Các bên trung gian đang làm việc với Iran và Mỹ nhằm thúc đẩy một thỏa thuận chấm dứt giao tranh và mở lại eo biển Hormuz, theo các nguồn tin nắm được quá trình đàm phán. Tuy nhiên, giữa hai bên vẫn còn nhiều trở ngại lớn.
Các nỗ lực đàm phán hậu trường vẫn tiếp diễn dù Tổng thống Mỹ Donald Trump từng bác đề xuất của Iran về việc mở lại eo biển Hormuz để đổi lấy việc Mỹ dỡ phong tỏa các cảng, giải phóng tài sản bị đóng băng và nới lỏng trừng phạt.
Một quan chức cấp cao Mỹ cho biết ông Trump vẫn để ngỏ giải pháp phi quân sự, nhưng Washington muốn giải quyết vấn đề hạt nhân trước. Mỹ sẵn sàng nới lỏng trừng phạt và giải phóng một phần tài sản bị phong tỏa nếu Iran có những tiến triển cụ thể về vấn đề này. Tuy nhiên, hai bên vẫn bất đồng về thời điểm và bên nào sẽ thực hiện bước đi đầu tiên.
Thỏa thuận trước tiên sẽ mở lại eo biển và dỡ bỏ lệnh phong tỏa của Mỹ
Các bên trung gian đang thảo luận với Mỹ và Iran về đề xuất mở lại eo biển Hormuz, dỡ bỏ lệnh phong tỏa của Mỹ, sau đó tiến tới gỡ bỏ các lệnh trừng phạt. Theo dự thảo, việc mở lại eo biển sẽ dựa trên một thỏa thuận riêng mà Iran đang đàm phán với Oman, trong đó không áp dụng phí đi qua và nhằm tạm thời quản lý hoạt động vận tải hàng hải trên tuyến đường thủy quan trọng này.
Mỹ cũng yêu cầu Iran có những nhượng bộ về vấn đề hạt nhân, trong đó cho phép các thanh sát viên vào nước này. Washington vẫn hoài nghi về khả năng Tehran thực hiện các cam kết, đặc biệt sau khi Iran bị cho là đã phá vỡ thỏa thuận tạm thời bằng các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại trên eo biển Hormuz. Các quan chức Mỹ cho rằng sức ép đối với Tehran đang gia tăng khi nước này ngày càng chịu tác động từ các lệnh trừng phạt.
Đề xuất mới nhất của Iran muốn các bên hành động nhanh hơn
Đề xuất mới nhất của Iran có nhiều điểm tương đồng với thỏa thuận hồi tháng 6, nhưng khác biệt đáng chú ý là tốc độ triển khai. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết “thời hạn 7 ngày sẽ bắt đầu ngay khi Mỹ chấp nhận kế hoạch này”. Tehran cũng cho rằng thỏa thuận có thể mang lại lợi ích cho Tổng thống Mỹ Donald Trump trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Ngày 28/9, ông Araghchi gặp Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres, người hoan nghênh các nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt xung đột và kêu gọi các bên tiếp tục đối thoại.
Cả Mỹ và Iran đều đang chịu sức ép kinh tế. Mỹ chịu ảnh hưởng từ giá dầu cao do giao tranh tại eo biển Hormuz, trong khi Iran chịu tác động từ lệnh phong tỏa hải quân và các lệnh trừng phạt của Mỹ khiến hoạt động bán dầu bị hạn chế. Trong nhiều tháng, hai bên tìm cách duy trì khả năng chịu đựng lâu hơn đối phương, trong khi các quốc gia trong khu vực hứng chịu các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái. Đề xuất mới nhất của Tehran nhằm chấm dứt giao tranh trên tất cả các mặt trận, trong đó có Lebanon.
Tuy nhiên, tình hình trở nên phức tạp hơn khi lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn tại Yemen hoạt động tại eo biển Bab el-Mandeb, tuyến đường thủy quan trọng ở cửa ngõ phía nam Biển Đỏ, gây thêm sức ép lên thị trường năng lượng toàn cầu. Iran cho rằng xung đột giữa Houthi và Ả Rập Xê Út là vấn đề riêng, nhưng cho biết sẵn sàng hỗ trợ tìm kiếm một giải pháp cho hai bên.
