Ngày 14/9, Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (EPA) tuyên bố đang bãi bỏ các quy định hạn chế phát thải khí nhà kính gây ấm lên toàn cầu từ các nhà máy điện chạy bằng than và khí đốt tự nhiên.
Đề xuất thay đổi này vốn đã được đưa ra từ năm ngoái, đánh dấu bước ngoặt lớn ngược lại hoàn toàn với những nỗ lực của các đời Tổng thống Đảng Dân chủ như Joe Biden hay Barack Obama trong việc ứng phó với biến đổi khí hậu và kiểm soát khí nhà kính.
Các nhóm bảo vệ môi trường đã chỉ trích gay gắt sự thay đổi này, cho rằng sẽ phải trả giá bằng sức khỏe của người dân Mỹ và làm suy thoái môi trường nghiêm trọng hơn.
Theo EPA, bãi bỏ quy định thời Biden đối với các nhà máy điện sẽ giúp ngành công nghiệp tiết kiệm hơn 300 tỷ USD, đồng thời giúp tháo gỡ các rào cản đối với ngành năng lượng Mỹ. Trợ lý Giám đốc EPA, ông Aaron Szabo, cho biết sự thay đổi này cho phép các công ty điện lực "chủ động đưa ra lựa chọn tối ưu nhất cho người dân dựa trên bài toán chi phí, thay vì bị ép phải đóng cửa nhà máy”.
Quy định về nhà máy điện, có hiệu lực sớm sau khi đăng trên Công báo Liên bang (Federal Register), dự kiến sẽ phải đối mặt với các khiếu nại pháp lý ngay lập tức. Các nhóm môi trường cũng có khả năng sẽ khiếu nại quy định riêng biệt được đề xuất ngày 14/9 quy định có thể ngăn cản các chính quyền tương lai kiểm soát phát thải khí nhà kính từ các nhà máy điện. Đề xuất này, dự kiến được hoàn tất vào năm tới, tiếp nối hành động của EPA vào đầu năm nay khi hủy bỏ một kết luận khoa học vốn từ lâu đã là căn cứ cốt lõi cho các hành động của Mỹ nhằm kiểm soát phát thải khí nhà kính và chống biến đổi khí hậu.
Trước đó vào tháng 2, EPA đã hủy bỏ kết luận khoa học vốn làm nền tảng pháp lý cho việc kiểm soát khí thải, qua đó xóa bỏ toàn bộ tiêu chuẩn phát thải khí nhà kính đối với xe hơi và xe tải (nguồn phát thải di động). Kế hoạch mới sẽ áp dụng logic tương tự cho việc bãi bỏ rộng rãi hơn các quy định về khí hậu đối với các nguồn phát thải cố định như nhà máy điện.
Thông báo trùng hợp với cuộc họp của các quan chức năng lượng G20
Các thông báo được đưa ra khi người đứng đầu EPA Lee Zeldin, Bộ trưởng Nội vụ Doug Burgum và Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright chủ trì một hội nghị bộ trưởng G20 về "sự dồi dào năng lượng" tại Houston. Thông báo vào cùng ngày vừa là sự ghi nhận vai trò quan trọng của bang Texas giàu dầu mỏ đối với ngành năng lượng, vừa là một thái độ có phần coi nhẹ các đồng minh châu Âu và quốc tế khác tham dự - các nước theo đuổi các chính sách thân thiện với môi trường mà chính quyền Trump đã xúc tiến bãi bỏ.
Tổng thống thuộc Đảng Cộng hòa Donald Trump từng gọi biến đổi khí hậu là "trò lừa đảo lớn nhất từng được thực hiện trên thế giới" trong một bài phát biểu tại Liên Hợp Quốc năm ngoái, và chính quyền của ông đã lần thứ hai rút Mỹ khỏi Hiệp định Khí hậu Paris 2015 vốn đề ra các mục tiêu tự nguyện để cắt giảm phát thải gây ấm lên toàn cầu.
