Trong bối cảnh tội phạm công nghệ cao diễn biến ngày càng phức tạp, thủ đoạn tinh vi, gây thiệt hại lớn về kinh tế và tiềm ẩn nhiều hệ lụy xã hội, Quảng Ninh đã và đang chủ động siết chặt “phòng tuyến số”. Trong đó, triển khai đồng bộ các giải pháp phòng ngừa, đấu tranh, xử lý, từng bước kiềm chế, kéo giảm tội phạm công nghệ cao, góp phần giữ vững an ninh trật tự, bảo vệ an toàn cho người dân trên không gian mạng.

Ngày 15/7/2025, H.Đ.M, nam sinh 18 tuổi trú tại phường Hồng Gai, tỉnh Quảng Ninh bị các đối tượng lừa đảo sử dụng nhiều số điện thoại mạo danh cán bộ Công an, gọi điện thông tin rằng M có liên quan đến một vụ án rửa tiền tại Hải Phòng và yêu cầu M hợp tác điều tra. Sau đó, đối tượng sử dụng nền tảng Zoom dẫn dắt M vào phòng họp có sẵn 2 tài khoản ghi “Bộ Công an” và “Viện Kiểm sát”. Tại đây, M được yêu cầu chia sẻ màn hình hiển thị điện thoại, đồng thời M nhận được ảnh lệnh bắt giữ và phong tỏa tài khoản ngân hàng do Viện kiểm sát nhân dân tối cao ban hành về việc bắt giữ M trong thời hạn 37 ngày. Lợi dụng tâm lý hoảng loạn và thiếu hiểu biết, chúng yêu cầu M phải đi vào nhà nghỉ gần nhất để thuê phòng và không cho ai biết việc làm việc với Công an nhằm tạo dựng hiện trường giả 1 vụ bắt cóc tống tiền. 

Kể lại sự việc, M cho biết: sau khi thuê nhà nghỉ, M gọi về cho bố mẹ, nói rằng mình chơi thua đánh bạc trên mạng và bảo mẹ chuyển tiền cho M để trả nợ nhưng mẹ M không chuyển nên các đối tượng đã bảo M nói với mẹ mình đang bị bắt cóc. Trong suốt cuộc gọi, M vẫn giữ kết nối trực tiếp với nhóm đối tượng lừa đảo, được các đối tượng dạy dàn cảnh bị bắt cóc, bị thương. Các đối tượng còn dùng tài khoản Zalo của M và nhiều số điện thoại khác nhau nhắn tin đe dọa, tống tiền mẹ M khiến bố mẹ M tin rằng con trai họ đang thực sự trong tình trạng nguy hiểm, bị các đối tượng bắt cóc giám sát, từ đó lập tức chuẩn bị số tiền để chuyển theo yêu cầu. 

Đây chính là một trong những kịch bản “bắt cóc online”, một thủ đoạn mới của tội phạm lừa đảo trong thời gian gần đây. Trong trường hợp nạn nhân không có khả năng chi trả, các nạn nhân có nguy cơ bị dụ dỗ, khống chế, thậm chí lôi kéo hoặc đưa ra nước ngoài, gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng về tài sản, tinh thần và an toàn cá nhân.

Bước sang năm 2025, lực lượng Công an toàn tỉnh đã tiếp nhận và xử lý 122 vụ việc với 228 đối tượng liên quan đến tội phạm công nghệ cao, trong khi năm 2024 các con số tương ứng lần lượt là 93 vụ và 93 đối tượng. Đáng chú ý, dù số vụ việc chỉ tăng 31,2%, nhưng số đối tượng bị bắt giữ lại tăng tới 145,2%, tức là gấp gần 2,5 lần so với cùng kỳ năm trước. Con số thống kê này cho thấy một sự chuyển dịch đáng báo động: Tội phạm công nghệ cao đang biến tướng mạnh mẽ sang hình thức hoạt động theo ổ nhóm và tổ chức tinh vi, thay vì các hành vi đơn lẻ như trước đây.

