thay thế; dọn dẹp rác thải. Hay như công trình cấp nước tự chảy tại thôn Kéo Kai (xã Đại Thành), bể chứa nước bị tắc cũng không được sửa chữa. Do đó, nước không dẫn được tới 2 bể nước để người dân sử dụng.
Có thể khẳng định, nguyên nhân đầu tiên dẫn đến thực trạng trên là do công tác điều tra, khảo sát nguồn nước, bố trí các điểm xây bể chứa nước còn nhiều bất cập, không hợp lý; việc thi công thường kéo dài nhưng công tác giám sát không được thường xuyên, chặt chẽ. Khi công trình nghiệm thu, bàn giao đưa vào sử dụng, xã và thôn tiếp nhận công trình để quản lý, sử dụng nhưng không có biên bản giao trách nhiệm cho thôn và người dân; không có quy chế quản lý, sử dụng, trách nhiệm của các bên được bàn bạc, thảo luận và cam kết của thôn và người dân. Do đó, công trình xây dựng để phục vụ người dân nhưng lại không gắn với trách nhiệm của người dân. Trong khi đó, đa số người dân vùng dự án thiếu trách nhiệm quản lý với công trình đã được nhà nước đầu tư; đối với những hạng mục bị hỏng không chủ động sửa chữa, mà còn trông chờ vào sự hỗ trợ của nhà nước, coi đó là trách nhiệm của xã và huyện… Thậm chí một số nơi, người dân còn tự ý đục đường ống nước kéo đường riêng để sử dụng, dẫn đến thất thoát nước, nước không đủ để dẫn về bể chính…
Thiết nghĩ, để khắc phục những tồn tại trên, trước mắt huyện Tiên Yên cần có kế hoạch sửa chữa ngay các vị trí hư hỏng về đập dâng, đường ống để có nước dẫn về bể chứa phục vụ nhân dân. Đồng thời, đối với việc đầu tư xây mới các công trình nước tự chảy phục vụ sinh hoạt, trước khi hỗ trợ đầu tư, huyện Tiên Yên cần phải có văn bản cam kết trách nhiệm giữa người sử dụng công trình với nhà nước, trong đó có trách nhiệm về công tác bảo trì hàng năm.
Hoàng Nga
