Quảng Ninh hiện có 113 xã miền núi, vùng dân tộc thiểu số (DTTS) với 22 dân tộc anh em, mỗi dân tộc đều có nét văn hoá riêng, độc đáo, góp phần tạo nên bức tranh văn hoá đa sắc màu của cộng đồng các dân tộc của tỉnh. Tuy nhiên, bên cạnh đó, trong cộng đồng đồng bào DTTS vẫn còn có những phong tục, tập quán hiện không còn phù hợp với thời đại, xu thế văn hoá hội nhập giai đoạn hiện nay. Có thể kể đến như những thủ tục rườm rà, tốn kém trong việc tang, việc cưới, lễ hội, ăn ở chưa hợp vệ sinh. Hay như tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống…
Theo thống kê của Ban Dân tộc tỉnh, riêng giai đoạn 2009-2013, trên địa bàn vùng DTTS của tỉnh có 52 cặp tảo hôn ở độ tuổi từ 13 đến 18 tuổi và không có hôn nhân cận huyết thống. Hiện Ban Dân tộc đang tiếp tục rà soát, thống kê cập nhật số liệu về tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống trong cộng đồng đồng bào DTTS để tiến tới triển khai các biện pháp tuyên truyền, vận động xoá bỏ tình trạng này vào năm 2020. Bên cạnh đó, Ban tích cực phối hợp với MTTQ và các đoàn thể trên địa bàn để tuyên truyền, vận động đồng bào xây dựng nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội.
Là người đã từng có nhiều năm gắn bó với đồng bào DTTS, ông Lãnh Thế Vinh, Trưởng Ban Dân tộc tỉnh, chia sẻ: Đơn cử như nhiều năm trước đây, theo phong tục, sau khi làm đám cưới, người phụ nữ dân tộc Sán Chỉ ở Ba Chẽ phải ở nhà bố mẹ đẻ ít nhất 1 năm hoặc cho đến khi có bầu mới được về chung sống cùng chồng tại gia đình chồng. Mặc dù nó được ghi như một nét văn hoá cưới hỏi của đồng bào dân tộc này nhưng đến thời điểm hiện nay không còn phù hợp nữa. Bên cạnh đó, tình trạng tảo hôn cũng khá phổ biến trong cộng đồng đồng bào DTTS. Sau nhiều nỗ lực tuyên truyền, vận động, đặc biệt là phối hợp với các già làng, trưởng bản, người uy tín trong cộng đồng để vận động, dần dần thủ tục này đã được xoá bỏ. Đến nay, các đám cưới của đồng bào Sán Chỉ vẫn được duy trì những nghi lễ cưới theo phong tục song đã được rút gọn đơn giản hơn và các cặp đôi trước khi làm đám cưới đều đến trụ sở UBND xã để đăng ký kết hôn.
Cũng theo ông Lãnh Thế Vinh, việc tuyên truyền, vận động đồng bào xoá bỏ hủ tục, xây dựng nếp sống mới đã và đang được Ban Dân tộc cùng các ngành, tổ chức, đoàn thể liên quan tiếp tục đẩy mạnh trong đó chú trọng phát huy tốt vai trò của các già làng, trưởng bản, người uy tín trong cộng đồng đồng bào DTTS cũng như vai trò các tổ, hội, đoàn thể trong khu dân cư. Việc tuyên truyền, vận động thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội được lồng ghép trong phong trào “Toàn dân xây dựng đời sống văn hoá”. Trên cơ sở tôn trọng, gìn giữ, phát huy những giá trị văn hoá truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thì người tuyên truyền cũng linh hoạt giải thích cho đồng bào hiểu để từng bước xoá bỏ thói quen, tập quán lạc hậu. Nhờ đó, nhìn chung trong cộng đồng vùng DTTS trên địa bàn tỉnh không còn tình trạng tổ chức tang ma nhiều ngày, thủ tục cưới hỏi được giản lược, đúng pháp luật, chi phí cho hoạt động tín ngưỡng cũng được tiết kiệm.
Đặc biệt, đối với những nét văn hoá, phong tục, tập quán tốt đẹp đang dần được hỗ trợ, phát huy, biến thành nguồn lực để tạo sinh kế cho người dân vùng đồng bào DTTS. Điển hình như lễ hội “Kiêng gió” ngày 4-4 âm lịch hàng năm của đồng bào dân tộc Dao Thanh Phán tại huyện Bình Liêu. Đây là lễ hội được bắt nguồn từ phong tục tránh thú rừng, thiên tai và cầu mùa màng bội thu, ấm no của đồng bào người Dao Thanh Phán. Vào ngày này hàng năm, đồng bào Dao Thanh Phán tạm gác lại mọi công việc, thả trâu lên rừng, cả bản cùng nghỉ ngơi đi chơi hội. Nếu như trước đây, lễ hội này chỉ là một hoạt động riêng của đồng bào dân tộc Dao Thanh Phán thì nay đã được quan tâm dàn dựng, quảng bá rộng rãi để thu hút khách du lịch. Lễ hội “Kiêng gió” năm nay được tổ chức tại nhà văn hoá xã Đồng Văn (khu chợ - xã Đồng Văn) với nhiều nội dung đặc sắc như hát Then, tấu nhạc cụ, hát tiếng Dao theo nhạc, thi thêu hoa văn trên vạt áo người Dao Thanh phán, thi giã bánh... thu hút đông đảo người dân trên địa bàn và du khách tham quan, vui chơi, góp phần phát triển du lịch, dịch vụ trên địa bàn huyện Bình Liêu.
Quảng An
