13 năm trước, khi dòng điện lưới quốc gia lần đầu tiên "vượt biển" đến Cô Tô, sau đó tiếp tục nối dài đến các xã đảo Quan Lạn, Minh Châu, Ngọc Vừng, Bản Sen và Thắng Lợi là một bước ngoặt lịch sử. Sau hơn một thập kỷ, những hòn đảo này đã đổi thay nhanh chóng. Hàng trăm khách sạn, homestay, nhà hàng xuất hiện trên đảo. Mỗi mùa hè, hàng vạn du khách tìm đến để tận hưởng vẻ đẹp nguyên sơ của biển xanh, cát trắng trên các đảo. Nhưng 3 năm trở lại đây, trong những tháng cao điểm thu hút khách, nhiều cơ sở lưu trú tại các đảo lại phải vận hành bằng máy phát điện, thậm chí từ chối khách vì nguồn điện không đáp ứng được nhu cầu sử dụng. Một nghịch lý đang hiện hữu khi hạ tầng điện từng tạo động lực cho sự phát triển ở những nơi này, nay lại đứng trước sức ép quá lớn từ chính tốc độ phát triển ấy.
Còn những áp lực trong mùa cao điểm du lịch hè
Nhờ cảnh đẹp tự nhiên, hoang sơ, các bãi biển ở đặc khu Cô Tô ngày càng thu hút du khách. Trước xu hướng du lịch trải nghiệm gia tăng, anh Lê Bá Cường, chủ homestay Coto Dragon Beach (thôn Hồng Vàn, trước đó là thôn Hồng Hải, đặc khu Cô Tô) đã đầu tư hàng tỷ đồng xây dựng 20 căn nhà gỗ với đầy đủ tiện nghi, có khả năng phục vụ cùng lúc khoảng 80 khách lưu trú.
Vào dịp cuối tuần, hay những đợt cao điểm, khách thường phải đặt phòng trước nhiều ngày, thậm chí là cả tháng. Tuy nhiên, trong tháng 6 cao điểm vừa qua, ngoài việc lo đón khách, anh Cường cũng thấp thỏm vì lo thiếu điện.
Gia đình anh Cường đã chủ động vận hành máy phát điện trong những thời điểm hệ thống điện thực hiện điều tiết phụ tải. Mỗi ngày, chi phí nhiên liệu phát sinh lên tới hàng triệu đồng. Dù vậy, nguồn điện từ máy phát cũng không thể thay thế hoàn toàn điện lưới. Những lần mất điện đột ngột rồi có điện trở lại, nguồn điện không ổn định khiến nhiều thiết bị điện bị hư hỏng. Chỉ trong khoảng 20 ngày cuối tháng 6, 3 chiếc tủ lạnh công suất lớn, 5 điều hòa, 5 quạt điện, cùng 1 máy phát điện của gia đình anh Cường phải sửa chữa, thay mới. Tổng chi phí phát sinh gần 80 triệu đồng.
"Cơ sở đã chủ động đầu tư thiết bị phục vụ du khách, để khách có trải nghiệm tốt nhất. Thế nhưng giữa thời tiết gần 40 độ C, điều hòa không hoạt động thì rất khó giữ chân khách. Có đoàn phải rút ngắn thời gian lưu trú, có đoàn chuyển sang nơi khác vì không chịu nổi nắng nóng" - anh Cường cho biết.
Không chỉ riêng Coto Dragon Beach, nhiều khách sạn và homestay tại khu vực Hồng Vàn cũng chủ động đầu tư máy phát điện để ứng phó trong mùa cao điểm. Theo các chủ cơ sở lưu trú, việc sử dụng nguồn điện dự phòng giúp hạn chế ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh, nhưng cũng làm tăng đáng kể chi phí vận hành.
