Mặc dù đội ngũ cán bộ dân số, cộng tác viên dân số huyện Vân Đồn đã tích cực vận động, tuyên truyền DS-KHHGĐ đến bà con trên toàn huyện, nhưng năm 2013, tỷ lệ sinh con thứ ba ở đây lại tăng mạnh, với 3,6% so với năm 2012, 9/12 xã có trường hợp sinh con thứ 3. Thực trạng này xuất phát từ nhiều nguyên nhân và Vân Đồn đang nỗ lực tìm cách tháo gỡ, nhằm giảm tỷ lệ sinh con thứ ba một cách bền vững.
Hầu hết các trường hợp sinh con thứ ba ở Vân Đồn đều đã có con một bề là gái. Chẳng hạn như trường hợp của anh Ngô Đình Cường, sinh năm 1977 và chị Dương Thị Suốt, sinh năm 1979, thôn Đông Sơn, xã Đông Xá, mặc dù đã có hai cô con gái, nhưng vợ chồng anh chị vẫn tiếp tục sinh thêm đứa thứ 3. Đáng nói là việc gia tăng số trẻ sinh ra là con thứ ba không chỉ có ở những gia đình sinh con một bề, muốn đủ cả “nếp, tẻ” mà còn ở cả gia đình đã có trai, gái, như gia đình anh Trần Văn Hải, sinh năm 1976, chị Đỗ Thị Hoa, sinh năm 1979, thôn Voòng Tre, xã Đài Xuyên, mặc dù đã đủ “nếp, tẻ”, điều kiện kinh tế gia đình cũng không mấy dư giả, nhưng vợ chồng anh chị vẫn quyết định sinh thêm một đứa con trai.
Trước thực trạng gia tăng tỷ lệ sinh con thứ 3, cán bộ dân số Vân Đồn đã tích cực “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng đối tượng” để tuyên truyền vận động người dân thực hiện chính sách DS-KHHGĐ. Bên cạnh đó, nhiều mô hình dân số như: Mô hình tư vấn tiền hôn nhân, mô hình chăm sóc sức khoẻ sinh sản VTN-TN... đều được triển khai. Tuy nhiên, kết quả chưa có nhiều khả quan. Năm 2013, tỷ lệ sinh con thứ 3 ở Vân Đồn tăng 3,6%; tỷ lệ áp dụng biện pháp tránh thai hiện đại giảm 10,4% so với năm 2012. Theo ông Nguyễn Văn Dũng, Giám đốc Trung tâm DS-KHHGĐ huyện Vân Đồn, một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng sinh con thứ ba là do nhiều gia đình có tư tưởng “đông con, đông của”, muốn con trai để nối dõi tông đường... Thêm vào đó, đời sống của người dân ngày một khá giả hơn, những gia đình có điều kiện kinh tế muốn có thêm con đã không ngại đẻ tiếp. Công tác truyền thông vận động người dân thực hiện DS-KHHGĐ cũng hết sức khó khăn. Ở nhiều xã, cán bộ dân số, cộng tác viên dân số phải “tuyên truyền theo mùa”. Cụ thể như ở xã Thắng Lợi, chủ yếu người dân trong xã đi biển quanh năm, chỉ ngày 15 và mùng 1 âm lịch mới về nhà. Chính vì vậy, cán bộ dân số không thể theo kịp, muốn triển khai tuyên truyền đều đặn cũng không hiệu quả. Hay như xã Bình Dân có nhiều đồng bào dân tộc Sán Chỉ, dân tộc Dao... hầu như không hiểu tiếng Kinh, nên việc tuyên truyền đến các đối tượng này cũng khá nan giải. Thêm nữa, trang thiết bị hoạt động tuyên truyền bằng loa phát thanh ở các xã trên địa bàn huyện còn thiếu và yếu. Thậm chí, nhiều xã đảo còn chưa có điện lưới như: Minh Châu, Bản Sen, Ngọc Vừng... gây khó khăn cho công tác triển khai. Bên cạnh đó, mặc dù hiện nay đội ngũ cán bộ DS-KHHGĐ Vân Đồn đã được kiện toàn, song đa số còn trẻ, không đúng chuyên ngành và chưa có nhiều kinh nghiệm thực tiễn. Do đó, hiệu quả công việc chưa cao. Hơn nữa, chế tài xử phạt chưa rõ ràng, chưa đủ sức răn đe, cán bộ, đảng viên vi phạm sinh con thứ ba mới chỉ dừng lại ở mức độ cảnh cáo, khiển trách.
Thiết nghĩ, để giảm thiểu và ngăn chặn gia tăng tỷ lệ sinh con thứ ba trở lên, góp phần làm giảm mức sinh, ổn định và nâng cao chất lượng dân số, Trung tâm DS-KHHGĐ huyện Vân Đồn cần đẩy mạnh hơn nữa các hoạt động truyền thông dân số. Ông Nguyễn Văn Dũng nhấn mạnh: “Thời gian tới, Vân Đồn sẽ chú trọng duy trì vững chắc xu thế giảm sinh ở những nơi có mức sinh cao, tăng cường chăm sóc sức khoẻ bà mẹ trẻ em - KHHGĐ, nâng cao chất lượng dân số, giáo dục chuyển đổi hành vi về CSSKSS-KHHGĐ. Không những vậy, sự phối hợp giữa các ban, ngành, đoàn thể, tổ chức trong việc lồng ghép tuyên truyền các chủ trương, chính sách về DS-KHHGĐ... cũng cần được đẩy mạnh”.
Lưu Linh
