Chuyện “xí phần” chỗ đỗ xe giữa lòng đô thị

Từ những chiếc ghế nhựa, cọc sắt hay biển “cấm đỗ xe” tự phát xuất hiện ngày càng nhiều trên các tuyến phố, ngõ nhỏ đô thị..., câu chuyện “xí phần” chỗ đỗ xe không còn đơn thuần là sự bất tiện trong giao thông, mà đang phản ánh cách ứng xử với không gian công cộng, nguy cơ phát sinh va chạm, mâu thuẫn và cả những hành vi có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật.

Những khoảng trống bị "xí phần" giữa phố

“Phố Hồng Long mấy hôm nay trưa nào cũng đỗ xe như sân nhà mình, đường thì đang được nâng cấp, nguyên vật liệu để tràn xuống đường. Người dân không có chỗ đi, mà có những con người không hiểu kiểu gì, trưa nào cũng đỗ xe như vậy... Mình về nhà mà phải lùi xe, quay 3 ngõ mới vào được”.

Dòng chia sẻ đầy bức xúc của tài khoản Zebra9470 trên diễn đàn Autofun Quảng Ninh những ngày gần đây nhanh chóng nhận được nhiều bình luận đồng cảm. Dưới bài viết, không ít người kể lại những tình huống tương tự: Xe đỗ kín ngõ, chắn lối đi; chủ nhà đặt ghế nhựa, chậu cây “xí phần” trước cửa; có nơi căng dây, dựng biển “cấm đỗ xe” tự chế giữa lòng đường.

Không chỉ là những dòng chia sẻ trên mạng xã hội, trên thực tế không ít tài xế từng gặp tình huống tương tự khi tìm chỗ đỗ xe giữa đô thị đông đúc. Anh Nguyễn Tuấn Dương (phố Anh Đào, phường Bãi Cháy) kể về lần gặp tình huống như vậy: Rõ ràng là vạch kẻ cho phép đỗ xe, nhưng chủ những ngôi nhà cạnh đường đó lại dùng các vận dụng như xô, ghế, thùng rác... để chặn, không cho người khác đỗ xe trước cửa nhà. Tuy đó là đường chung, nhưng mình cũng ngại va chạm nên đành đi tìm chỗ khác để đỗ xe.

Chị Nguyễn Thị Bẩy (khu 1, phường Hà Lầm) cũng gặp tình huống tương tự, thậm chí ngay trong ngõ khu dân cư. Theo chị, ở một số ngõ nhỏ, phần khoảng trống trước cửa nhà thường được nhiều người mặc nhiên xem là “phần riêng”. Chị cũng chứng kiến không ít trường hợp có người thân đến chơi, hoặc người trong xóm vừa đỗ xe đã có người tới nhắc khéo, thậm chí nhận chỗ... dù không đỗ chắn cửa ra vào của gia đình nào. Ở những khu vực đó, vật cản được đặt gần như cả ngày để “đánh dấu” chỗ đỗ xe.

Từ những câu chuyện nhỏ, tình trạng “xí phần” chỗ đỗ xe đang xuất hiện ngày càng phổ biến tại nhiều tuyến phố đông hàng quán, khu dân cư, như khu vực Kênh Liêm, Nguyễn Văn Cừ, Trần Hưng Đạo... Thậm chí, hiện tượng này còn xảy ra trong các ngõ, xóm của khu dân cư. Không khó để bắt gặp cảnh ghế nhựa, cọc sắt, dây căng, hay xe máy được dùng để “giữ chỗ” dưới lòng đường, đặc biệt tại các khu vực đông hàng quán, nhà dân cạnh đường, ngõ nhỏ, hoặc gần các chung cư cũ.

Ở nhiều nơi, việc giữ chỗ diễn ra công khai đến mức dần trở thành một "việc mặc định" giữa phố. Người đi đường chỉ cần thấy vài chiếc ghế nhựa đặt dưới lòng đường là tự hiểu “không nên đỗ”. Có người chấp nhận đi thêm vài vòng để tìm chỗ khác thay vì dừng lại tranh luận xem phần đường đó có thực sự thuộc quyền sử dụng của ai hay không.

Không chỉ ở khu vực Hạ Long, Hồng Gai, Bãi Cháy... tình trạng này cũng xuất hiện tại nhiều khu đô thị khi lượng ô tô cá nhân ngày càng tăng, trong khi hạ tầng giao thông tĩnh chưa theo kịp nhu cầu thực tế. Cùng với đó là đủ kiểu “xí phần” tự phát. Có tuyến phố, vật cản được mang ra từ sáng sớm, tối muộn vẫn được giữ lại để giữ chỗ đỗ qua đêm. Không gian công cộng vì thế dần xuất hiện những “ranh giới vô hình”, "chỗ đỗ xe riêng"...

Chính sự “mặc định ngầm” ấy khiến không ít người dù bức xúc, xong vẫn chọn cách né tránh. Một số tài xế chia sẻ, điều khiến họ khó chịu không hẳn là thiếu chỗ đỗ, mà là cảm giác “đỗ cũng không yên”. Có nơi không hề có biển cấm theo quy định, nhưng tài xế vẫn phải đi tiếp vì ngại va chạm, hoặc sợ xảy ra tranh cãi. Trên thực tế đã có không ít va chạm không hay xảy ra, gây ảnh hưởng tới tài sản của người đỗ xe...

