Việc xác định một hộ dân thuộc diện hộ nghèo hoặc cận nghèo dựa trên tiêu chí được quy định tại Thông tư số 17/2016 ngày 28/6/2016 của Bộ LĐ,TB&XH “Hướng dẫn quy trình rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo hằng năm theo chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều áp dụng cho giai đoạn 2016-2020”. Tuy nhiên, thực tế tại các địa phương, những tiêu chí này đã bộc lộ nhiều bất cập, gây khó khăn trong quá trình rà soát.
Theo Phó Phòng LĐ,TB&XH huyện Ba Chẽ Hoàng Trung Kiên, trong phiếu khảo sát, việc xây thang điểm về đất đai sản xuất chưa hợp lý và mức điểm còn thấp. Trên thực tế, có nhiều hộ sử dụng 10-30ha đất trồng cây lâu năm, nhưng thang điểm chỉ bằng hộ có khoảng 0,5ha; trong khi đối với khu vực miền núi, đất sản xuất chủ yếu là đất trồng cây lâu năm, có tiềm năng kinh tế rất lớn. Ngoài ra, cách chấm điểm ở phiếu B cũng có nhiều mục chưa phù hợp, nhất là với khu vực đồng bào dân tộc miền núi. Còn về đánh giá nhà ở, vật liệu chính của tường và cột nhà là bê tông, gạch, đá, xi măng, gỗ bền chắc được tính mỗi loại 5 điểm. Như vậy, nhà cấp 4 cũng cùng thang điểm với nhà 2 tầng.
Cách tính điểm theo phiếu B1 còn bất cập ở chỗ, một số trường hợp hộ có nhiều tài sản như xe máy, trâu, bò..., nhưng thang điểm thấp và nhà có 2 con trâu cũng bằng nhà có hàng chục con trâu với mức 25 điểm. Tiêu chí 1 về số nhân khẩu trong hộ mới tính điểm đến hộ có 6 người (không bao gồm trẻ em dưới 15 tuổi, người trên 60 tuổi, người khuyết tật/bệnh nặng không có khả năng lao động), khiến nhiều xã lúng túng trong trường hợp hộ có 7 người trở lên và đều là lao động chính của gia đình.
Theo các địa phương, những bất cập trên ảnh hưởng không nhỏ đến kết quả xếp loại tiêu chí hộ nghèo của các xã. Mặc dù vậy, theo Sở LĐ,TB&XH, quá trình quan sát và tài liệu thống kê cho thấy, các hộ có thu nhập thấp thường có số nhân khẩu trong hộ đông, gặp nhiều khó khăn trong việc phát triển kinh tế.
Nói về thang điểm đất đai, theo Sở LĐ,TB&XH, trường hợp hộ gia đình có nhiều đất sản xuất nhưng mức thu nhập vẫn thấp, khả năng nghèo vẫn cao thì không nhất thiết phải nâng mức điểm cho tiêu chí này. Cán bộ cơ sở cần rà soát nguyên nhân tồn tại của hộ gia đình, như: Đông con, có thành viên mắc bệnh hiểm nghèo, đối tượng bảo trợ xã hội, lười lao động... để có đánh giá khách quan.
Trước những khó khăn của các địa phương, Sở LĐ,TB&XH đã tổng hợp đề xuất, kiến nghị của địa phương, qua đó, có văn bản trả lời và hướng dẫn cụ thể, làm rõ các vướng mắc trong quá trình thực hiện; đồng thời tiếp thu ý kiến của các địa phương, bổ sung thêm nội dung phân loại hộ nghèo về thu nhập và hộ nghèo thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản để phục vụ công tác xây dựng, hoạch định chính sách hỗ trợ giảm nghèo theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 4/2017.
Bên cạnh đó, Sở cũng đề nghị UBND các địa phương tăng cường thực hiện giám sát, hướng dẫn cán bộ thực hiện việc rà soát hộ nghèo, thống nhất tiêu chí đánh giá hộ nghèo và hộ cận nghèo với các trường hợp đặc thù, cá biệt, nhằm góp phần giúp việc rà soát được tiến hành đúng trình tự, đúng quy định, đảm bảo quyền lợi của các hộ dân.
Dương Hà
