Xây dựng môi trường sống không khói thuốc

Từ những người từng nhiều lần muốn bỏ thuốc nhưng chưa thành công, đến những người đã thay đổi thói quen vì sức khỏe gia đình, mỗi câu chuyện đều cho thấy phía sau hành vi hút thuốc là nhiều yếu tố liên quan đến nhận thức, môi trường sống và khả năng cai thuốc. Đây cũng là những vấn đề được ngành Y tế Quảng Ninh tập trung tìm hiểu trong cuộc điều tra thực trạng sử dụng thuốc lá ở người trưởng thành năm 2026, nhằm có thêm cơ sở đánh giá và triển khai các giải pháp phòng chống tác hại của thuốc lá trên địa bàn.

Tại khu 2, phường Hà Lầm, câu chuyện của những người từng hút thuốc cho thấy để từ bỏ một thói quen đã kéo dài nhiều năm không phải là điều dễ dàng. Anh Trần Mạnh Hà cho biết, trước đây anh từng hút thuốc lá và nhiều lần quyết tâm bỏ nhưng đều không thành công. Bước ngoặt đến khi con trai anh bị viêm phổi, phải nhập viện điều trị. Khi đó, vợ anh nói rằng việc anh hút thuốc lá đã ảnh hưởng đến sức khỏe của con. Lời nói của vợ khiến anh Hà suy nghĩ nhiều. Từ lo lắng cho sức khỏe của con, anh quyết tâm từ bỏ thuốc lá và duy trì được đến nay. Với anh, việc bỏ thuốc không chỉ là thay đổi thói quen của bản thân, mà còn thể hiện trách nhiệm đối với sức khỏe của những người trong gia đình.

Hay câu chuyện của ông Vũ Đức Huyên 65 tuổi, từng có thời gian hút thuốc kéo dài khoảng 20 năm, từ năm 17 tuổi đến khi 37 tuổi. Khi có con, ông quyết định từ bỏ thuốc lá vì không muốn thói quen của mình ảnh hưởng đến sức khỏe gia đình.

Ông Huyên chia sẻ: “Sau khi bỏ thuốc, tôi thấy sức khỏe của bản thân tốt hơn. Từ trải nghiệm của mình, tôi thường xuyên nhắc nhở con không được hút thuốc, đồng thời tuyên truyền, vận động người dân trong khu phố thực hiện các quy định của Luật Phòng chống tác hại của thuốc lá, xây dựng môi trường sống hạn chế khói thuốc”.

Những câu chuyện như của anh Hà, ông Huyên là một phần thông tin thực tế mà cuộc nghiên cứu “Thực trạng sử dụng thuốc lá ở người trưởng thành tại Việt Nam và một số yếu tố liên quan” năm 2026 (PGATS 2026) hướng tới. Không chỉ tìm hiểu có hay không việc sử dụng thuốc lá, nghiên cứu còn tập trung vào lịch sử sử dụng, phương pháp cai thuốc, mức độ tiếp xúc với khói thuốc, kiến thức và nhận thức của người dân về tác hại của thuốc lá, cũng như việc thực hiện các quy định pháp luật.

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Quảng Ninh là đơn vị đầu mối triển khai kế hoạch nghiên cứu. Theo kế hoạch, trong tháng 9 và 10/2026, khảo sát định lượng tại hộ gia đình được thực hiện với 3.175 người từ 15 tuổi trở lên tại 127 cụm khảo sát. Mỗi cụm lựa chọn 25 hộ gia đình và một người đủ điều kiện trong mỗi hộ tham gia khảo sát theo phương pháp KISH.

Việc phỏng vấn được thực hiện trực tiếp bằng bảng hỏi PGATS 2026 trên điện thoại thông minh hoặc máy tính bảng, sử dụng nền tảng REDCap. Không chỉ khảo sát người dân tại hộ gia đình, nghiên cứu còn mở rộng đến các cơ quan, đơn vị và địa điểm công cộng.

Song song với khảo sát định lượng, nghiên cứu còn thực hiện 18 cuộc phỏng vấn sâu và 6 cuộc thảo luận nhóm để tìm hiểu cụ thể hơn những thuận lợi, khó khăn trong quá trình thực hiện các quy định phòng chống tác hại của thuốc lá và ghi nhận đề xuất giải pháp từ các nhóm đối tượng liên quan.

Trong một buổi thảo luận nhóm phục vụ nghiên cứu tại Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh, sinh viên Bùi Hoàng Hiệp cho biết: Ngay từ khi nhập học, nhà trường đã phổ biến quy định cấm sử dụng thuốc lá trong trường học và tổ chức các buổi truyền thông về tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe. Từ đó giúp chúng em nâng cao nhận thức, không sử dụng thuốc lá và có thêm kiến thức để tuyên truyền tới người thân xung quanh.

Kết quả nghiên cứu PGATS 2026 sẽ cung cấp thêm thông tin về thực trạng sử dụng thuốc lá, đồng thời hỗ trợ ngành Y tế đánh giá công tác phòng chống tác hại của thuốc lá và hoàn thiện các giải pháp phù hợp với thực tế, qua đó góp phần xây dựng môi trường sống không khói thuốc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe cộng đồng.