Ở trường TH&THCS Hà Lâu, thôn Hà Lâu, xã Điền Xá, 495 trong tổng số 500 học sinh là con em đồng bào dân tộc Tày, Dao, H'Mông, Thái. Nhiều em nhà cách trường tới 15km, có em thiếu vắng sự chăm sóc của cha mẹ, có em cần người hỗ trợ trong từng sinh hoạt hằng ngày. Nhưng cũng từ ngôi trường vùng cao này, khoảng cách địa lý, điều kiện kinh tế hay những thiếu thốn trong cuộc sống gia đình đang được san sẻ, để con đường đến lớp của các em bớt nhọc nhằn và những lựa chọn cho tương lai được rộng mở.
Duy trì sĩ số tại ngôi trường 99% học sinh dân tộc thiểu số
Năm học 2026-2027, trường TH&THCS Hà Lâu có 500 học sinh ở 17 lớp, gồm 307 học sinh tiểu học và 193 học sinh THCS. Trong số đó, 125 em sống tại các thôn xa, có nơi cách trường khoảng 15km. Phần lớn phụ huynh đưa đón con qua những cung đường miền núi quanh co.
Với những học sinh ở xa, bán trú giúp giảm bớt quãng đường phải đi về mỗi ngày. Hiện trường có 178 học sinh bán trú tuần và 173 học sinh bán trú ngày. 23 phòng bán trú, mỗi phòng 7-8 học sinh, với giường tầng, quạt mát; khu vệ sinh có bình nước nóng lạnh.
Đi đôi với hạ tầng, nhà trường phân công giáo viên luân phiên trực bán trú. Việc tổ chức bán trú vì thế gắn liền với nhiệm vụ chuyên môn, trở thành một phần của quy trình duy trì sĩ số và nâng cao chất lượng giáo dục.
Bữa ăn bán trú cũng được theo dõi cùng với sự phát triển thể chất của học sinh. Ngay từ đầu năm học, các em được kiểm tra sức khỏe, định kỳ đo chiều cao, cân nặng; thực đơn được xây dựng phù hợp với từng lứa tuổi và mức hỗ trợ hằng tháng theo quy định.
Năm học 2025 - 2026, tỷ lệ chuyên cần của học sinh tại trường TH&THCS Hà Lâu đạt 99%.
Để không ai bị bỏ lại phía sau
Đằng sau tỷ lệ chuyên cần ấy là những học sinh có hoàn cảnh rất khác nhau, với những rào cản không chỉ đến từ quãng đường tới trường.
Giờ ra chơi, nơi cửa lớp 2B, Chìu Sáng Trung ngồi nhìn các bạn. Cậu học trò người Dao sinh năm 2018 bị liệt, việc di chuyển và một số sinh hoạt cá nhân của em đều cần người hỗ trợ. Nhờ người em trai học cùng lớp và sự hỗ trợ của bạn bè, Trung vẫn có mặt trong những giờ học, giờ chơi cùng tập thể.
Cô giáo chủ nhiệm Hoàng Thu Huyền là một trong những người trực tiếp chăm sóc Trung ở trường. Sáu năm trước, cô tình nguyện đăng ký lên Hà Lâu công tác. Dù mới sinh con nhỏ, mỗi ngày cô vẫn ở trường từ sáng sớm đến tối. Theo cô Huyền, với những học sinh tiểu học lần đầu xa gia đình, công việc của giáo viên nhiều khi bắt đầu từ những việc rất nhỏ ngoài giờ lên lớp.
“Học sinh tiểu học lần đầu xa gia đình, các cô phải hướng dẫn từ ăn ngủ đến tắm giặt. Sau một thời gian, các con tự lập hơn, biết tự giặt giũ, tự phơi đồ, quét dọn, vệ sinh. Ban ngày học trên lớp, tối có cô kèm làm bài. Mọi mặt đều tiến bộ rõ” - cô Huyền cho biết.
Gia đình Trung ở cách trường khoảng 15km. Cha em, anh Chìu A Sám, đi rừng nuôi hai con ăn học. Anh Sám chia sẻ: “Hai cháu học cùng lớp, có thầy cô và các bạn hỗ trợ nên tôi yên tâm hơn. Các cháu được hỗ trợ sữa, ăn ở bán trú, sách giáo khoa, gia đình bớt phần khó khăn. Tôi chỉ mong các con được đi học, không phải bỏ dở giữa chừng”.
