Nhà báo Huỳnh Dũng Nhân được mệnh danh là một trong những “bậc thầy phóng sự”, trở thành cái tên quen thuộc với nhiều độc giả yêu thích thể loại này. Một số tác phẩm làm nên tên tuổi của ông như Tôi đi “bán” tôi, Chuyện tế nhị thường ngày, “Vượt cạn” thời dịch vụ… Ông cho biết việc nhìn thấy điều bất thường trong việc bình thường đã giúp ông phát hiện đề tài: “Đó là sự khác biệt. Khác biệt là cái mới, cái người ta không có, hoặc cái cũ mà hôm nay thời sự hơn, đấy là đề tài báo chí”. Chứng kiến sự chuyển mình của báo chí những năm đổi mới cho đến nay, nhà báo Huỳnh Dũng Nhân (71 tuổi) có nhiều chia sẻ về sự phát triển của nghề, đồng thời đặt ra yêu cầu cần có đối với người cầm bút trong thời đại ngày nay.
“Khỏe khoắn hơn” giữa kỷ nguyên số
- Thưa nhà báo, tầm quan trọng của báo chí trong đời sống, nhất là trong công cuộc đổi mới được thể hiện như thế nào?
Quãng đường 40 năm đổi mới là quãng đường tôi làm báo trọn vẹn nhất. Tôi được chứng kiến rất nhiều và tôi cảm thấy rất tự hào về 100 năm Báo chí Cách mạng Việt Nam. Báo chí đóng vai trò rất tích cực. Có lúc đi vào đi vào tuyên truyền phục vụ cho cuộc kháng chiến; có lúc đi vào các sự kiện, trào lưu, phong trào và cả công cuộc đổi mới của đất nước.
Ví dụ, nếu báo chí không đi đầu, không xung kích, không tham gia thì làm sao làm cầu nối giữa Đảng và Nhà nước với người dân. Báo in đóng vai trò rất quan trọng, vì lúc đấy chúng ta không có internet, không có mạng xã hội, chỉ có mỗi tờ báo in. Báo chí trong công cuộc đổi mới phải đi trước, phải đổi mới ngay. Có thế, báo chí mới đi vào cuộc sống, biến thành hành động, thay đổi tình hình của đất nước rất nhiều.
- Vậy ngày nay, báo chí còn giữ được “phong độ” đó không?
Bây giờ là thời đại chuyển đổi số, bên cạnh báo chí, chúng ta có mạng xã hội. Mỗi người dân có một Facebook riêng, đều có thể đóng góp cho truyền thông. Như vậy, chúng ta sống trong thế giới của thông tin truyền thông rất mạnh mẽ. Người dân cũng làm cho thế giới thông tin của chúng ta phong phú, đa dạng và nhiều chiều hơn, được kiểm chứng và có tiếng nói nhiều hơn. Người dân tham gia làm báo chứ không chỉ là người hưởng thụ thông tin nữa.
Báo chí vẫn quan trọng trong đời sống hiện đại, nay còn khỏe khoắn hơn nhờ sự hỗ trợ thông tin của đại chúng. Thời đại thay đổi, khoa học công nghệ thay đổi, người đọc thay đổi và người viết cũng thay đổi. Chúng ta có một nền báo chí mạnh hơn, đáng tự hào.
Đối mặt với “thế khó”
- Đứng đầu cơ quan báo chí là tổng biên tập, theo ông, tổng biên tập hiện nay là người như thế nào?
Tổng biên tập qua các thời kỳ phải chấp hành chủ trương và chính sách của Đảng và Nhà nước. Họ có tư duy đổi mới, sáng tạo và làm kinh tế giỏi. Ngày nay, một số tổng biên tập chú trọng mô hình quản lý chặt chẽ truyền thống, đi vào quy mô, đồng thời chịu nhiều ảnh hưởng từ các mối quan hệ khác nhau. Trong thời đại công nghệ, họ điều hành thể loại báo chí đa phương tiện chứ không còn là một tờ báo đơn thuần nữa. Vì thế, các tổng biên tập sau này gặp nhiều khó khăn, có một hành trình cam go.
- Trước tình hình đó, phóng viên sẽ đối diện với những thách thức nào?
