Mặc dù mới bước vào mùa mưa bão, các đợt mưa chưa nhiều nhưng đã khiến cho một số nơi trên địa bàn tỉnh, đặc biệt là Hạ Long và Cẩm Phả bị ngập lụt nặng nề. Điều này đang đặt ra cho chính quyền địa phương và cơ quan chức năng câu hỏi tại sao và làm thế nào để đối phó với ngập lụt đô thị.
Mưa to là ngập
Hẳn nhiều người vẫn chưa quên hình ảnh Quảng Ninh chìm trong biển nước do đợt mưa lụt lịch sử cuối tháng 7, đầu tháng 8-2015 gây nên đã làm 17 người bị thiệt mạng, gây thiệt hại gần 3.000 tỷ đồng. Gần một năm sau, trận mưa không lớn và cũng không kéo dài vào ngày 5-7-2016 vừa qua, đã làm tê liệt hoàn toàn một số tuyến đường trên địa bàn tỉnh, làm 2 người thiệt mạng. Nhiều nhà dân bị đổ kè, nhiều gia đình nằm trong tình trạng nguy hiểm. Sau mưa lũ, các tuyến đường ngập trong bùn đất, từ trong nhà ra đến ngoài ngõ đâu đâu cũng thấy bùn…
Thành phố Hạ Long, địa phương có tốc độ phát triển cơ sở hạ tầng nhanh nhưng lại đang tồn tại 205 điểm ngập lụt và sạt lở. Nhiều tuyến đường cứ mưa là ngập, hàng trăm hộ dân nằm trong nguy cơ sạt lở cao. Có thể kể đến ngay trận mưa ngày 5-7-2016, gần 100 hộ dân của các tổ 29, 30, 31 khu 3, phường Hà Trung phải chịu hậu quả nặng nề. Mưa lớn cuốn trôi theo đất đá từ dự án sân golf của Tập đoàn FLC đang thi công trên đồi tràn xuống vùi lấp toàn bộ hệ thống thoát nước, gây ngập úng cục bộ trong nhiều giờ, có nơi ngập đến hơn 1m. Điều đáng nói là, ngoài những khu vực đã từng bị ngập úng năm 2015, thì nay lại xuất hiện nhiều điểm ngập lụt mới như khu vực: QL18 đoạn qua KCN Cái Lân, ngã ba Vườn Đào, đường Hoàng Quốc Việt (Bãi Cháy)…
Bà Phạm Thị Hương, 65 tuổi, một người dân sinh sống tại khu Vườn Đào, phường Bãi Cháy đã lâu, cho biết: Trước kia không bao giờ ngập lụt, chỗ này cống cao bao giờ nước cũng chảy ào ào thoát ra biển. Từ khi xây dựng lại đã làm cống chìm, bùn đất ở bên trong không thoát được, nên hễ mưa là ngập.
Còn tại khu vực QL18 đoạn qua KCN Cái Lân, dù trận mưa chưa lớn nhưng khu vực này đã bị ngập úng, gây ùn tắc giao thông nhiều giờ liền. Mặc dù, ngay cạnh khu vực này có một hồ tự nhiên rất lớn, có nhiệm vụ tích nước mưa và chảy qua cống ngầm thoát ra biển. Nhưng theo phản ánh của người dân, hồ nước tự nhiên này đã bị nhiều đối tượng chặn lại để thả cá nên khi có mưa lớn nước trong hồ không thể thoát ra ngoài được mới tràn lên mặt đường.
Chưa hết, một số nơi không phải vùng trũng, cũng không phải khu vực ven sông suối, nhiều tuyến đường, khu phố chỉ cách bờ biển vài trăm mét như khu vực Công viên Đại Dương, phường Bãi Cháy… vậy mà mới mưa là ngập lụt, ngập bùn, người dân lại phải lội bì bõm tát nước, xúc bùn sau mỗi cơn mưa... Cùng chung “số phận” với Hạ Long, TP Cẩm Phả cũng bị ảnh hưởng nặng nề bởi mưa lụt. Không chỉ trong trận mưa lụt lịch sử năm 2015, mà chỉ một cơn mưa lớn là nhiều tuyến đường bị ngập, giao thông tê liệt...
