Theo báo cáo của ngành chức năng, những năm gần đây, sản lượng thịt hơi các loại tiêu thụ trên địa bàn tỉnh liên tục tăng. Nếu như giai đoạn 2009-2011 dao động ở mức 42.000 - 44.000 tấn/năm thì đến năm 2012 đạt 64.779 tấn và năm 2013 là 78.843 tấn (tăng 121% so với năm trước). Trong khi sản lượng thịt hơi ngày càng tăng thì tình trạng mất vệ sinh an toàn thực phẩm tại các cơ sở giết mổ hiện nay đang ở mức báo động.
Thực Trạng
Nhằm giảm thiểu tới mức thấp nhất sự ô nhiễm môi trường, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm, ngăn chặn, lây lan dịch bệnh cho gia súc, gia cầm, phòng và tránh các bệnh truyền nhiễm lây từ động vật sang người, từ năm 2006, UBND tỉnh đã có Quyết định số 1214 về việc xây dựng hệ thống cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm trên địa bàn tỉnh đến năm 2020 với 23 cơ sở giết mổ tập trung được quy hoạch và kêu gọi đầu tư với những chính sách ưu đãi. Tuy nhiên, đến nay toàn tỉnh mới chỉ xây dựng được 4/23 cơ sở theo quy hoạch (trong đó có 3 cơ sở đã hoạt động, 1 cơ sở đang xây dựng). Mặc dù đã xây dựng, nhưng công suất hoạt động của các cơ sở này rất thấp.
Tại TP Hạ Long có 2 cơ sở giết mổ được đầu tư xây dựng nhưng đến nay hoạt động chỉ cầm chừng. Cơ sở giết mổ của Công ty TNHH Chế biến thực phẩm Thiên Trường (phường Hà Phong), đi vào hoạt động từ năm 2010 có công suất 400-500 con gia súc và 3.000-5.000 con gia cầm/ngày nhưng đến nay số lợn đưa vào giết mổ chỉ khoảng 13 con/ngày (bằng 2,6-3,3% công suất thiết kế). Cơ sở giết mổ tại phường Hà Khánh do UBND TP Hạ Long làm chủ đầu tư có 6 hộ tham gia thì chỉ có 4 hộ hoạt động, công suất đạt 200-230 con lợn/ngày. Cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm của Công ty CP Thái Hoà, phường Cẩm Thạch (Cẩm Phả), có công suất 450-500 con lợn/ngày, nhưng hiện nay chỉ có 50-60 con/ngày (bằng 10-12% công suất thiết kế).
Hiện nay, toàn tỉnh đang có 870 cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm trong các khu dân cư, trong đó 23 điểm giết mổ trâu, bò, dê, ngựa; 720 điểm giết mổ lợn; 127 điểm giết mổ gia cầm và hơn 8.000 hộ, điểm hoạt động sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm. Theo đánh giá của ngành Thú y, phần lớn các điểm giết mổ trên địa bàn tỉnh chủ yếu là nhỏ lẻ, tận dụng vị trí, diện tích các công trình sinh hoạt của gia đình làm nơi giết mổ. Nguồn nước sử dụng cho giết mổ chưa bảo đảm vệ sinh; dụng cụ giết mổ, nơi thu gom và xử lý chất thải, nước thải không đạt yêu cầu, hầu hết nước thải chưa qua xử lý đã xả thẳng ra môi trường, gây ô nhiễm khu dân cư. Qua kiểm tra của ngành chức năng về điều kiện vệ sinh thú y tại 284 cơ sở, điểm giết mổ của 6 địa phương trong tỉnh thì chỉ có 11 cơ sở đạt yêu cầu vệ sinh thú y, chiếm 3,9% số cơ sở được kiểm tra, 273 cơ sở không đạt yêu cầu về vệ sinh thú y cần phải nâng cấp sửa chữa hoặc đình chỉ hoạt động, chiếm 96,1% cơ sở được kiểm tra.
Lý giải của cơ quan chức năng
Ông Trần Xuân Đông, Chi cục phó, Chi cục Thú y tỉnh cho biết: Các dự án xây dựng cơ sở giết mổ tập trung, mang tính xã hội hoá rất cao, nhưng lợi nhuận rất thấp, chứa đựng nhiều rủi ro nên khó kêu gọi các tổ chức, doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực này. Các thủ tục hành chính về đầu tư xây dựng cơ sở giết mổ mất nhiều thời gian khiến nhiều nhà đầu tư bỏ cuộc. Mặc dù đã có chính sách ưu đãi hỗ trợ đầu tư cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm, nhưng đến nay ngoại trừ TP Hạ Long đầu tư kinh phí giải phóng mặt bằng và xây dựng hạ tầng cơ sở giết mổ tại phường Hà Khánh. Còn 2 cơ sở giết mổ còn lại mới được nhận hỗ trợ tổng số 270 triệu đồng để lắp đặt hệ thống nước sạch hoặc xử lý chất thải. Đến nay, đã qua 8 năm thực hiện Quyết định số 1214/2006 của UBND tỉnh nhưng mới chỉ có 4/23 số cơ sở giết mổ theo quy hoạch được xây dựng và đi vào hoạt động, đạt 15% kế hoạch của tỉnh đề ra. Vì vậy, hiện nay, tỉnh đang tập trung xây dựng đề án “Đảm bảo an toàn thực phẩm tại các cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm tập trung giai đoạn 2014-2020”, điều chỉnh quy hoạch, bổ sung thêm các cơ sở giết mổ tập trung có quy mô, công suất hợp lý (vừa và nhỏ) tại các địa phương. Theo đó, mục tiêu đề ra phấn đấu đến năm 2020, toàn tỉnh xây dựng mới và nâng cấp 54 cơ sở giết mổ tập trung trên địa bàn tỉnh, trong đó xây mới và nâng cấp 13 cơ sở giết mổ loại I; 41 cơ sở giết mổ loại II. Phấn đấu di rời 80% (696/870 cơ sở) số điểm giết mổ nhỏ lẻ trên địa bàn tỉnh và đưa vào các cơ sở giết mổ tập trung. Đảm bảo 100% gia súc, gia cầm giết mổ tại các cơ sở giết mổ tập trung phải được kiểm soát; 100% lượng thịt gia súc, gia cầm bán tại các chợ trung tâm huyện, thị xã và thành phố phải được kiểm soát, đã qua lăn dấu hoặc dán tem vệ sinh thú y.
Với những cơ chế, chính sách ưu đãi về vốn, đất đai, khoa học công nghệ... của Trung ương và một số chính sách ưu đãi riêng của Quảng Ninh, đề án sẽ tạo động lực lớn thu hút các nhà đầu tư, góp phần lập lại trật tự trong quản lý hoạt động giết mổ gia súc, gia cầm trên địa bàn tỉnh; khắc phục cơ bản tình trạng mất vệ sinh môi trường trong khu dân cư, đảm bảo an toàn thực phẩm; hạn chế tình trạng dịch bệnh phát sinh từ các cơ sở giết mổ gây ảnh hưởng đến phát triển chăn nuôi.
Hữu Việt
