Bảo vệ biên giới trên nền tảng văn hóa

Song song với nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, lực lượng Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Ninh đang từng bước xây dựng vững chắc “thế trận an ninh văn hóa” nơi biên cương thông qua công tác dân vận, gìn giữ bản sắc văn hóa và chăm lo đời sống nhân dân. Từ những bản làng vùng cao đến không gian mạng, người lính quân hàm xanh đang góp phần tạo “sức đề kháng văn hóa”, củng cố nền tảng tinh thần và thế trận lòng dân nơi tuyến đầu Tổ quốc.

Giữ bản sắc để bền lòng dân

Quán triệt sâu sắc quan điểm văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội mà còn là “lá chắn mềm”, tuyến phòng thủ đặc biệt quan trọng trong bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới, lực lượng Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Ninh đã không ngừng đổi mới công tác dân vận, gắn nhiệm vụ bảo vệ phên dậu Tổ quốc với gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc.

Điển hình cho cách làm này là Đồn Biên phòng Quảng Đức. Đơn vị quản lý 17,22km đường biên giới đất liền và hơn 70km bờ biển, trải dài trên địa bàn 5 xã: Quảng Đức, Quảng Hà, Cái Chiên, Đường Hoa và Đầm Hà, nơi đồng bào dân tộc thiểu số chiếm tỷ lệ cao. Từ thực tiễn địa bàn, Đảng ủy, Ban Chỉ huy đơn vị xác định, muốn xây dựng vững chắc thế trận biên phòng toàn dân thì trước hết phải giữ được lòng dân mà muốn bền lòng dân phải bắt đầu từ việc tôn trọng, gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào nơi biên giới.

Trung tá Nguyễn Công Hưng, Chính trị viên Đồn Biên phòng Quảng Đức cho biết: Đồn luôn chủ động phối hợp với địa phương triển khai các hoạt động bảo tồn giá trị văn hóa với phương châm “lấy nhân dân làm chủ thể”. Đơn vị phát huy vai trò của cán bộ, chiến sĩ người dân tộc thiểu số am hiểu phong tục tập quán để trực tiếp bám nắm địa bàn đồng thời lồng ghép nội dung gìn giữ bản sắc văn hóa thông qua các chương trình như “Xuân Biên phòng ấm lòng dân bản”, “Tiết học biên cương”, “Biên cương - Đêm hội trăng rằm”...Tổ đội tuyên truyền văn hóa của đồn không chỉ tham gia biểu diễn, phục dựng lễ hội truyền thống mà còn tuyên truyền xây dựng đời sống văn hóa mới, nâng cao nhận thức cho người dân trong phòng, chống các sản phẩm văn hóa độc hại xâm nhập qua biên giới.

Trong định hướng chung của BĐBP tỉnh Quảng Ninh về gắn công tác dân vận với gìn giữ bản sắc văn hóa, giáo dục truyền thống và xây dựng “thế trận lòng dân”, các đơn vị xác định phải bám dân, bám địa bàn. Địa bàn hôm nay không chỉ là đường biên, cột mốc hay thôn bản vùng cao mà còn mở rộng sang không gian mạng, môi trường số, nơi các luồng thông tin tác động trực tiếp đến nhận thức, tư tưởng của nhân dân.

Đại úy Nguyễn Việt Thắng, Chính trị viên phó Đồn Biên phòng Pò Hèn chia sẻ: “Đồn phân công cán bộ, chiến sĩ trực tiếp phụ trách các hộ dân, bám bản, nắm phong tục tập quán để tuyên truyền, vận động theo hướng “dễ hiểu, dễ nhớ, dễ thực hiện”. Đơn vị cũng chủ động “phủ xanh” thông tin tích cực, chính thống, chính xác trên không gian mạng thông qua fanpage như “Tôi yêu Hải Sơn” hay “An ninh Pò Hèn”, lan tỏa giá trị lịch sử, văn hóa và đấu tranh phản bác các thông tin sai trái. Đoàn thanh niên của Đồn Biên phòng Pò Hèn cũng đang triển khai hỗ trợ người dân sử dụng mạng xã hội để livestream quảng bá nông sản, văn hóa bản địa.”

Là đơn vị trực tiếp quản lý Khu di tích lịch sử quốc gia Pò Hèn, những năm gần đây, Đồn BP Pò Hèn đã thực hiện hiệu quả công tác dân vận gắn với giáo dục truyền thống yêu nước, biến nơi đây trở thành điểm đến về nguồn có sức lan tỏa lớn. Riêng 6 tháng đầu năm 2026, Khu di tích đã đón gần 1.000 đoàn khách với khoảng 20.000 lượt người đến dâng hương, tri ân các Anh hùng liệt sĩ, qua đó góp phần mở rộng “biên cương văn hóa” từ địa bàn biên giới đến cộng đồng xã hội.