Trong tháng 6/2026, khách sạn Coto Sunrise của anh Nguyễn Văn Thắng (thôn Hồng Vàn) gần như phải vận hành bằng máy phát điện trong nhiều ngày liên tiếp. Mỗi ngày, chi phí nhiên liệu mất khoảng 3-4 triệu đồng. Có thời điểm, tiền dầu còn cao hơn doanh thu từ khách lưu trú. Việc vận hành liên tục cũng khiến máy phát điện của khách sạn bị hư hỏng nặng. Thợ sửa chữa phải từ đất liền ra đảo, mất gần một tuần mới khắc phục được sự cố, trong khi linh kiện thay thế vẫn phải tiếp tục chờ vận chuyển bằng tàu ra đảo.
Anh Thắng cho biết: Điều khiến chúng tôi trăn trở hơn cả là việc phải từ chối khách ngay giữa mùa cao điểm. Nếu nhận khách mà không bảo đảm được điện, khách không hài lòng thì thiệt hại còn lớn hơn rất nhiều. Uy tín gây dựng nhiều năm có thể mất chỉ sau một kỳ nghỉ không trọn vẹn.
Tại Quan Lạn và Minh Châu (đặc khu Vân Đồn), nhiều doanh nghiệp du lịch cũng bố trí các phương án tương tự. Với những đơn vị có máy phát công suất lớn, hoạt động phục vụ du khách cơ bản vẫn được duy trì. Tuy nhiên, không phải cơ sở nào cũng đủ điều kiện đầu tư hệ thống dự phòng có công suất đáp ứng toàn bộ nhu cầu sử dụng điện.
Không ít chủ cơ sở lưu trú phải chủ động đăng thông báo, giải thích với khách về tình trạng cắt giảm phụ tải và mong nhận được sự chia sẻ. Song với ngành Du lịch, những lời giải thích ấy khó có thể bù đắp được trải nghiệm chưa trọn vẹn của du khách.
Chị Nguyễn Thị Hương Lan, chủ một cơ sở lưu trú tại Quan Lạn, cho biết: Thời gian qua nhiều đoàn khách đã rút ngắn thời gian lưu trú vì nguồn điện không ổn định. Các khách sạn, nhà hàng phải “gồng mình” vận hành bằng máy phát điện với chi phí rất lớn, nhưng vẫn không thể đáp ứng đầy đủ nhu cầu của du khách. Thực phẩm bảo quản bị ảnh hưởng, nhiều thiết bị điện tử không thể hoạt động ổn định. Uy tín của một điểm đến du lịch không chỉ được xây dựng bằng cảnh đẹp, mà còn bởi chất lượng hạ tầng và khả năng đảm bảo các điều kiện thiết yếu cho du khách. Những đánh giá tiêu cực trên các nền tảng trực tuyến có nguy cơ tác động lâu dài đến hình ảnh du lịch của địa phương. Tôi mong muốn ngành Điện khẩn trương khắc phục triệt để tình trạng mất điện, bảo đảm nguồn điện ổn định cho người dân và du khách. Đồng thời cũng cần công khai thông tin về nguyên nhân, thời gian dự kiến xử lý để người dân và doanh nghiệp chủ động phương án hoạt động.
Không chỉ các cơ sở kinh doanh chịu ảnh hưởng, nhiều du khách cũng buộc phải thay đổi kế hoạch nghỉ dưỡng. Giữa tháng 6, gia đình chị Nguyễn Thu Hiền (tỉnh Thái Nguyên) lựa chọn Minh Châu (đặc khu Vân Đồn) là điểm đến cho kỳ nghỉ hè với mong muốn mọi người đều được tận hưởng không khí trong lành của biển đảo. Thế nhưng, ngay trong ngày đầu tiên đến đảo, cơ sở lưu trú không thể vận hành điều hòa do điện yếu, còn máy phát điện cũng gặp sự cố. Chị Hiền chia sẻ: Gia đình tôi có cả người lớn tuổi và trẻ nhỏ, nên những ngày thời tiết nắng nóng, nhu cầu sử dụng điều hòa khá lớn. Dù lịch trình có chút xáo trộn, nhưng gia đình vẫn có những trải nghiệm đẹp về cảnh quan và con người nơi đây. Chúng tôi mong hạ tầng điện sẽ sớm được đầu tư, nâng cấp để các kỳ nghỉ trên đảo ngày càng trọn vẹn hơn.
