Từ ngày 1-7-2016, Luật An toàn, vệ sinh lao động (ATVSLĐ) với nhiều điểm mới sẽ có hiệu lực. Đây được coi là công cụ hữu hiệu bảo vệ người lao động trong tình hình hiện nay.
Nhiều điểm mới có lợi cho người lao động
Luật ATVSLĐ đã được Quốc hội khoá XIII, kỳ họp thứ 9 thông qua. Trước đó, nội dung ATVSLĐ đã được quy định trong các nghị định của Chính phủ, Bộ luật Lao động, Luật Bảo hiểm xã hội nhưng đây là lần đầu tiên Quốc hội thông qua Luật ATVSLĐ với nhiều nội dung mới. Cụ thể: Luật mở rộng phạm vi điều chỉnh đối với tất cả các tổ chức, cá nhân có liên quan đến ATVSLĐ; mở rộng đối tượng áp dụng đối với người lao động làm việc không theo hợp đồng lao động. Luật cũng mở rộng chế độ chính sách đối với người bị tai nạn lao động (TNLĐ), bệnh nghề nghiệp, đó là các chính sách về hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp cho người lao động bị TNLĐ, bệnh nghề nghiệp khi trở lại làm việc; hỗ trợ các hoạt động phòng ngừa, chia sẻ rủi ro về TNLĐ, bệnh nghề nghiệp giữa những người tham gia bảo hiểm và các doanh nghiệp.
Lần đầu tiên Luật cũng quy định việc tham gia bảo hiểm TNLĐ theo hình thức tự nguyện của người lao động làm việc không theo hợp đồng lao động. Các quyền, nghĩa vụ về ATVSLĐ của người sử dụng lao động, người lao động và các chủ thể khác. Nếu trước đây, Bộ luật Lao động chỉ quy định về nghĩa vụ thì trong Luật ATVSLĐ, các quy định về quyền của người lao động, người sử dụng lao động đã cụ thể và rõ nét. Người lao động có quyền yêu cầu người sử dụng lao động có trách nhiệm bảo đảm điều kiện làm việc an toàn, vệ sinh trong quá trình lao động tại nơi làm việc; được cung cấp thông tin đầy đủ về các yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại tại nơi làm việc và những biện pháp phòng, chống; được đào tạo, huấn luyện về ATVSLĐ; được thực hiện chế độ bảo hộ lao động, chăm sóc sức khoẻ, khám phát hiện bệnh nghề nghiệp; được đóng bảo hiểm TNLĐ… Đặc biệt, người lao động có quyền từ chối làm công việc hoặc rời bỏ nơi làm việc mà vẫn được trả đủ tiền lương và không bị coi là vi phạm kỷ luật lao động khi thấy rõ có nguy cơ xảy ra TNLĐ và phải báo ngay cho người quản lý trực tiếp để có phương án xử lý. Người lao động chỉ tiếp tục làm việc khi người quản lý trực tiếp và người phụ trách công tác ATVSLĐ đã khắc phục các nguy cơ để bảo đảm ATVSLĐ. Đối với các đơn vị sử dụng lao động vi phạm quy định về ATVSLĐ, Luật cũng có các quy định và chế tài xử lý rõ ràng.
Đồng thời, Luật cũng quy định cụ thể quyền, trách nhiệm về an toàn, vệ sinh lao động của tổ chức công đoàn, Hội Nông dân Việt Nam, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các thành viên của mặt trận và các tổ chức xã hội khác. Về công tác thanh tra, Luật ATVSLĐ cũng quy định cụ thể: Thanh tra ATVSLĐ là thanh tra chuyên ngành và được tổ chức ở cấp trung ương và cấp tỉnh. Về phòng ngừa và giảm thiểu tổn thất do TNLĐ và bệnh nghề nghiệp: Luật đã có các quy định cụ thể và khuyến khích doanh nghiệp thực hiện các biện pháp đánh giá, phòng ngừa rủi ro, cải thiện điều kiện lao động và xây dựng văn hoá an toàn lao động tại nơi làm việc…
Theo Sở LĐ-TB&XH, Luật ATVSLĐ ra đời sẽ giúp các cơ quan chức năng, đặc biệt là ngành LĐ-TB&XH có cơ sở để xử lý các vi phạm về an toàn lao động.
Cần thực hiện nhiều giải pháp đồng bộ
Luật ATVSLĐ có đến hai điều (điều 9, điều 10) nói về quyền và trách nhiệm của các cấp công đoàn trong công tác ATVSLĐ. Điểm mới là Luật đã quy định tổ chức đại diện tập thể người lao động khởi kiện khi quyền của tập thể người lao động về ATVSLĐ bị xâm phạm; đại diện cho người lao động khởi kiện khi quyền của người lao động về ATVSLĐ bị xâm phạm và được người lao động uỷ quyền… Như vậy là việc bảo vệ người lao động của tổ chức công đoàn cũng được “đến cùng” hơn.
Để Luật ATVSLĐ thực sự là công cụ bảo vệ người lao động, theo ông Đỗ Ngọc Hải, Phó Trưởng Ban Chính sách pháp luật, LĐLĐ tỉnh, dù chưa có hướng dẫn triển khai Luật, nhưng Sở LĐ-TB&XH và LĐLĐ tỉnh đã đặt ra kế hoạch phối hợp tổ chức các lớp phổ biến Luật ATVSLĐ và văn bản hướng dẫn cho các đối tượng là cán bộ phòng LĐ-TB&XH, cán bộ công đoàn cấp huyện, thị xã, thành phố ở các địa phương trong tỉnh. Thông qua các buổi tuyên truyền về quy chế dân chủ cơ sở, đối thoại về chính sách pháp luật lao động, Sở LĐ-TB&XH, LĐLĐ tỉnh cũng đã lồng ghép tuyên truyền về Luật ATVSLĐ để khi Luật được triển khai sẽ hiệu quả hơn.
Tuy nhiên, do chưa có hướng dẫn thực hiện Luật, nên các cơ quan, đơn vị, ngành, doanh nghiệp vẫn đang phải chờ. Vì thế, theo ông Đỗ Ngọc Hải, các cơ quan Trung ương cần khẩn trương xây dựng và hoàn thiện các văn bản hướng dẫn thực hiện Luật ATVSLĐ. Đồng thời, cần tổ chức, triển khai sâu rộng công tác tuyên truyền, phổ biến Luật ATVSLĐ đến các đối tượng, chủ thể có liên quan. Công tác triển khai cần đồng bộ, thường xuyên đối với các hoạt động ATVSLĐ được quy định trong Luật; thúc đẩy và đề cao vai trò đảm bảo quyền và trách nhiệm của tổ chức công đoàn và các tổ chức khác trong việc thực hiện ATVSLĐ. Người sử dụng lao động, người lao động cũng cần chủ động trang bị kiến thức, kỹ năng về ATVSLĐ, thực hiện đầy đủ các quyền, nghĩa vụ của mình được quy định trong Luật. Về nhân lực, cần bồi dưỡng, tập huấn, nâng cao năng lực, kỹ năng cho đội ngũ cán bộ, nhân sự làm công tác ATVSLĐ trong các cơ quan quản lý nhà nước…
Tin rằng, với sự quan tâm của Chính phủ, sự phối hợp triển khai chặt chẽ của các bộ, ngành Trung ương và địa phương, Luật ATVSLĐ sẽ sớm đi vào cuộc sống, góp phần giảm thiểu TNLĐ, bệnh nghề nghiệp, tạo môi trường làm việc an toàn cho người lao động.
Thanh Hằng
