Từ việc chăn nuôi giống gà bản Đầm Hà nhỏ lẻ, tự phát, hiệu quả kinh tế không cao, người dân trên địa bàn xã Quảng Tân đã mạnh dạn đổi mới phương thức sản xuất theo hình thức liên kết. Không chỉ bảo tồn thành công giống gà này mà còn phát triển thành quy mô hàng hóa với số lượng lớn, đáp ứng nhu cầu của thị trường. Gà bản Đầm Hà 2 lần được công nhận là sản phẩm tiêu biểu của tỉnh, tạo điều kiện thuận lợi để mô hình chăn nuôi gà bản của người dân trên địa bàn ngày càng phát triển, mang lại thu nhập ổn định cho người nuôi.
Giống gà bản Đầm Hà có đặc điểm nuôi thả tự nhiên, thích nghi với môi trường nuôi vườn đồi, thân hình tròn, gọn, cổ ngắn, chân vàng, thịt dai ngọt và thơm ngon. Những năm trước đây, giống gà được nuôi nhỏ lẻ tại các hộ gia đình. Nhận thấy những ưu điểm của giống gà mang lại, từ năm 2013-2015, hộ anh Nguyễn Văn Tuyền đã mạnh dạn mua thu gom các con giống bố mẹ khỏe mạnh từ các hộ dân về gây giống. Với số lượng ban đầu khoảng gần 500 con gà bố mẹ gồm gà râu và gà hoa mơ, anh nuôi thả và cho sinh sản tự nhiên. Sau thời gian mày mò, tìm tòi, học hỏi, năm 2017, anh Tuyền đầu tư chuồng trại, mua máy móc, thiết bị áp dụng công nghệ thụ tinh nhân tạo để sản xuất con giống. Từ đây, mô hình bảo tồn, nhân giống gà bản địa của gia đình đã thực sự thành công, việc cung cấp con giống cho thị trường đi vào ổn định.
Anh Tuyền bắt tay vào việc thành lập hợp tác xã (HTX) và vận động một số hộ tham gia cùng sản xuất con giống và chăn nuôi gà thương phẩm. Đến nay, với diện tích trang trại rộng khoảng 2ha, hộ anh nuôi khoảng 150.000-200.000 con gà giống đảm bảo đáp ứng cung cấp đủ giống cho các hộ chăn nuôi trên địa bàn. Với số lượng hộ thành viên tăng lên theo từng năm, đến nay đã có 90 hộ tham gia liên kết với HTX phát triển mô hình chăn nuôi gà bản địa.
Anh Nguyễn Văn Tuyền, Giám đốc HTX sản xuất kinh doanh nông nghiệp Tuyền Huyền cho biết: Ngoài cung cấp con giống, liên kết sản xuất từ thức ăn đến thú y cho các hộ thành viên, HTX còn đứng ra bao tiêu sản phẩm. Người dân có thể yên tâm sản xuất. HTX tiếp tục đầu tư chuồng trại, chú trọng kỹ thuật chăm sóc để cho ra thị trường những con giống khỏe mạnh, không chỉ góp phần lưu giữ, bảo tồn giống gà, một sản phẩm đặc trưng của địa phương mà còn mang lại năng suất và chất lượng sản phẩm, hiệu quả kinh tế cao cho các hộ chăn nuôi mô hình này.
Cũng từ việc chăn nuôi giống gà bản địa nhỏ lẻ, hộ bà Nguyễn Thị Mướt (thôn Tân Hòa, xã Quảng Tân) đã tham gia với mô hình liên kết phát triển giống gà bản địa của HTX Tuyền Huyền. Với hình thức nuôi thả tự nhiên, số lượng ban đầu chỉ vài trăm con, hiện hộ bà Mướt đang nuôi theo hình thức gối vụ, trung bình một năm nuôi khoảng ba lứa, xuất ra thị trường từ 5.000-6.000 con gà thương phẩm, gồm gà mái và gà thiến. Với giá bán gà mái 120.000 đồng/kg, gà trống thiến 140.000 đồng/kg, mỗi năm thu hàng trăm triệu đồng.
Hiện, trên địa bàn xã Quảng Tân có khoảng 115 cơ sở chăn nuôi có quy mô trang trại, gia trại với số lượng khoảng gần 148.000 con. Trung bình một năm cung cấp cho thị trường khoảng trên 1.138 tấn gà thương phẩm. Việc chăn nuôi giống gà bản địa Đầm Hà đã lan toả sang các địa bàn lân cận, như: Tiên Yên, Ba Chẽ và Hải Hà (cũ). Không chỉ cung cấp giống, HTX Tuyền Huyền còn trực tiếp hướng dẫn, chuyển giao khoa học kỹ thuật hướng dẫn các hộ chăn nuôi cùng nhau phát triển. Nhiều hộ có mức thu nhập khá từ vài trăm triệu đến hàng tỷ đồng/năm. Tháng 6/2019, Cục Sở hữu trí tuệ đã cấp giấy chứng nhận đăng ký thương hiệu cho sản phẩm gà bản Đầm Hà. Hiện, sản phẩm gà bản Đầm Hà được người tiêu dùng ở thị trường trong và ngoài tỉnh ưa chuộng.
Không chỉ được công nhận là sản phẩm OCOP 3 sao của tỉnh, năm 2021 và năm 2025, gà bản Đầm Hà 2 lần vinh dự được công nhận là sản phẩm tiêu biểu cấp tỉnh. Đây là những nền tảng thuận lợi để người chăn nuôi gà bản Đầm Hà có những hướng đi phát triển mới, bền vững và mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn.
Ông Vũ Quốc Hưng, Chủ tịch UBND xã Quảng Tân, cho biết: Trong thời gian tới, xã mở rộng mô hình sản xuất gà bản theo hình thức liên kết, trong đó tạo mọi điều kiện hướng dẫn các hộ thực hiện các cơ chế chính sách về vay vốn sản xuất, quan tâm đến quỹ đất để mở rộng chuồng trại; kết nối thị trường hỗ trợ người dân tiêu thụ sản phẩm. Khuyến khích các hộ chăn nuôi chú trọng đầu tư, ứng dụng khoa học kỹ thuật, công nghệ vào chăn nuôi để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, đảm bảo các tiêu chí nâng hạng sản phẩm đạt chuẩn OCOP 4 sao và 5 sao trong thời gian tới.