Một phóng viên phải chủ động, phải biết nhiều thứ. Nếu đi công tác mà chần chừ, đợi ê-kíp này đến quay, đợi bộ phận kia đến viết thì không thể linh hoạt và bắt kịp thời sự. Báo chí ngày nay đa phương tiện, các trường đại học cũng đào tạo theo mô hình này để sinh viên thích ứng, nhanh nhẹn và nhạy bén hơn trước những biến động. Bây giờ, tất cả nhà báo phải giỏi sinh ngữ mới có thể hòa nhập quốc tế, giỏi công nghệ mới làm báo hiện đại được.
Người phóng viên hiện nay gặp nhiều thử thách. Ngày trước là mô hình tác nghiệp cá nhân, bây giờ thêm tác nghiệp nhóm. Làm báo một mình, phóng viên khó bươn chải nổi, đây cũng là thách thức cho đội ngũ làm báo, đặc biệt là bộ phận báo in.
Làm báo thời đa nhiệm
- Trước biến động thời cuộc, yêu cầu đặt ra đối với một tổng biên tập là gì, thưa nhà báo?
Tổng biên tập cần biết mình là người “trên đe dưới búa”: trên là sự quản lý; dưới là bạn đọc, là nhân viên. Tố chất tổng biên tập là phải cân đối, hài hòa. Tổng biên tập giỏi phải biết điều hành, biết quản lý, biết làm kinh tế cho báo mình, nuôi được phóng viên. Trách nhiệm của tổng biên tập là giúp cho tờ báo của mình không ngừng vươn lên, có chỗ đứng trong lòng bạn đọc.
- Còn đối với một phóng viên?
Để phù hợp với xu hướng báo chí của thời đại, phóng viên làm theo hướng báo chí đa phương tiện. Ngoài bài viết đăng trên điện tử, hình ảnh cũng phải chỉn chu để thu hút bạn đọc, chèn thêm những video ngắn để sinh động hơn. Thời cuộc đòi hỏi người phóng viên, những người làm báo phải trau dồi nhiều kỹ năng để đáp ứng nhu cầu của công chúng.
Viết giỏi - đây là tiêu chuẩn cao nhất. Viết giỏi tức tìm đề tài giỏi, gắn với thời sự, xông xáo, chấp nhận gian khổ, chấp nhận cống hiến và không đặt quyền lợi riêng tư quá nhiều. Người mang năng lượng tích cực thì mới làm báo được.
Với báo in, tệp độc giả là những người đọc chậm và kỹ lưỡng. Thông tin trên báo in đòi hỏi có chiều sâu, thậm chí rất sâu. Phóng viên tác nghiệp cho báo in, do vậy, có thể phải trở thành chuyên gia trong lĩnh vực của mình: không nặng về cạnh tranh thông tin, mà cạnh tranh về góc nhìn, cách truyền tải, sự cuốn hút của đề tài. Đó là một cách để báo in tồn tại lâu hơn.
- Nếu là người tuyển chọn phóng viên hôm nay, ông sẽ ưu tiên các tiêu chí nào?
Trung thực, chính xác, nhanh - là 3 nguyên tắc quan trọng nhất. Trung thực là không làm thay đổi bản chất sự việc. Chính xác để giữ lòng tin công chúng. Nhanh, đây là yếu tố cần cạnh tranh để thông tin đến với bạn đọc sớm nhất. Dù phóng viên làm báo ở lĩnh vực nào, vẫn phải kết hợp và giữ vững ba điều này.
- Có kỹ năng nào mà nhà báo, phóng viên hiện nay cần đặc biệt lưu ý?
Thứ nhất, nhà báo, phóng viên nên có trình độ tương đương đại học trở lên, vì khi bổ nhiệm, người ta căn cứ vào văn bằng. Thứ hai, phải có sinh ngữ để giao tiếp. Thứ ba, phải giỏi công nghệ, am hiểu trí tuệ nhân tạo. Cuối cùng, phải biết lái xe, biết thao tác các loại máy móc để thuận tiện tác nghiệp một mình, phải năng động để ứng biến với tình huống xung quanh.
- Cảm ơn nhà báo!