Mặt trận văn hóa trong tình hình mới

Với phương châm “bám bản, bám dân”, xây dựng “thế trận văn hóa” gắn với xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư, lực lượng Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Ninh luôn chú trọng đồng hành cùng nhân dân ổn định cuộc sống, phát triển kinh tế, nâng cao chất lượng đời sống vật chất và tinh thần. Thực tiễn cho thấy, khi người dân có sinh kế ổn định, đời sống ngày càng ấm no, hạnh phúc thì niềm tin với Đảng, chính quyền và lực lượng Biên phòng càng được củng cố, qua đó tạo nền tảng vững chắc cho “thế trận lòng dân”.

6 tháng đầu năm 2026, Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Ninh đã tham mưu, chỉ định 25 cán bộ trực tiếp tham gia Đảng ủy các xã, phường, đặc khu nhiệm kỳ 2025 - 2030; hỗ trợ trên 780 triệu đồng cùng 340 ngày công giúp nhân dân sửa chữa nhà ở. Nổi bật là chương trình “Xuân Biên phòng ấm lòng dân bản” Tết Bính Ngọ 2026 tại Đồn Biên phòng Quảng Đức với các gian hàng 0 đồng, khám cấp phát thuốc và tặng quà cho đồng bào trị giá hơn 215 triệu đồng. Trong chương trình Giao lưu hữu nghị quốc phòng biên giới Việt Nam - Trung Quốc lần thứ 10, lực lượng Biên phòng tỉnh còn trao tặng 100 suất học bổng và 50 con bò giống cho đồng bào có hoàn cảnh khó khăn ở khu vực biên giới.

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, không gian mạng phát triển mạnh và sự cạnh tranh, giao thoa văn hóa ngày càng lớn, nhiệm vụ bảo vệ biên giới của lực lượng Bộ đội Biên phòng hôm nay không chỉ dừng ở bảo vệ chủ quyền lãnh thổ mà còn đặt ra yêu cầu giữ vững “an ninh văn hóa” nơi tuyến đầu Tổ quốc. Theo tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, xây dựng “thế trận an ninh văn hóa” không chỉ nhằm bảo vệ bản sắc văn hóa dân tộc mà còn góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, củng cố niềm tin và sức mạnh tinh thần trong nhân dân.

Tình hình mới đòi hỏi lực lượng Bộ đội Biên phòng phải chuyển từ tư duy “giữ gìn” sang chủ động lan tỏa các giá trị tích cực, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh cả trong đời sống thực và trên không gian mạng. Thông qua công tác dân vận, tuyên truyền, chuyển đổi số, giáo dục truyền thống và đấu tranh phản bác thông tin xấu độc, lực lượng Biên phòng từng bước tạo “sức đề kháng văn hóa” cho nhân dân vùng biên, để mỗi người dân không chỉ là “cột mốc sống” bảo vệ chủ quyền mà còn trở thành chủ thể gìn giữ nền tảng văn hóa nơi biên cương.

Đại tá Vũ Văn Hưng, Bí thư Đảng ủy, Chính ủy Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Ninh khẳng định: Quán triệt sâu sắc tinh thần Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị, chúng tôi xác định văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần mà phải thực sự vươn lên trở thành “trụ cột”, thành “lá chắn chủ đạo” trong công cuộc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Có thể nói, xây dựng 'thế trận an ninh văn hóa' nơi phên dậu không còn là nhiệm vụ phòng thủ đơn thuần mà là yêu cầu tác chiến cấp bách. Hiện nay, Bộ đội Biên phòng tỉnh đang triển khai thực hiện mô hình “Bộ đội Biên phòng đồng hành chuyển đổi số nơi biên giới”, đây cũng sẽ là cơ sở để chúng tôi tiếp tục chủ động tiến công trên mặt trận tư tưởng, giúp đồng bào tự nhận diện và đập tan mọi luận điệu xuyên tạc, xấu độc. Cùng với đó, yêu cầu tiên quyết đối với mỗi cán bộ, chiến sĩ biên phòng là phải thực sự bám rễ, hiểu dân, cùng đồng bào khơi dậy sức mạnh nội sinh từ bản sắc văn hóa dân tộc.

Trung tá Hoàng Trọng Giáp, Chính trị viên Đồn Biên phòng Cô Tô: “Góp phần xây dựng Cô Tô giàu đẹp, bình yên và đậm đà bản sắc văn hóa biển đảo" Đặc khu Cô Tô là nơi giao thoa giữa văn hóa biển đảo truyền thống với bản sắc của cư dân từ nhiều vùng miền. Vì vậy, chúng tôi xác định xây dựng “thế trận lòng dân” không chỉ là nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền mà còn gắn với giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa nơi tuyến đảo tiền tiêu. Những năm qua, cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Cô Tô luôn bám địa bàn, bám dân, đẩy mạnh công tác dân vận, tuyên truyền, đồng hành cùng ngư dân vươn khơi bám biển. Qua đó, góp phần nâng cao nhận thức của người dân về chủ quyền biển đảo, củng cố tinh thần đoàn kết quân - dân. Khi người dân hiểu rằng giữ biển đảo cũng chính là giữ gìn sinh kế, bản sắc văn hóa và tương lai của quê hương mình thì "thế trận lòng dân" sẽ trở thành lá chắn vững chắc nơi đầu sóng, ngọn gió; góp phần xây dựng Cô Tô giàu đẹp, bình yên và đậm đà bản sắc văn hóa biển đảo.

