Từ một địa phương phát triển dựa nặng vào khai thác tài nguyên, chịu sức ép lớn về môi trường và không gian phát triển, Quảng Ninh đã từng bước định hình và kiên định theo đuổi một con đường phát triển mới: tăng trưởng xanh, bao trùm và bền vững. Hơn một thập kỷ chuyển đổi từ “nâu” sang “xanh” không chỉ là sự điều chỉnh cơ cấu kinh tế, mà là một cuộc đổi mới toàn diện về tư duy phát triển, phương thức quản trị và cách thức tổ chức không gian kinh tế - xã hội. Những kết quả đạt được đã khẳng định lựa chọn chiến lược đúng đắn của tỉnh, đồng thời đặt nền móng quan trọng để Quảng Ninh bước vào giai đoạn phát triển mới với khát vọng trở thành cực tăng trưởng xanh, trung tâm đổi mới sáng tạo và hình mẫu về phát triển bền vững của cả nước.
Kiên định chuyển đổi từ “nâu” sang “xanh”
Là một tỉnh ven biển, cửa ngõ chiến lược của vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, Quảng Ninh hội tụ nhiều lợi thế hiếm có khi sở hữu tài nguyên khoáng sản lớn, hệ sinh thái biển đảo đặc sắc, tiềm năng du lịch, dịch vụ logistics và nền tảng công nghiệp. Nhưng cũng chính từ những lợi thế ấy, tỉnh sớm đối diện với những mâu thuẫn gay gắt trong phát triển: giữa khai thác than với du lịch, giữa công nghiệp hóa với bảo vệ môi trường, giữa đô thị hóa nhanh với gìn giữ không gian sinh thái, giữa tăng trưởng kinh tế với yêu cầu phát triển bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu và các thách thức an ninh phi truyền thống ngày càng hiện hữu.
Nhận diện sớm những mâu thuẫn đó, hơn 10 năm trước, Quảng Ninh đã chủ động lựa chọn chuyển đổi mô hình phát triển từ “nâu” sang “xanh” như một chiến lược dài hạn. Tỉnh kiên trì chuyển mô hình tăng trưởng theo chiều sâu, dựa trên ba trụ cột thiên nhiên, con người và văn hóa, kết hợp với tận dụng cơ hội của hội nhập quốc tế và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Đây không phải là sự thay đổi mang tính tình thế, mà là một tiến trình liên tục, có kế thừa, tích lũy và bứt phá, gắn chặt phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường, coi chất lượng tăng trưởng là thước đo trung tâm.
Trong lĩnh vực công nghiệp, Quảng Ninh từng bước phát triển theo hướng thân thiện môi trường. Ngành than vẫn giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và đóng góp lớn cho ngân sách, nhưng tỷ trọng trong GRDP đã giảm từ 35% năm 2010 xuống còn khoảng 19-20% năm 2025. Song song với đó, công nghiệp chế biến, chế tạo tăng nhanh, từ 9,8% năm 2020 lên 14,5% năm 2025, trở thành động lực mới của tăng trưởng. Tỉnh thu hút đầu tư có chọn lọc, ưu tiên dự án công nghệ cao, ít phát thải, giá trị gia tăng lớn; hình thành các khu công nghiệp hiện đại như Bắc Tiền Phong, Nam Tiền Phong, Sông Khoai. Kinh tế tuần hoàn được thúc đẩy trong công nghiệp và đô thị thông qua tái sử dụng đất đá thải mỏ, khuyến khích tái chế chất thải, tiết kiệm tài nguyên và năng lượng.
Du lịch - dịch vụ tổng hợp vươn lên trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, đưa Quảng Ninh trở thành một trong những trung tâm du lịch đẳng cấp của cả nước. Tỉnh theo đuổi mô hình du lịch xanh, thông minh, bền vững, gắn với kinh tế đêm, kinh tế di sản và công nghiệp văn hóa. Không gian phát triển Vịnh Hạ Long - Bái Tử Long được mở rộng, các sản phẩm du lịch trải nghiệm thiên nhiên, rừng ngập mặn, nông nghiệp sạch được phát triển, chuyển đổi số được đẩy mạnh qua bản đồ số, vé điện tử, hướng dẫn viên số, từng bước hình thành ngành du lịch xanh - số - bền vững.
Nông nghiệp sinh thái, kinh tế biển và lâm nghiệp bền vững cũng được chú trọng phát triển. Quảng Ninh đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật, chuyển đổi giống cây trồng, vật nuôi, xây dựng thương hiệu nông sản, phát triển sản phẩm OCOP. Nghề nuôi biển được tổ chức lại theo quy hoạch bền vững, gắn với chống khai thác thủy sản bất hợp pháp; quy chuẩn vật liệu nổi thân thiện môi trường được ban hành; mô hình hợp tác xã nuôi biển từng bước hình thành. Lâm nghiệp được quản lý theo hướng bền vững, tập trung trồng rừng gỗ lớn, phục hồi hệ sinh thái rừng.
Hạ tầng xanh và đô thị thông minh trở thành điểm sáng nổi bật. Hệ thống cao tốc, cảng biển, sân bay được đầu tư đồng bộ, hiện đại, kết nối liên vùng, vừa nâng cao hiệu quả sản xuất vừa góp phần giảm phát thải. Trong nhiệm kỳ qua, tỉnh hoàn thành đưa vào khai thác khoảng 825 km đường bộ, trong đó có hơn 80 km cao tốc. Quảng Ninh hướng tới xây dựng các đô thị sinh thái, đa cực, khu dân cư xanh ven biển, tạo nền tảng để trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030.
Khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được coi là nền tảng cho chuyển đổi xanh. Tỉnh đầu tư mạnh vào hạ tầng số, xây dựng chính quyền số, kinh tế số, xã hội số; triển khai dịch vụ công trực tuyến mức độ cao; phủ sóng internet tốc độ cao, đặc biệt là 5G tại các khu kinh tế, khu du lịch. Trung tâm giám sát, điều hành thông minh, Trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo, Khu công nghiệp công nghệ số Hạ Long ICT Park từng bước hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Năm 2025, chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương của Quảng Ninh đứng thứ ba toàn quốc với 58,41 điểm.
Song hành với phát triển kinh tế, Quảng Ninh đặc biệt coi trọng yếu tố con người và văn hóa phát triển. Các nghị quyết về giáo dục, y tế, văn hóa được cụ thể hóa bằng chương trình đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, nâng cao kỹ năng xanh, kỹ năng số cho người lao động. Môi trường văn hóa, thể thao lành mạnh được xây dựng, bồi đắp bản sắc con người Quảng Ninh “Bản lĩnh - Tự cường - Nghĩa tình - Hào sảng - Sáng tạo - Văn minh”.
Nền tảng vững chắc cho tăng trưởng bao trùm và bền vững
Những năm qua, Quảng Ninh đã không ngừng đầu tư phát triển văn hoá - xã hội; đời sống nhân dân được cải thiện rõ rệt
Tiến trình chuyển đổi xanh đã chuyển hóa thành kết quả phát triển toàn diện, tạo nền tảng cho mô hình tăng trưởng bao trùm. Giai đoạn 2021-2025, kinh tế Quảng Ninh duy trì tăng trưởng bình quân 10,4%/năm; quy mô nền kinh tế năm 2025 ước đạt 395.000 tỷ đồng, chiếm trên 10% quy mô vùng đồng bằng sông Hồng. GRDP bình quân đầu người vượt 11.000 USD, gấp hơn hai lần bình quân cả nước; năng suất lao động tăng bình quân 13,4%/năm; ICOR giảm; đóng góp TFP đạt 50%. Các chỉ số phát triển bền vững và chỉ số xanh luôn dẫn đầu cả nước.
Hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội đồng bộ, hiện đại, tỷ lệ đô thị hóa thuộc nhóm cao nhất cả nước. Quảng Ninh nhiều năm liên tiếp dẫn đầu về năng lực cạnh tranh cấp tỉnh, xây dựng chính quyền liêm chính, kiến tạo, hành động phục vụ nhân dân. Văn hóa - xã hội phát triển, đời sống nhân dân được cải thiện rõ rệt; quốc phòng - an ninh được bảo đảm; đối ngoại được mở rộng, hiệu quả.
Những kết quả đó trước hết xuất phát từ việc tỉnh luôn quán triệt sâu sắc đường lối đổi mới của Đảng, kiên định chiến lược tăng trưởng xanh, duy trì sự lãnh đạo thống nhất, xuyên suốt của cấp ủy; đổi mới phương thức chỉ đạo theo hướng quyết liệt, thực chất; đề cao trách nhiệm người đứng đầu; tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính. Tỉnh chủ động xây dựng và triển khai đồng bộ quy hoạch, cơ chế, chính sách; kịp thời tháo gỡ “điểm nghẽn” về hạ tầng, thủ tục, môi trường đầu tư; mở ra không gian phát triển mới; huy động hiệu quả nguồn lực xã hội, thu hút đầu tư có chọn lọc.
Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi xanh vẫn đối mặt không ít thách thức: chuyển dịch cơ cấu kinh tế xanh chưa đồng đều; kinh tế tuần hoàn mới ở giai đoạn khởi đầu; công nghiệp công nghệ cao quy mô còn hạn chế; logistics xanh chưa phát triển tương xứng; hạ tầng năng lượng mới và hạ tầng số chưa đồng bộ; nguồn nhân lực xanh - số còn thiếu; công tác dự báo rủi ro khí hậu, môi trường chưa theo kịp yêu cầu quản trị phát triển.
Giai đoạn 2025-2030 đặt ra yêu cầu cao hơn về chuyển đổi xanh sâu hơn, thực chất hơn, gắn với khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi năng lượng. Quảng Ninh xác định ba định hướng lớn mang tính chiến lược: chuyển đổi toàn diện mô hình tăng trưởng theo hướng xanh, thông minh và tuần hoàn; xây dựng kết cấu hạ tầng hiện đại, thân thiện môi trường, phát triển đô thị xanh, thông minh; phát triển con người và văn hóa Quảng Ninh làm nền tảng cho phát triển bền vững.
Kiên định quan điểm không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng đơn thuần, Quảng Ninh hướng tới hình thành các khu công nghiệp sinh thái, phát triển năng lượng tái tạo, kinh tế tuần hoàn, du lịch “giảm lượng, tăng chất”, nông nghiệp xanh, kinh tế biển bền vững. Đồng thời, tỉnh tập trung đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, bồi đắp giá trị văn hóa “Kỷ luật - Đồng tâm”, phát huy sức mạnh nội sinh để hiện thực hóa mô hình tăng trưởng bao trùm, xanh và bền vững.
Từ một tỉnh “nâu” trở thành một cực tăng trưởng xanh, Quảng Ninh đang khẳng định vai trò tiên phong trong đổi mới mô hình phát triển ở Việt Nam. Hành trình ấy không chỉ tạo ra tăng trưởng kinh tế, mà còn kiến tạo một không gian sống tốt hơn, công bằng hơn và bền vững hơn cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