Một đường dây “gánh" cả vùng đảo
Hơn một thập kỷ trước, điện lưới quốc gia vẫn là điều xa xỉ đối với người dân trên đảo Cô Tô và Vân Đồn. Cuộc sống người dân phụ thuộc vào những tổ máy phát diesel công suất nhỏ, chỉ phát điện theo khung giờ cố định. Mỗi khi đêm xuống, cả đảo chìm trong bóng tối. Hoạt động sản xuất, kinh doanh và sinh hoạt của người dân bị bó hẹp bởi nguồn điện thiếu ổn định, còn việc phát triển du lịch gần như chỉ dừng ở quy mô nhỏ lẻ.
Bước ngoặt đến vào năm 2013 khi dự án đưa điện lưới quốc gia vượt biển ra huyện đảo Cô Tô hoàn thành và chính thức đóng điện. Lần đầu tiên, người dân trên đảo được sử dụng nguồn điện ổn định từ hệ thống điện quốc gia. Công trình không chỉ giải quyết bài toán dân sinh, mà còn mở ra một không gian phát triển hoàn toàn mới cho huyện đảo tiền tiêu.
Tiếp đó, tuyến cáp ngầm và hệ thống lưới điện tiếp tục được đầu tư cấp điện cho các đảo Quan Lạn, Minh Châu, Ngọc Vừng, Bản Sen và Thắng Lợi (Vân Đồn). Từ đây, điện lưới quốc gia thực sự trở thành "mạch máu" đưa sự phát triển đến với các đảo xa.
Có điện, hàng loạt dự án du lịch được đầu tư. Những khu nghỉ dưỡng, khách sạn, homestay ngày càng nhiều. Các dịch vụ lưu trú, ăn uống, vận tải, chế biến hải sản phát triển mạnh. Đời sống người dân được nâng lên rõ rệt khi nhiều hộ chuyển từ khai thác thủy sản sang làm du lịch, dịch vụ.
Có thể nói, nếu không có dòng điện lưới quốc gia vượt biển năm ấy, sẽ khó có diện mạo du lịch sôi động của Cô Tô, Quan Lạn hay Minh Châu hôm nay. Nhưng cũng chính sự phát triển nhanh ấy lại đặt ra một bài toán mới.
Cũng giống như nhiều công trình hạ tầng khác, hệ thống điện được thiết kế trên cơ sở dự báo nhu cầu của từng giai đoạn phát triển. Sau hơn mười năm, quy mô kinh tế - xã hội của các đảo đã tăng nhanh hơn nhiều so với dự báo ban đầu. Hiện toàn bộ đặc khu Cô Tô và 5 đảo thuộc đặc khu Vân Đồn chủ yếu được cấp điện thông qua tuyến đường dây 22kV 475 E5.38. Khác với hệ thống điện trên đất liền có nhiều nguồn cấp dự phòng, đây gần như là tuyến cấp điện duy nhất.
Theo thống kê của Công ty Điện lực Quảng Ninh, nếu năm 2014, sản lượng điện tiêu thụ mới đạt con số khoảng 4,2 triệu kWh thì đến năm 2023 đã tăng lên gần 15 triệu kWh, gấp hơn 3 lần năm 2014. Con số ấy chắc chắn chưa phản ánh hết thực tế, bởi chỉ riêng mùa du lịch năm nay, Quan Lạn và Minh Châu đã có thêm khoảng 1.300 phòng nghỉ mới đi vào hoạt động. Còn ở đặc khu Cô Tô, hiện có khoảng 292 cơ sở lưu trú với 4.000 phòng nghỉ, riêng 6 tháng đầu năm số phòng nghỉ mới đi vào hoạt động là 320.
Đi liền với mỗi phòng nghỉ là hệ thống điều hòa, bình nóng lạnh, tủ lạnh, thiết bị làm mát, bếp điện... tất cả cùng vận hành vào những ngày nắng nóng trên 38 độ C đã khiến nhu cầu sử dụng điện tăng đột biến, vượt xa dự báo trước đây.
