Một cây đàn organ nhỏ ở miền Đông nước Đức đang trở thành tâm điểm của buổi hòa nhạc được xem là chậm nhất thế giới. Trong gần 25 năm qua, cây đàn này chỉ trình diễn một tác phẩm duy nhất của nhà soạn nhạc John Cage với tốc độ chậm đến mức gần như không thể cảm nhận bằng thước đo thời gian thông thường. Ngày 5/8, cây đàn đã có một lần chuyển hợp âm hiếm hoi, từ 7 lên 8 nốt khi bổ sung thêm một ống đàn phát nốt A4. Sự thay đổi tưởng chừng rất nhỏ này đánh dấu việc dự án hoàn thành khoảng 4% chặng đường kéo dài 639 năm.
Dự án được khởi động từ năm 2000, nhưng buổi biểu diễn chính thức bắt đầu vào ngày 5/9/2001, đúng dịp sinh nhật lần thứ 89 của John Cage. Tác phẩm mở đầu bằng khoảng lặng kéo dài đến ngày 5/2/2003, khi những hợp âm đầu tiên vang lên trong Nhà thờ Burchardi – một công trình thời Trung cổ tại thành phố Halberstadt của Đức.
Tác phẩm ORGAN²/ASLSP (As SLow aS Possible - Chậm nhất có thể) dự kiến sẽ kết thúc vào ngày 4/9/2640.
Để duy trì âm thanh liên tục, hệ thống quạt điện liên tục cấp luồng khí ổn định cho đàn organ. Mỗi lần chuyển hợp âm đều được thực hiện thủ công, tạo ra những thay đổi rất nhỏ khi một số âm mới được bổ sung hoặc một số âm cũ kết thúc.
Giám đốc điều hành Quỹ John Cage tại New York, ông Jeffrey Lependorf, cho biết ông rất mong chờ được cảm nhận sự khác biệt giữa âm thanh trước và sau lần chuyển hợp âm này.
"Bạn có thể cảm nhận âm thanh lan tỏa khắp cơ thể. Sự cộng hưởng ấy thật đáng kinh ngạc". - Ông Jeffrey Lependorf nói.
John Cage, nhà soạn nhạc tiên phong người Mỹ, sinh năm 1912 tại Los Angeles và qua đời năm 1992 ở New York. Ông đồng thời là nhà lý luận âm nhạc, nghệ sĩ và triết gia nổi tiếng. Với tác phẩm này, chỉ dẫn duy nhất của ông dành cho người biểu diễn là hãy chơi chậm nhất có thể.
Theo cách trình diễn tại Halberstadt, khoảng thời gian ngắn nhất của bản nhạc kéo dài tới một tháng, trong khi có những hợp âm hoặc khoảng lặng kéo dài nhiều năm.
Dự án cũng góp phần hồi sinh Nhà thờ Burchardi, công trình từng xuống cấp nghiêm trọng. Sau khi được huy động kinh phí để sửa chữa mái và nhiều hạng mục khác, nơi đây đã trở thành không gian dành cho buổi biểu diễn kéo dài nhiều thế kỷ. Âm thanh của cây đàn lan tỏa khắp không gian nhà thờ, khiến âm thanh thay đổi theo từng vị trí của người nghe.
"Thay vì cây đàn được đặt trong nhà thờ, tôi có cảm giác như chính cây đàn đang 'biểu diễn' cả không gian nhà thờ. Chỉ cần dịch chuyển vài centimet là âm thanh đã thay đổi rõ rệt chứ không chỉ khác đi một chút". - Ông Jeffrey Lependorf cho biết.
Khoảng thời gian 639 năm được lựa chọn nhằm tưởng nhớ cây đàn organ lịch sử của thành phố Halberstadt, được chế tác từ năm 1361, tức đúng 639 năm trước khi dự án được khởi động vào năm 2000.
Theo bà Anneli Borgmann, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Dự án John Cage Organ Project Halberstadt, quãng thời gian đặc biệt này không chỉ nhằm tôn vinh di sản của John Cage mà còn khuyến khích nhiều thế hệ cùng suy ngẫm về vai trò của mình trong việc gìn giữ cây đàn và tác phẩm.
Những người tham gia dự án cũng đặt ra nhiều câu hỏi về tương lai: Liệu Nhà thờ Burchardi còn tồn tại vào năm 2640? Thành phố Halberstadt, từng trải qua hai cuộc thế chiến, có thể vượt qua những thách thức của biến đổi khí hậu hay không?
Riêng cây đàn organ phục vụ dự án được thiết kế để có tuổi thọ rất dài.
Nghệ nhân chế tác đàn Johannes Hüfken cho biết các ống đàn ông thực hiện cho dự án có thể sử dụng ít nhất thêm 500 năm nữa.
"Dự án của John Cage là minh chứng cho tư duy hướng tới các thế hệ tương lai, dám vượt ra ngoài những khuôn mẫu thông thường". - Ông Johannes Hüfken nói.
Lần chuyển hợp âm ngày 5/8 là lần thứ 17 kể từ khi buổi hòa nhạc bắt đầu. Lần tiếp theo dự kiến diễn ra vào ngày 5/10/2027, khi âm thanh tổng thể sẽ thay đổi với việc loại bỏ nốt E4.
Đáng chú ý, ban tổ chức đã mở bán những tấm "vé đích" dành cho buổi biểu diễn kết thúc vào ngày 4/9/2640 với giá 2.640 euro (khoảng 3.045 USD). Những tấm vé này có thể được truyền lại cho các thế hệ sau, như một biểu tượng cho hành trình âm nhạc kéo dài hơn sáu thế kỷ và vượt xa tuổi đời của bất kỳ khán giả nào hôm nay.
