Hơn một năm rưỡi sau trận cháy rừng tàn phá thị trấn Lahaina trên đảo Maui (Hawaii, Mỹ), những dư chấn của thảm họa vẫn hiện diện trong cơ thể nhiều người sống sót. Một nghiên cứu mới cho thấy khói, tro và đống đổ nát từ các công trình bị thiêu rụi đã giải phóng các hỗn hợp kim loại độc hại, tiếp tục đe dọa sức khỏe hệ hô hấp của người dân địa phương lâu dài sau khi ngọn lửa đã tắt.
Dấu vết kim loại nặng trong cơ thể người dân
Tháng 8/2023, những cơn gió mạnh thổi bùng đám cháy cỏ dại thành một trong những thảm họa cháy rừng chết chóc nhất lịch sử hiện đại nước Mỹ, cướp đi sinh mạng của hơn 100 người và san bằng thị trấn Lahaina.
Khi khói bụi tan đi, các nhà nghiên cứu từ Đại học Hawaii bắt đầu theo dõi tác động lâu dài của thảm họa đối với cộng đồng. Trong công trình vừa công bố trên tạp chí Proceedings of the National Academy of Sciences, nhóm nghiên cứu đã phân tích mẫu nước tiểu của 1.400 người trưởng thành và phát hiện nồng độ kim loại tăng cao bất thường.
Cụ thể, nồng độ antimon trong cơ thể người dân cao gấp gần 40 lần so với mức giám sát sinh học tiêu chuẩn tại Mỹ. Các chỉ số về mangan cao gấp 3,8 lần, bari cao gấp 2,3 lần và asen cao gấp 2,2 lần.
Khác với các đám cháy rừng tự nhiên thông thường vốn chủ yếu sinh ra tro từ thảm thực vật, vụ cháy ở Lahaina đã thiêu rụi hàng loạt nhà cửa, phương tiện giao thông và thiết bị điện tử. Nhiệt độ cực cao từ các vật liệu nhân tạo này đã tạo ra một hỗn hợp hóa chất phức tạp, bám sâu vào tro tàn, đất đá và tồn tại trong môi trường nhiều tháng trời.
Tổn thương hô hấp và bài toán theo dõi sau thảm họa
Qua các bài kiểm tra khí phản ứng tiêu chuẩn, các nhà khoa học nhận thấy nồng độ kim loại tích tụ trong cơ thể càng cao thì nguy cơ suy giảm chức năng phổi càng lớn. Người dân thường gặp tình trạng giảm dung tích sống và gặp khó khăn khi hít thở.
Những triệu chứng này xuất hiện rõ rệt nhất ở những người sinh sống gần khu vực Lahaina, Wailuku và Kahului, những nơi chịu ảnh hưởng trực tiếp từ đường đi của khói và tro bụi.
Tiến sĩ Alika Maunakea, đồng tác giả nghiên cứu, cho biết kết quả này cho thấy cộng đồng đang phải đối mặt với các dạng phơi nhiễm hóa chất phức tạp hơn nhiều so với suy nghĩ ban đầu. Ông nhấn mạnh rằng những gì xảy ra với môi trường xung quanh sẽ tác động trực tiếp đến sức khỏe con người và kéo dài qua nhiều năm.
Thách thức từ các thảm họa liên quan đến khí hậu
Các chuyên gia nhận định vấn đề tại Maui phản ánh một thực tế rộng lớn hơn khi biến đổi khí hậu làm gia tăng tần suất và quy mô của các vụ cháy rừng trên toàn cầu. Khi các đô thị và khu dân cư ngày càng dễ bị ngọn lửa đe dọa, hậu quả để lại không chỉ dừng lại ở những thiệt hại vật chất trước mắt.
Nhóm nghiên cứu lưu ý rằng công trình vẫn tồn tại một số hạn chế, chẳng hạn như khó khăn trong việc tách bạch hoàn toàn lượng kim loại do cháy rừng với các nguồn phơi nhiễm sẵn có từ trước như địa chất hay hoạt động công nghiệp tại địa phương. Dù vậy, các chuyên gia y tế cho rằng bài học từ Maui rất đáng lưu ý cho công tác quản lý rủi ro thiên tai.
Ông Ruben Juarez, đồng tác giả nghiên cứu, chia sẻ: "Các thảm họa liên quan đến khí hậu có thể làm biến đổi môi trường theo những cách tiếp diễn dài lâu ngay cả khi tình trạng khẩn cấp đã qua đi. Công tác ứng phó không thể dừng lại ngay khi ngọn lửa hiển thị đã chấm dứt”.
Từ bài học tại Lahaina cho đến các khu vực khác, các nhà khoa học và bác sĩ cho rằng công tác theo dõi chất lượng không khí lâu dài và đánh giá đầy đủ các chất ô nhiễm tồn lưu trong đất đá sẽ là yếu tố quan trọng để bảo vệ sức khỏe cộng đồng trước những thiên tai ngày càng khắc nghiệt.