Thượng tá Nguyễn Thanh Hoàng, Chính trị viên Đồn Biên phòng Cửa khẩu Hoành Mô: “Cùng ăn, cùng ở, cùng làm, cùng nói tiếng dân tộc” Địa bàn chúng tôi quản lý chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số như: Tày, Dao, Sán Chay. Vì vậy, việc học tiếng dân tộc đối với cán bộ, chiến sĩ là yêu cầu rất cần thiết để gần dân, hiểu dân và làm tốt công tác vận động quần chúng. Từ năm 2020 đến nay, đơn vị đã tổ chức 3 lớp học tiếng dân tộc cho cán bộ, chiến sĩ. Khi hiểu tiếng nói, phong tục, tập quán của đồng bào, công tác tuyên truyền, vận động nhân dân giữ gìn bản sắc văn hóa, xóa bỏ hủ tục, xây dựng đời sống văn hóa mới cũng hiệu quả hơn. Chúng tôi phối hợp vận động bà con gìn giữ các làn điệu dân ca, khôi phục và duy trì nhiều lễ hội truyền thống như: Lễ hội đình Lục Nà của dân tộc Tày, Hội Soóng Cọ của dân tộc Sán Chay, Hội Kiêng gió của dân tộc Dao. Thấm nhuần phương châm "Đồn là nhà, biên giới là quê hương, đồng bào các dân tộc là anh em ruột thịt", CBCS Đồn Biên phòng Cửa khẩu Hoành Mô luôn nêu cao tinh thần, bám nắm địa bàn cùng ăn, cùng ở, cùng làm, cùng nói tiếng dân tộc.

Bí thư Chi bộ, Trưởng bản Pò Hèn (xã Quảng Đức) Lỷ Hùng Quyết: “Cùng nhau xây dựng khu vực biên giới bình yên và vững mạnh” Bản Pò Hèn có 28 hộ dân với 106 nhân khẩu, chủ yếu là người Dao và người Hoa. Trong những năm qua, đời sống của bà con ở khu vực biên giới được cải thiện rõ rệt: hệ thống đường giao thông, nhà văn hóa được quan tâm đầu tư. Bà con luôn giúp đỡ nhau phát triển kinh tế. Các cháu được đến trường học hành đầy đủ. Các phong tục tập quán của dân tộc như: Lễ cấp sắc, Lễ hội Sóng Mun… được giữ gìn và phát huy. Những kết quả đạt được đó có sự đồng hành rất lớn của cán bộ chiến sĩ bộ đội Biên phòng. Các đồng chí thường xuyên xuống bản tuyên truyền bà con giữ gìn an ninh trật tự, phát triển kinh tế, xây dựng đời sống văn hóa, giữ gìn bản sắc dân tộc. Bà con luôn tin tưởng và quý mến bộ đội biên phòng như người thân trong gia đình, cùng nhau xây dựng khu vực biên giới bình yên và vững mạnh.

Ủy viên Ban Thường vụ Đoàn xã Hải Sơn Đặng Văn Tình: “Những lễ hội mang đậm màu sắc biên phòng đã trở thành nét đặc trưng riêng có của Hải Sơn” Mỗi năm, trên địa bàn xã Hải Sơn tổ chức 4 hội và lễ hội lớn, tất cả đều có sự tham gia, phối hợp rất tích cực của lực lượng Bộ đội Biên phòng đóng quân trên địa bàn. Tiêu biểu như: Lễ hội hoa sim biên giới, Ngày hội văn hóa thể thao các dân tộc xã Hải Sơn, Ngày hội Biên phòng toàn dân hay chương trình "Xuân Biên phòng ấm lòng dân bản". Những lễ hội mang đậm màu sắc biên phòng này đã trở thành nét đặc trưng riêng có của Hải Sơn. Thông qua các hoạt động phối hợp với Đồn Biên phòng Pò Hèn, tổ chức Đoàn thường xuyên triển khai các chương trình giáo dục lý tưởng cho thanh niên như: Tiết học biên cương tại cột mốc 1347(2), tham quan Đài tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ Pò Hèn; tổ chức hoạt động văn hóa, văn nghệ, trò chơi dân gian. Qua đó giúp thanh niên hiểu hơn về chủ quyền biên giới, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và nâng cao ý thức trách nhiệm với quê hương, đất nước.