Chỗ đỗ xe văn minh và chuyện chế tài xử lý

Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn câu chuyện “giữ chỗ” ở góc độ ý thức thì chưa đủ. Đằng sau những chiếc ghế nhựa, chậu bê tông, tấm biển cấm... đặt dưới lòng đường còn là áp lực của cuộc sống đô thị hiện nay. Theo tìm hiểu của phóng viên, nhiều hộ kinh doanh cho rằng việc “giữ chỗ” xuất phát từ nhu cầu thực tế. Với các tuyến phố đông hàng quán, chủ cửa hàng thường muốn giữ khoảng trống trước cửa để khách thuận tiện ra vào đỗ xe, tránh tình trạng xe đỗ chắn lối đi, hoặc chắn vị trí nhập hàng. Một số hộ dân trong ngõ nhỏ cũng cho biết họ từng gặp cảnh xe lạ đỗ lâu ngày trước cửa, gây khó khăn cho việc sinh hoạt, di chuyển.

Trong các đô thị đông đúc, phần khoảng trống trước cửa nhà lâu nay dần bị nhiều người xem như “ranh giới vô hình”. Khi ô tô ngày càng nhiều, tâm lý muốn giữ lấy phần thuận tiện gần nhà cho riêng mình cũng trở nên phổ biến hơn.

Anh Nguyễn Minh Hải, hội viên nhóm Autofun Quảng Ninh, chia sẻ: Nhiều nơi không có biển cấm theo quy định, nhưng tài xế vẫn phải tự né để tránh va chạm, tranh cãi. Trên thực tế, vỉa hè, lòng đường nếu không có biển cấm, không ảnh hưởng tới giao thông... thì được phép đỗ xe. Và có nhiều tài xế rất văn minh, ý thức, họ không đỗ chắn lối đi chung, không đỗ ngay trước cửa nhà, cản trở hộ kinh doanh... Tuy nhiên, ngoài những vị trí "nhạy cảm" đó, các vị trí khác quanh đó cũng bị “xí phần”, chiếm chỗ bằng các vật chặn, nhiều khi gây cản trở giao thông. Điều này đã và đang gây tác động xấu đến cảnh quan đô thị.

Dù xuất phát từ những lý do khác nhau, song nhiều ý kiến cho rằng sự thuận tiện cá nhân không thể là lý do để chiếm dụng không gian công cộng. Nếu ai cũng tự đặt ra “luật riêng” cho phần đường trước cửa nhà mình, trật tự đô thị sẽ trở nên lộn xộn và dễ phát sinh mâu thuẫn.

Luật sư Lê Cao Long, Công ty Luật Tân Long (phường Hạ Long), cho rằng: Lòng đường, vỉa hè và không gian giao thông công cộng thuộc phạm vi quản lý của nhà nước, cá nhân hoặc tổ chức không có quyền tự ý đặt biển cấm, vật cản để giữ chỗ đỗ xe. Việc đặt ghế, cọc, dây chắn, biển tự chế, hoặc các vật cản nhằm ngăn người khác đỗ xe là hành vi không đúng quy định, có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật. Không gian công cộng không thể bị biến thành "tài sản riêng" của bất kỳ cá nhân, hay cơ sở kinh doanh nào.

Không chỉ dừng lại ở câu chuyện ứng xử, theo luật sư Long, tùy hành vi cụ thể, việc chiếm dụng lòng đường, vỉa hè trái phép còn có thể bị xử phạt hành chính và buộc tháo dỡ các vật cản không đúng quy định.

Theo quy định hiện hành tại Nghị định số 168/2024/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 1/1/2025), hành vi tự ý đặt vật cản dưới lòng đường, vỉa hè gây cản trở giao thông, hoặc sử dụng trái phép không gian giao thông công cộng, tùy tính chất, mức độ, có thể bị xử phạt hành chính, buộc thu dọn và khôi phục hiện trạng ban đầu. Một số hành vi sử dụng trái phép lòng đường, hè phố có thể bị xử phạt 2-3 triệu đồng đối với cá nhân, 4-6 triệu đồng đối với tổ chức. Trường hợp chiếm dụng nghiêm trọng, gây cản trở giao thông, hoặc sử dụng lòng đường vào mục đích khác không phép, mức phạt có thể tăng theo quy định, kèm biện pháp buộc thu dọn, khôi phục hiện trạng ban đầu.

Từ câu chuyện “xí phần” chỗ đỗ xe có thể thấy, bên cạnh việc bổ sung hạ tầng giao thông tĩnh, điều cần hơn vẫn là thay đổi cách ứng xử với không gian chung giữa đô thị. Người đỗ xe cần văn minh, tránh chắn lối đi, gây ảnh hưởng sinh hoạt; trong khi các hộ dân, hộ kinh doanh cũng không nên tự ý đặt vật cản “giữ chỗ”. Những hành vi chiếm dụng lòng đường, gây cản trở giao thông hoàn toàn có thể bị xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.