Thời gian qua, việc thực hiện, tuyên truyền, giáo dục, phổ biến pháp luật, đặc biệt là pháp luật lao động cho CNVC-LĐ đã được các cấp công đoàn chú trọng triển khai, tạo được nhiều chuyển biến tích cực trong nhận thức của người lao động (NLĐ) và người sử dụng lao động (NSDLĐ). Tuy nhiên, công tác này trong doanh nghiệp (DN) nhất là DN khu vực ngoài nhà nước vẫn còn nhiều hạn chế.
Những kết quả tích cực
Theo ông Phạm Hoài Ân, Trưởng Ban Tuyên giáo LĐLĐ tỉnh: Những năm gần đây, công tác tuyên truyền giáo dục phổ biến pháp luật (TTGDPBPL) trong CNLĐ của các cấp công đoàn đã đi vào thực chất hơn. Đơn cử như năm 2012, các công đoàn cấp trên cơ sở đã kiểm tra, phối hợp kiểm tra, gắn tuyên truyền về pháp luật lao động, chế độ chính sách với lao động nữ, về ATVSLĐ... tại 396 đơn vị, DN. Các tổ tư vấn pháp luật được kiện toàn, 312 tổ tư vấn pháp luật được thành lập, qua đó đã có trên 8.500 lượt CNVC-LĐ được nghe tư vấn... Năm 2013, LĐLĐ tỉnh đã tuyên truyền kết hợp với tư vấn pháp luật lưu động tại các KCN, khu nhà trọ công nhân với 39 cuộc về Bộ luật Lao động, Luật Công đoàn cho 5.797 CNVC-LĐ… Thông qua các tổ tự quản khu nhà trọ, CLB Nữ công nhân xa nhà; các hình thức như chương trình hỏi - đáp pháp luật trên báo Quảng Ninh; sân chơi truyền hình “CNVC-LĐ với pháp luật” trên Đài PTTH tỉnh… các cấp công đoàn đã đem đến nhiều kiến thức pháp luật bổ ích cho CNVC-LĐ. Bên cạnh đó, LĐLĐ tỉnh cũng phối hợp với BHXH tỉnh tổ chức nhiều cuộc đối thoại về chính sách BHXH, BHYT với hàng trăm người sử dụng lao động, cán bộ, đoàn viên công đoàn.
Trong năm 2014, công tác tuyên truyền chính sách pháp luật với nhiều hình thức đổi mới và nội dung phong phú, thu hút đông đảo CNVC-LĐ tham gia như: Tư vấn pháp luật lao động trên báo Quảng Ninh là điểm mới, nổi bật trong công tác tuyên truyền chính sách pháp luật cho CNLĐ; xây dựng mới 46 tủ sách pháp luật, duy trì hoạt động của 276 tủ sách pháp luật do Công đoàn quản lý... LĐLĐ tỉnh tổ chức Cuộc thi viết tìm hiểu Bộ luật Lao động, Luật Công đoàn năm 2012 tới toàn thể CNVC-LĐ và các cấp công đoàn trong tỉnh nhằm tuyên truyền, phổ biến đến đoàn viên và người lao động nội dung Bộ luật Lao động, Luật Công đoàn và các văn bản pháp luật có liên quan đến quyền, nghĩa vụ, lợi ích hợp pháp, chính đáng của đoàn viên và người lao động…
Cùng với việc triển khai đa dạng các hình thức tuyên truyền, trong 3 năm nay, công đoàn các cấp đã tổ chức 6.528 lớp tập huấn về công tác TTGDPBPL cho 620.160 lượt CNVC-LĐ. Các hoạt động tuyên truyền thường được tổ chức vào giờ tan ca, giờ nghỉ giữa ca, tại DN và khu nhà trọ. Cán bộ tư vấn pháp luật công đoàn lựa chọn thời gian phù hợp vận động chủ sử dụng lao động cho tiếp xúc với công nhân lao động ngay tại cơ sở sản xuất, tập hợp những thắc mắc của công nhân về chế độ chính sách để giải đáp thắc mắc. Hình thức tuyên truyền pháp luật lồng ghép với văn nghệ, trả lời câu hỏi có thưởng vẫn được nhiều nơi áp dụng đạt hiệu quả tốt. Điển hình trong công tác này là các đơn vị ngành Than. Nhiều nơi, cán bộ công đoàn xuống tận khu nhà trọ vừa nắm bắt tình hình tư tưởng, vừa tuyên truyền pháp luật như Công ty TNHH Everbest Việt Nam (Cẩm Phả)…
Vẫn còn những “khoảng trống”
Dù công tác TTPBGDPL cho CNVC-LĐ những năm qua đã được các cấp công đoàn đẩy mạnh, chất lượng tuyên truyền, số lượng người được tiếp cận công tác tuyên truyền ngày một cao. “Tuy nhiên, do số lượng CNLĐ đông, thường xuyên biến động, nhiều DN chưa có tổ chức công đoàn, lực lượng cán bộ công đoàn mỏng, người sử dụng lao động chưa thiện chí hợp tác, nên công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho CNLĐ chưa được rộng khắp, chưa đáp ứng được yêu cầu đặt ra”, ông Phạm Hoài Ân, Trưởng Ban Tuyên giáo LĐLĐ tỉnh nhận định.
