Bảo vệ sức khỏe cộng đồng khỏi tác hại của thuốc lá

Trong những năm qua, công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá tại Quảng Ninh đã được triển khai sâu rộng, đồng bộ và đạt nhiều kết quả tích cực, góp phần quan trọng vào việc nâng cao chất lượng môi trường sống và sức khỏe cộng đồng.

Nhận diện sự hấp dẫn giả tạo của thuốc lá

Thuốc lá từ lâu đã được biết đến là “kẻ thù thầm lặng” của sức khỏe con người. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), sử dụng thuốc lá là một trong những mối đe dọa sức khỏe cộng đồng lớn nhất thế giới. Mỗi năm, thế giới ghi nhận hơn 8 triệu ca tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá, trong đó khoảng 1,6 triệu người chết vì hút thuốc thụ động. Điều đáng lo ngại là nhiều nạn nhân chưa từng hút thuốc nhưng vẫn bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi môi trường sống có khói thuốc. Tại Việt Nam, mỗi năm có hơn 100.000 người tử vong vì các bệnh liên quan đến thuốc lá, bao gồm cả người hút thuốc chủ động và người hút thuốc thụ động.

WHO cảnh báo, nicotine trong thuốc lá là chất gây nghiện mạnh, có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển não bộ ở thanh thiếu niên, gây suy giảm khả năng tập trung, tăng nguy cơ rối loạn tâm lý và dẫn đến lệ thuộc lâu dài. Việc sử dụng thuốc lá, dưới bất kỳ hình thức nào, đều tiềm ẩn những hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng. Đặc biệt, sử dụng thuốc lá hiện là nguyên nhân gây ra 28 nhóm bệnh nguy hiểm, trong đó có nhiều căn bệnh đe dọa tính mạng như ung thư phổi, bệnh tim mạch, bệnh mạch vành, đột quỵ, viêm đường hô hấp và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính… Thuốc lá cũng gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe sinh sản, làm tăng nguy cơ vô sinh, sảy thai và nhiều biến chứng thai kỳ.

Không chỉ gây tổn thất về sức khỏe, thuốc lá còn tạo ra gánh nặng kinh tế khổng lồ. WHO ước tính tổng chi phí liên quan đến sử dụng thuốc lá, bao gồm chi phí y tế và thiệt hại năng suất lao động, lên tới khoảng 1,4 nghìn tỷ USD mỗi năm, tương đương 1,8% GDP toàn cầu năm 2021.

Từ thực tế khám, điều trị tại bệnh viện, bác sĩ CKII Phạm Thị Út Trang (Phó Trưởng Khoa Nội Hô hấp, Bệnh viện Bãi Cháy), cho biết: “Hằng năm, khoa thường tiếp nhận, điều trị khoảng 2.200 lượt bệnh nhân mắc các bệnh lý hô hấp mạn tính; trong đó bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính chiếm khoảng 545 lượt, tương đương 26%. Qua khai thác bệnh sử, nhiều bệnh nhân có tiền sử hút thuốc lá nhiều năm hoặc thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc trong gia đình, nơi làm việc. Khói thuốc lá chứa nhiều chất độc hại, tác động trực tiếp đến đường hô hấp, làm suy giảm chức năng phổi và khiến bệnh mạn tính dễ tiến triển nặng hơn. Vì vậy, bỏ thuốc lá không chỉ là bảo vệ sức khỏe của bản thân người hút, mà còn là trách nhiệm với những người sống xung quanh”.

Ông Đồng Xuân Bình (khu 8, phường Hà Lầm) từng có nhiều năm hút thuốc lá với số lượng lớn. Sau khi được tuyên truyền về tác hại của thuốc lá và cảm nhận rõ sức khỏe giảm sút, ông đã quyết tâm bỏ thuốc. Ông Bình nói: “Không hút thuốc lá nữa, tôi thấy sức khỏe tốt hơn, người khoan khoái hơn. Giờ tôi chỉ mong người thân, bạn bè bớt thuốc lá đi để đỡ hại cho mình và cả người xung quanh”.