Anh Phạm Văn Trọng, khu 2, phường Quang Hanh (TP Cẩm Phả) buồn rầu: Mới mưa có nửa ngày nhưng nước đã tràn cả vào nhà, đồ đạc trong nhà cứ trôi lềnh bềnh. Lúc đầu xót của, cả gia đình hùng hục kê dọn nhưng nước lên quá nhanh nên chúng tôi trở tay không kịp. Vô lý là từ xưa đến nay khu vực nhà tôi đâu có bị ngập lụt. Đặc biệt trong một vài năm trở lại đây hễ cứ có trận mưa to là lại ngập, thậm chí mưa vừa cũng đã ngập úng, tắc đường.
Hệ thống thoát nước “bất lực”
Đợt mưa lụt cuối tháng 7, đầu tháng 8-2015 lượng mưa đo được trên địa bàn tỉnh phổ biến từ 200-300mm mỗi ngày, tuy nhiên, năm nay trong ngày 5-7-2016, lượng mưa đo được ở khu vực Bãi Cháy lúc đỉnh điểm nhất chỉ 142mm nhưng đã khiến toàn bộ khu vực này bị cô lập, ngập chìm trong nước, phải mất rất nhiều giờ nước mới thoát được. Được biết, thời điểm có mưa tại khu vực Bãi Cháy, 2 trong 5 cống thoát nước bị tắc nghẽn hoàn toàn. Hai cửa cống thoát nước ở khu vực Vườn Đào chứa đầy đất đá, nước không thể tiêu thoát. Cống thoát nước ở lối ra vào khu công nghiệp Cái Lân bị tắc hoàn toàn bởi đất đá, khiến toàn bộ hệ thống thoát nước bị ngưng trệ. Nước mưa từ trên các sườn đồi đổ xuống kéo trôi một lượng lớn đất đá bít chặt hệ thống thoát nước ở thành phố. Còn tại khu vực Hồ điều hoà phường Yết Kiêu, mưa lớn khiến toàn bộ hồ dường như biến mất, bao phủ lên đó là vùng nước mênh mông, khiến giao thông khu vực bị tê liệt, nước và rác thải bao vây nhiều khu vực dân sinh, giao thông ách tắc. Ngay trong mưa, TP Hạ Long đã phải bố trí tại các họng cống chính người và xe túc trực tại chỗ, kịp thời xúc dọn rác, khơi thông dòng chảy nếu không chỉ trong vài chục phút mưa lớn hầu hết các tuyến cống, rãnh thoát nước đều ngập rác, bùn đất.
Cùng chung thực trạng các tuyến thoát nước không đáp ứng được yêu cầu tiêu thoát nước như Hạ Long, TP Cẩm Phả còn đối mặt với thực trạng đất đá ở nhiều khu vực khai thác mỏ bị cuốn trôi khi mưa lớn làm tắc nghẽn nhiều đoạn khe suối, mương hở làm giảm khả năng tiêu thoát nước của các tuyến cống trong khu vực đô thị dẫn đến ngập lụt cục bộ. Toàn thành phố có khoảng 22km cống hộp thì đã xuống cấp trầm trọng, tiết diện nhỏ và bị bồi lắng không có khả năng tiêu thoát nước nhanh. Nhiều khu vực do khai thác mỏ nên đất đá thải rơi xuống làm tắc nghẽn nhiều đoạn khe suối, mương hở dẫn đến nước dâng lên nhanh gây ngập lụt. Hầu hết các tuyến mương, cống thoát nước đều quá tải, không thể đáp ứng được nhiệm vụ tiêu thoát nước kịp thời, chưa kể hệ thống thoát nước ở Cẩm Phả phần lớn là hệ thống cống thoát nước chung, cả nước mưa lẫn nước thải.
Theo tìm hiểu của chúng tôi, trước đây trên địa bàn TP Hạ Long, TP Cẩm Phả có nhiều khu dân cư tuy cốt nền thấp (khoảng +2,5m đến 2,8m) so với mực nước biển, nhưng vì đặc thù gần biển nên khi mưa lớn, nước thoát được ngay. Tuy nhiên, hiện nay tình trạng ngập lụt xảy ra thường xuyên dù chỉ với mấy cơn mưa đầu mùa, lượng mưa không lớn. Vì sao lại thế, đây chính là vấn đề người dân đang rất quan tâm đòi hỏi chính quyền và các cơ quan chức năng phải tìm ra nguyên nhân để có giải pháp khắc phục hiệu quả.
Thanh Hằng - Thu Trang
Bài 2: Nhận diện thủ phạm gây ngập, lụt
