Trích lập Quỹ Phát triển KH&CN trong doanh nghiệp: Còn nhiều vướng mắc

Khoa học và công nghệ (KH&CN) được xác định là một trong những yếu tố quan trọng quyết định sự tồn tại, phát triển của mỗi doanh nghiệp (DN). Vì vậy, những năm gần đây, Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách ưu đãi nhằm hỗ trợ, khuyến khích hoạt động KH&CN trong các DN, trong đó phải kể đến chính sách trích lập Quỹ Phát triển KH&CN. Tuy nhiên, sau nhiều năm ban hành, việc trích lập Quỹ này vẫn chưa được các DN quan tâm, áp dụng.

Theo Luật Thuế thu nhập DN (năm 2008), tại điều 17, cho phép DN được trích tối đa 10% lợi nhuận trước thuế để thành lập Quỹ Phát triển KH&CN, để đầu tư cho hoạt động KH&CN. Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập DN cũng có rất nhiều chính sách ưu đãi đối với các DN. Đến năm 2014, Chính phủ cũng ban hành Nghị định 95/2014/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành các Điều 52, 53, 54, 58 và 63 của Luật KH&CN về đầu tư, cơ chế tài chính và một số nội dung cần thiết về dự toán ngân sách nhà nước, nội dung chi cho hoạt động KH&CN, quản lý nhà nước về Quỹ Phát triển KH&CN.

Theo quy định, các DN sẽ gửi quyết định thành lập, điều lệ tổ chức và hoạt động của Quỹ Phát triển KH&CN cho Sở KH&CN, Sở Tài chính, trong vòng 30 ngày kể từ ngày có quyết định thành lập Quỹ. Công ty Viglacera Hạ Long là DN đầu tiên của tỉnh khởi động thành lập Quỹ Phát triển KH&CN và duy trì đến nay, với mức trích lập khoảng 50 tỷ đồng để đầu tư đổi mới công nghệ, nghiên cứu khoa học. Từ Quỹ này và huy động thêm nhiều nguồn vốn khác, hoạt động nghiên cứu khoa học, đổi mới công nghệ được DN triển khai mạnh mẽ, như: Đầu tư hệ thống lò nung tuynel, dây chuyền sản xuất gạch clinker tại Nhà máy Gạch clinker Viglacera (TX Đông Triều), nung đốt 100% sản phẩm mỏng để giảm khí thải, tiết kiệm nguyên, nhiên liệu đầu vào... Đầu năm 2017, Công ty CP Thiết bị điện Cẩm Phả đã thành lập Quỹ Phát triển KH&CN. Trước đó, năm 2015, Công ty CP Dược - Vật tư y tế Quảng Ninh cũng thành lập Quỹ. Ông Nguyễn Tiến Dũng, Giám đốc Công ty CP Dược - Vật tư y tế Quảng Ninh, cho biết: Từ việc trích lập Quỹ Phát triển KH&CN cùng với các nguồn vốn khác, Công ty đã đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng KH&CN vào sản xuất. Đồng thời góp phần nâng cao năng lực quản lý, điều hành thương mại và quảng bá sản phẩm, thương hiệu được nâng lên rõ rệt. Đến nay, Công ty đã sản xuất được 31 sản phẩm thuốc, thực phẩm chức năng, với doanh thu sản xuất đạt trên 33 tỷ đồng/năm.

Đến nay, toàn tỉnh mới chỉ có 3 DN trên thành lập Quỹ Phát triển KH&CN. Như vậy, số DN thành lập Quỹ quá ít so với tổng số hơn 13.800 DN trên địa bàn. Chia sẻ những khó khăn của việc trích lập Quỹ Phát triển KH&CN tại các doanh nghiệp, bà Đoàn Hải Lý, Phó Phòng Quản lý khoa học, Sở KH&CN, cho biết: DN không hào hứng khi lập Quỹ bởi họ gặp khá nhiều cản trở trong văn bản hướng dẫn cũng như quy định cụ thể trong thành lập, sử dụng Quỹ cho mục đích phát triển KH&CN của DN. Thành lập Quỹ Phát triển KH&CN không phải là quy định bắt buộc đối với mỗi DN, do đó, DN cũng không mặn mà lập dù các quy định của Nhà nước khuyến khích tối đa trích 10% kinh phí trước thuế để lập Quỹ.

Một số DN từng phản ánh những vướng mắc khi trích lập Quỹ, khó nhất hiện nay vẫn là việc quy định cho phép DN được trích tối đa 10% thu nhập trước thuế để lập Quỹ nhưng lại đưa ra điều kiện là trong 5 năm kể từ khi trích lập Quỹ, nếu không sử dụng hoặc sử dụng không hết 70% hay sử dụng không đúng mục đích thì sẽ bị truy thu, thậm chí bị phạt lãi suất tính theo ngày, khiến DN thấy “nản”. Đồng thời DN rất ngại đến khi quyết toán thuế bởi cơ quan thuế không hướng dẫn được cho DN, đồng thời cũng không công nhận chi phí này là hợp lý... DN được khuyến khích trích 10% từ thu nhập trước thuế để lập Quỹ, nhưng khi muốn sử dụng Quỹ thì phải làm hồ sơ, lập hội đồng thẩm định đánh giá tính khả thi của đề tài cũng khiến DN gặp nhiều khó khăn. Bên cạnh đó, DN Quảng Ninh hiện nay chủ yếu là DN nhỏ và vừa. Doanh thu ở các DN chỉ vài  tỷ cho đến khoảng 10 tỷ đồng/năm, như thế có thể thấy lợi nhuận trước thuế rất khiêm tốn, cũng chỉ từ 500 đến 700 triệu đồng. Do đó, 10% trong lợi nhuận trước thuế để có thể đầu tư vào Quỹ Phát triển KH&CN của DN chỉ cỡ mấy chục triệu đến mấy trăm triệu, không đủ để cho các DN đổi mới công nghệ ở một trình độ cao hơn. Cũng chính vì vậy mà một số ít DN vì không muốn phiền hà đã chủ động tự sử dụng kinh phí được tính vào chi phí DN khi quyết toán thuế để đầu tư phát triển KH&CN theo nhu cầu và khả năng của mình.

Đầu tư phát triển KH&CN, nhất là đối với DN được xem là yếu tố quan trọng thúc đẩy sự phát triển nền kinh tế. Tuy nhiên, để KH&CN thực sự phát triển và phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá thì các cơ chế, chính sách liên quan đến phát triển KH&CN phải thực sự cụ thể, rõ ràng và ưu đãi, từ đó mới thu hút các DN yên tâm sử dụng.

Nguyễn Hoa