Ngày Thế giới không thuốc lá năm 2026, Tổ chức Y tế Thế giới lựa chọn chủ đề “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo - Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá”. Đây là thông điệp mang tính cảnh báo mạnh mẽ đối với toàn cầu khi ngành công nghiệp thuốc lá đang liên tục thay đổi phương thức tiếp cận giới trẻ bằng những chiêu thức ngày càng tinh vi hơn, hiện đại hơn và nguy hiểm hơn.

Xây dựng môi trường sống không khói thuốc

Tại Quảng Ninh, công tác phòng, chống tác hại thuốc lá thời gian qua được triển khai theo hướng đưa quy định pháp luật vào thực chất đời sống. Năm 2025, 88% cơ quan hành chính của tỉnh thực hiện nghiêm quy định cấm hút thuốc tại nơi làm việc trong nhà; 83% bệnh viện tuyến tỉnh, tuyến huyện có quy định thực thi môi trường không khói thuốc trong khuôn viên đơn vị.

Theo kế hoạch năm 2026, Quảng Ninh tiếp tục nâng cao năng lực phòng, chống tác hại thuốc lá, trong đó có tư vấn cai nghiện thuốc lá, xây dựng môi trường không khói thuốc, tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực thi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Các bệnh viện được yêu cầu duy trì mô hình “bệnh viện không khói thuốc”, lồng ghép tư vấn thay đổi hành vi, hướng dẫn cai nghiện thuốc lá cho người bệnh và người nhà trong quá trình điều trị.

Thực tế cho thấy, với nhiều người hút thuốc lâu năm, bỏ thuốc không chỉ dựa vào quyết tâm cá nhân, mà cần được tư vấn, theo dõi và hỗ trợ thay đổi thói quen. Vì vậy, việc tập huấn cho cán bộ y tế cơ sở, y tế thôn bản, cộng tác viên y tế về tư vấn cai nghiện thuốc lá có ý nghĩa thiết thực, giúp người dân được tiếp cận hỗ trợ ngay tại cộng đồng. Năm 2025, Quảng Ninh đã tổ chức 3 lớp tập huấn về tư vấn cai nghiện thuốc lá cho 150 cán bộ y tế cơ sở, y tế thôn bản, cộng tác viên y tế tại Vân Đồn, Cẩm Phả và Uông Bí.

Cùng với đó, công tác kiểm tra, giám sát được duy trì nhằm kịp thời chấn chỉnh những tồn tại trong thực hiện môi trường không khói thuốc. Năm 2025, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh đã giám sát hoạt động phòng, chống tác hại thuốc lá tại 24 trạm y tế trên địa bàn tỉnh, vượt chỉ tiêu kế hoạch. Qua giám sát, các đơn vị có thêm cơ sở để rà soát việc thực hiện nội quy cấm hút thuốc, kịp thời chấn chỉnh tồn tại và đưa quy định này trở thành nền nếp trong hoạt động hằng ngày.

Theo bác sĩ CKII Đoàn Ngọc Thanh, Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh, phòng, chống tác hại của thuốc lá không chỉ là vận động người hút thuốc từ bỏ thói quen có hại, mà quan trọng hơn là xây dựng môi trường sống, học tập và làm việc không khói thuốc. Mỗi cơ quan, đơn vị, trường học, cơ sở y tế cần đưa quy định cấm hút thuốc vào nền nếp hằng ngày; mỗi người dân cũng cần nâng cao ý thức, không hút thuốc tại nơi công cộng, không hút thuốc trong gia đình, chủ động nhắc nhở người thân, bạn bè cùng thực hiện. Khi môi trường xung quanh được bảo vệ khỏi khói thuốc, sức khỏe của trẻ em, phụ nữ, người cao tuổi, người bệnh và cả cộng đồng sẽ được bảo vệ tốt hơn.