Cùng với thời tiết nắng nóng cực đoan, nhu cầu sử dụng điều hòa, thiết bị làm mát và các thiết bị điện công suất lớn tăng cao, khiến đường dây 22kV duy nhất đưa điện ra các đảo luôn phải vận hành trong tình trạng đầy tải, thậm chí quá tải vào một số thời điểm trong ngày. Để bảo đảm an toàn cho hệ thống điện, tránh nguy cơ xảy ra sự cố nghiêm trọng gây mất điện trên diện rộng và kéo dài, trong tháng 6 vừa qua ngành Điện đã buộc phải thực hiện cắt điện giảm phụ tải tại một số khu vực theo kế hoạch.
Ông Nguyễn Văn Hưng, Trưởng Phòng Kinh tế đặc khu Cô Tô, cho biết: Trước thực trạng này, đặc khu đã làm việc với Điện lực Vân Đồn để tìm giải pháp tháo gỡ. Qua làm việc, được biết đơn vị đã lập kế hoạch xây dựng thêm các trạm biến áp chống quá tải cấp điện cho khu vực Cô Tô và Vân Đồn; nâng công suất 2 TBA từ 400kVA lên 560kVA và dự kiến hoàn thành dịp đầu năm 2027. Đồng thời, đã xin chủ trương trình cấp trên triển khai xây dựng đường dây và TBA 110kV Vân Đồn 3, trước mắt (giai đoạn 1) xây dựng thêm mạch 2 đường dây 110kV từ cột 1 đến cột 63, vận hành 22kV, theo hướng xây riêng một mạch 22kV cấp điện cho đặc khu Cô Tô và một mạch cấp điện cho 5 đảo thuộc đặc khu Vân Đồn.
Như vậy, trước mắt việc bổ sung các TBA chống quá tải, nâng công suất một số TBA hiện có, hay tăng cường nạo vét hành lang tuyến, san tải phụ tải sẽ góp phần giảm áp lực cho hệ thống điện trong mùa nắng nóng. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, đây vẫn là những giải pháp mang tính tình thế.
Còn nhớ năm 2018, sự cố đứt cáp ngầm đường dây 22kV đã khiến cuộc sống của hàng nghìn hộ dân tại Cô Tô bị đảo lộn vì mất điện. Hoạt động du lịch gặp nhiều khó khăn do du khách, công ty lữ hành huỷ chuyến ra đảo. Tình trạng mất điện kéo dài hàng tuần khiến lượng khách đến địa phương này sau khi xảy ra sự cố mất điện lưới chỉ còn 3.000-4.000 khách/ngày, thay vì 10.000-15.000 khách/ngày vào dịp cuối tuần. Nếu chỉ tính mức chi khoảng 2 triệu đồng/khách/ngày, thì thiệt hại ước tính khoảng 10 tỷ đồng/ngày.
Như vậy, sau hơn 1 thập kỷ hoàn thành sứ mệnh lịch sử đưa điện lưới quốc gia vượt biển đến với Cô Tô và các đảo thuộc đặc khu Vân Đồn, đã đến lúc ngành Điện cần một bước đầu tư mới để hệ thống điện tiếp tục đồng hành cùng chặng đường phát triển tiếp theo của biển đảo Quảng Ninh. Khi hạ tầng đi trước một bước, du lịch mới có thể phát triển bền vững, người dân mới yên tâm đầu tư, còn những hòn đảo tiền tiêu mới thực sự phát huy trọn vẹn tiềm năng và lợi thế vốn có.
Trong thời gian chờ các dự án đầu tư nâng cấp hệ thống điện hoàn thành, địa phương và ngành điện cần tăng cường tuyên truyền để người dân sử dụng điện tiết kiệm, hợp lý và phát triển các nguồn điện tại chỗ như hệ thống điện mặt trời mái nhà. Đặc biệt, ngành Điện cần thông báo công khai thời gian cắt điện, giảm tải tại các khu vực để người dân, doanh nghiệp chủ động phương án sản xuất, kinh doanh.