Nạn nhân bị lừa đến trình báo tại cơ quan công an (Ảnh: Phòng CSHS, Công an tỉnh)

Ngoài bắt cóc online, tội phạm trên không gian mạng còn sử dụng phương thức lừa đảo tài chính. Đây là phương thức gây thiệt hại kinh tế lớn nhất, chiếm gần 60% tổng thiệt hại, tập trung vào các lĩnh vực chứng khoán quốc tế, tiền ảo, sàn giao dịch trực tuyến, thương mại điện tử với quảng cáo “lợi nhuận cao, rủi ro thấp”, “có chuyên gia hướng dẫn”. Các đối tượng sử dụng website, ứng dụng giả mạo, máy chủ đặt ở nước ngoài, cho nạn nhân hưởng “lãi ảo” ban đầu để tạo lòng tin, sau đó, dụ dỗ, nạp thêm tiền và chiếm đoạt với số tiền lớn. 

Phương thức giả danh cơ quan công quyền tiếp tục diễn biến phức tạp, tinh vi và có xu hướng chuyên nghiệp hóa. Nhóm thủ đoạn này chiếm gần 30% tổng thiệt hại. Các đối tượng mạo danh cán bộ Công an, Viện Kiểm sát, cơ quan thuế, điện lực... tiếp cận nạn nhân, đưa ra các thông báo mang tính “khẩn cấp” như tài khoản có dấu hiệu vi phạm, cần xác minh phục vụ điều tra, truy thu thuế, nợ tiền điện, học phí hoặc hoàn tiền, từ đó yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân, mã OTP, đường link đăng nhập hoặc chuyển tiền theo chỉ dẫn. Thủ đoạn này thường đánh vào tâm lý lo sợ bị xử lý, thiếu hiểu biết về quy trình làm việc của cơ quan nhà nước, khiến nhiều người dân mất cảnh giác và bị chiếm đoạt tài sản với số tiền lớn.

Tội phạm ngày càng chuyên nghiệp hóa việc sử dụng công nghệ và khai thác tâm lý nạn nhân. Chúng sử dụng công nghệ AI và Deepfake để giả mạo hình ảnh, giọng nói, tạo ra các kịch bản lừa đảo vô cùng thuyết phục. Để che giấu danh tính và xóa dấu vết, tội phạm triệt để lợi dụng các kênh liên lạc ẩn danh (Facebook, Zalo, Telegram, Viber), SIM rác, và hệ thống tài khoản ngân hàng trung gian (tài khoản "ảo"). Đồng thời, chúng nghiên cứu kỹ lưỡng tâm lý của bị hại để xây dựng các kịch bản chi tiết, đánh vào lòng tham, sự sợ hãi hoặc thiếu hiểu biết, từ đó thao túng và chiếm đoạt tài sản - theo Đại tá Lê Hồng Vân, Phó Giám đốc Công an tỉnh Quảng Ninh.

Trong năm 2025, Công an tỉnh Quảng Ninh đã thụ lý, giải quyết 63 tố giác. Tỷ lệ giải quyết tin báo về lừa đảo chiếm đoạt tài sản đạt cao, đạt 98,4% (62/63), trong đó khởi tố vụ án hình sự 21 tin, không khởi tố vụ án hình sự 14 tin, tạm đình chỉ 27 tin và đang xác minh là 1 tin. Ngoài ra, đã khởi tố 25 vụ do trực tiếp phát hiện, đấu tranh chuyên án, Tổng số khởi tố 46 vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản. 