Tình trạng DN “né” thực hiện tuyên truyền vẫn diễn ra chủ yếu ở các DN khu vực ngoài nhà nước. Nguyên nhân do các đơn vị này hầu hết quy mô nhỏ, luôn biến động. Tình hình kinh tế khó khăn, sản xuất kinh doanh của DN bị đình trệ, việc làm, tiền lương và các chính sách của người lao động còn khó đảm bảo, nói gì đến tuyên truyền. Bên cạnh những DN thực sự khó khăn thì cũng có những DN cố tình không thực hiện. Dù tuyên truyền pháp luật cho CNLĐ là trách nhiệm của DN, nhưng hầu hết họ chưa chú trọng và cũng không có cán bộ tuyên truyền. Trong khi đó, nếu tổ chức tuyên truyền thì DN vừa tốn kém tiền thuê người lại mất ngày công lao động, nên hầu hết họ đều “né” công tác này.
Về phía người lao động, nhiều người hiểu biết pháp luật lao động còn hạn chế lại phải bươn chải kiếm sống, nên dù có cơ hội được nghe tư vấn pháp luật lao động cũng “tiếc” một ngày công; hoặc dù có thời gian thì dành để nghỉ ngơi, chứ không đi nghe tuyên truyền, tư vấn. Vì thế khi bị xâm phạm quyền lợi cũng đành “ngậm bồ hòn” giữ việc. Ở nhiều DN, chủ tịch CĐCS trình độ hiểu biết pháp luật còn hạn chế, tiếng nói công đoàn “nhẹ” hơn chuyên môn, nên chưa đủ “tầm” để bảo vệ quyền lợi cho người lao động. Còn các chính sách, nghị định, văn bản, thông tư hướng dẫn về pháp luật lao động thì chồng chéo, quá nhiều loại nên có muốn tra cứu thì cũng không biết tìm cái nào.
Dù Luật Phổ biến giáo dục pháp luật năm 2012 đã ra đời, nhưng công tác phổ biến tuyên truyền về luật chưa đi vào cuộc sống. Nhiều cơ quan, đơn vị, DN chưa triển khai, nếu có triển khai cũng coi đó là trách nhiệm của công đoàn. Không ít DN viện dẫn lý do thiếu thời gian và kinh phí tuyên truyền, không thể tập trung đông CNLĐ do người lao động làm việc theo ca kíp. Còn ngành Than dù làm tốt là thế nhưng phần lớn đối tượng được tuyên truyền cũng mới chỉ dừng lại từ tổ trưởng trở lên, chứ chưa đến được với đông đảo người lao động. Đội ngũ báo cáo viên pháp luật của tỉnh thì mỏng, chưa phát huy hết vai trò. Nhiều đơn vị, doanh nghiệp nhiều năm không tổ chức tuyên truyền PBGDPL cho NLĐ, không hỗ trợ kinh phí và thời gian nhưng cũng coi như không vi phạm pháp luật.
Vì thế, để đẩy mạnh công tác TTPBGDPL cho CNLĐ, trước hết cần nâng cao nhận thức của người sử dụng lao động, chủ tịch CĐCS và người lao động về pháp luật lao động. Các cơ quan, đơn vị, DN cần tạo điều kiện về thời gian, phân khai nguồn kinh phí thực hiện, tuyên truyền pháp luật. Công đoàn các cấp, nhất là CĐCS cần nâng cao hơn nữa chất lượng hoạt động, khả năng tuyên truyền, nhất là tuyên truyền tới người lao động. Đặc biệt, nhà nước cần quan tâm hơn nữa đến đội ngũ làm công tác tuyên truyền pháp luật như phân cấp, có chế độ phụ cấp cho cán bộ tuyên truyền; đối với các DN “né” thực hiện cần có các chế tài xử lý nghiêm để đảm bảo tính răn đe. Công tác tuyên truyền pháp luật lao động của các cấp, ngành, công đoàn cần tiếp tục được đổi mới, linh hoạt để người lao động thực sự phải được nghe, được nắm những chính sách, chủ trương của Nhà nước…
Thanh Hằng