Ở khu bán trú, Lã Thị Thục Duyên, học sinh lớp 6B, người Tày, ở cùng hai em học lớp 4 và lớp 2. Bố mất, mẹ không còn sống cùng các em, ở nhà chỉ còn bà nội già yếu. Nhà trường bố trí ba chị em ở chung một phòng gần phòng giáo viên trực bán trú. Từ những ngày đầu còn bỡ ngỡ khi xa nhà, Duyên dần quen với nếp sinh hoạt, tự giác học tập và kèm hai em học bài mỗi tối.
Duyên kể, những chiều cuối tuần nhìn bạn bè được bố mẹ đón về, có lúc em thấy tủi thân. Nhưng ở trường, em còn có hai em nhỏ, có thầy cô và bạn bè bên cạnh. Cô học trò lớp 6 đang nghĩ đến một ngày xa hơn: “Em muốn học hết lớp 12, học đại học rồi trở thành cô giáo để giúp các bạn vùng cao có hoàn cảnh như mình”.
Khi chính sách hỗ trợ đi vào từng bữa ăn, chỗ ở và nền nếp sinh hoạt hằng ngày, những khó khăn về thể chất hay hoàn cảnh gia đình được chia sẻ, những học sinh như Trung hay Duyên có thể duy trì việc học và vun đắp những ước mơ.
Nông thôn mới bắt đầu từ “con người mới”
Xác định hạ tầng trường học tạo tiền đề, chính sách an sinh giúp gỡ bỏ rào cản trước mắt, nhưng chất lượng con người được hình thành từ giáo dục mới quyết định sự đổi thay căn bản và lâu dài, trường TH&THCS Hà Lâu tập trung không chỉ vào việc duy trì sĩ số mà còn nâng chất lượng học tập, rèn luyện, để mỗi em có thêm cơ hội đi tiếp sau từng cấp học.
Năm học 2025–2026, toàn bộ 56 học sinh lớp 5 của trường TH&THCS Hà Lâu hoàn thành chương trình tiểu học; 33/33 học sinh lớp 9 tốt nghiệp THCS. Đáng chú ý, 90,9% học sinh sau khi tốt nghiệp THCS tiếp tục theo học lên THPT, học hệ giáo dục thường xuyên hoặc học nghề. Để duy trì và nâng cao kết quả này, năm học 2026–2027, nhà trường tiếp tục đặt mục tiêu giữ vững sĩ số, đồng thời bảo đảm mỗi học sinh có sự tiến bộ so với chính mình.
Em Lã Thị Thục Duyên trong một hoạt động tại phòng Đội của trường TH&THCS Hà Lâu.
Cùng với kiến thức văn hóa, nhà trường chú trọng trang bị kỹ năng số, ngoại ngữ và năng lực thích ứng cho học sinh, từng bước hình thành thế hệ công dân số trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Hiện trường duy trì hai phòng máy tính với 34 máy kết nối Internet. Giáo viên cũng từng bước ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong thiết kế bài giảng, hội giảng và một số chuyên đề ngoại khóa.
Trong tháng 10 tới, trường TH&THCS Hà Lâu nằm trong kế hoạch lắp đặt điều hòa và hệ thống năng lượng mặt trời thuộc dự án quy mô hơn 480 tỷ đồng của thành phố Quảng Ninh dành cho 553 cơ sở giáo dục, phân hiệu, điểm trường công lập. Với một ngôi trường mà phần lớn học sinh là con em đồng bào dân tộc thiểu số, những đầu tư ấy thêm một phần điều kiện để khoảng cách về môi trường học tập tiếp tục được thu hẹp.
Cô Hoàng Thúy Kiều, Hiệu trưởng trường TH&THCS Hà Lâu, nhấn mạnh: “Nông thôn mới không chỉ là đường đẹp, trường đẹp hay những công trình khang trang. Nông thôn mới cuối cùng phải là con người mới: có tri thức, có kỹ năng, có ý thức giữ gìn bản sắc, tình yêu quê hương. Một học sinh Hà Lâu hoàn toàn có thể bước ra những môi trường lớn hơn để học nghề, học đại học, làm việc ở nhiều lĩnh vực khác nhau hoặc trở về quê hương lập nghiệp”.