Đại tá Lê Hồng Vân, Phó Giám đốc Công an tỉnh lý giải nguyên nhân của việc tạm đình chỉ tin tố giác là do các yếu tố khách quan như khó khăn trong xác định đối tượng, tội phạm sử dụng thông tin giả, tài khoản ẩn danh để che giấu nhân thân; dòng tiền bị rửa qua nhiều lớp, tiền chiếm đoạt được chuyển qua nhiều tài khoản trung gian một cách nhanh chóng, gây khó khăn cho việc truy vết và phong tỏa. Ngoài ra, việc các đối tượng sử dụng hạ tầng công nghệ, máy chủ ở nước ngoài đã tạo ra rào cản lớn về pháp lý và kỹ thuật cho công tác điều tra. 

Thời gian tới, Công an tỉnh tiếp tục tăng cường, nâng cao hiệu quả phối hợp với các nhà mạng, ngân hàng trong triển khai các biện pháp đấu tranh phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, trên không gian mạng, kịp thời trao đổi thông tin, tra cứu nguồn cuộc gọi/sms, hỗ trợ xác minh đầu số/sim, phối hợp kiểm tra đăng ký thuê bao để truy vết; phối hợp triển khai phần mềm Phòng chống lừa đảo nTrust do Hiệp hội An ninh mạng quốc gia (NCA) và Cục an toàn thông tin, Bộ Thông tin và Truyền thông phát hành; đồng thời có kế hoạch rà soát, thống kê các số điện thoại, tài khoản ngân hàng có liên quan đến các vụ án, vụ việc lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng để cập nhật lên hệ thống dữ liệu của phần mềm.

Để tiếp tục kéo giảm tội phạm mạng trong thời gian tới, theo Đại tá Lê Hồng Vân, Phó Giám đốc Công an tỉnh, giải pháp hàng đầu và căn cơ là tăng cường công tác phòng ngừa. Theo đó, Công an tỉnh tăng cường đăng tải tin bài, chia sẻ những nội dung tuyên truyền phòng chống tội phạm trên không gian mạng; thành lập các trang, hội nhóm trên Facebook, Zalo, Signet, Telegram để làm nền tảng chia sẻ, tiếp cận đại đa số người dân; đổi mới các phương thức tuyên truyền, tăng cường tổ chức các sự kiện kết hợp giữa thực tế và mạng xã hội. 

Đồng thời, Công an tỉnh tập trung đấu tranh, xử lý nghiêm các loại tội phạm mạng, nhất là hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, như: hành vi thu thập, mua bán, sử dụng trái phép dữ liệu cá nhân; phối hợp chặt chẽ với các Cục nghiệp vụ của Bộ Công an, các sở, ngành, doanh nghiệp viễn thông, ngân hàng... để nắm, phân tích, đánh giá, dự báo sát tình hình tội phạm mạng trên địa bàn tỉnh và chủ động phát hiện “từ sớm, từ xa” các hành vi vi phạm pháp luật trên không gian mạng; siết chặt công tác quản lý nhà nước đối với các loại hình dịch vụ, lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ, phát sinh tội phạm (tiền ảo, kinh doanh ngoại hối, hoạt động cung ứng, sử dụng sim thẻ điện thoại di động; hoạt động mở tài khoản ngân hàng bằng phương thức điện tử (eKYC), hoạt động mua bán, cho thuê, cho mượn tài khoản ngân hàng). 

Cùng với đó, tiếp tục nghiên cứu, đề xuất xây dựng, bổ sung, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trên lĩnh vực an ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao nói chung và phòng, chống tội phạm lừa đảo, chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng nói riêng; tham mưu, đề xuất Tỉnh ủy, UBND tỉnh rà soát, đánh giá tổng thể hiện trạng các hệ thống thông tin trên địa bàn tỉnh, tổ chức triển khai bảo đảm an toàn hệ thống thông tin theo cấp độ và triển khai đầy đủ phương án; từng bước đề xuất trang bị, nâng cấp các thiết bị, phương tiện kỹ thuật hiện đại theo lộ trình phù hợp nhằm đấu tranh có hiệu quả với tội phạm sử dụng công nghệ cao.