Ông Trump không ngừng đề cao sự dồi dào năng lượng của Mỹ, ngay cả trong bối cảnh cuộc chiến tại Iran gây gián đoạn nguồn cung toàn cầu và giá xăng trong nước đã vượt 4,31 USD/gallon, mức tăng hơn một đô la chỉ sau một năm. Những động thái đảo ngược này nhằm thực hiện cam kết lặp đi lặp lại của ông Trump về việc "giải phóng năng lượng Mỹ" và giúp các công ty tiện ích cung cấp điện cho các hộ gia đình và doanh nghiệp dễ dàng hơn.
Cựu Phó Tổng thống Al Gore cho biết hành động của EPA đưa nước Mỹ đi "theo hướng hoàn toàn ngược lại so với phần còn lại của thế giới. Với sự gián đoạn đang diễn ra trên các thị trường năng lượng toàn cầu, câu trả lời rõ ràng cho chi phí gia tăng và an ninh năng lượng chính là năng lượng sạch".
Trong một email gửi tới The Associated Press hôm 14/9, ông Gore cho biết: Ngay cả khi chính quyền Trump "đang kéo nước Mỹ giật lùi", sự chuyển dịch sang năng lượng sạch "sẽ tiếp tục diễn ra mạnh mẽ ... cả ở Mỹ và trên toàn cầu", "đó là vì năng lượng sạch rẻ hơn, tạo ra nhiều việc làm hơn và củng cố an ninh năng lượng".
Chính quyền đã và đang hủy bỏ hàng chục quy định về môi trường
Quy định về nhà máy điện nằm trong số gần 30 quy định môi trường mà ông Zeldin nhắm tới vào đầu năm 2025 khi ông tuyên bố điều mà ông gọi là "ngày bãi bỏ quy định có ý nghĩa quan trọng nhất trong lịch sử nước Mỹ".
Ông Zeldin cho biết chính quyền Trump "đã đến để bảo vệ năng lượng Mỹ và đảm bảo bạn có đủ khả năng tài chính để thắp sáng ngôi nhà của mình".
Các nhóm môi trường và sức khỏe cộng đồng gọi những động thái bãi bỏ mới này là nguy hiểm và thề sẽ khiếu nại các quy định này tại tòa án.
Vickie Patton, cố vấn pháp lý chung của Quỹ Bảo vệ Môi trường (Environmental Defense Fund) cho biết: “Phá bỏ các quy định bảo vệ quốc gia chống lại ô nhiễm khí hậu từ các nhà máy điện sẽ gây ra tổn thất to lớn cho sức khỏe, sự an toàn và thịnh vượng của các gia đình trên khắp đất nước". "Người dân Mỹ ở khắp mọi nơi vốn đã và đang chịu đựng đợt nắng nóng kỷ lục, lũ lụt và bão lũ nguy hiểm hơn, cùng chi phí bảo hiểm tăng vọt". Cũng theo bà Patton, EPA có trách nhiệm pháp lý trong việc bảo vệ công chúng khỏi ô nhiễm có hại, đồng thời nói thêm rằng "các công nghệ sạch, giá cả phải chăng và đáng tin cậy đã có sẵn rộng rãi để cung cấp năng lượng cho các hộ gia đình và doanh nghiệp của chúng ta".
Các nhà máy điện chạy bằng than, khí đốt và dầu chịu trách nhiệm cho khoảng 1/4 tổng lượng ô nhiễm khí hậu của toàn quốc, chỉ đứng sau ngành giao thông vận tải. Ô nhiễm từ các nhà máy điện là một trong những nguồn gây ô nhiễm biến đổi khí hậu lớn nhất trên thế giới.
Phân tích từ AP: Những quy định bảo vệ môi trường bị ông Trump đề xuất xóa bỏ có thể giúp ngăn hàng nghìn ca tử vong
Hãng tin AP phân tích rằng, xóa bỏ các quy định bảo vệ môi trường này của EPA sẽ làm mất đi cơ hội ngăn chặn khoảng 30.000 ca tử vong và khoản tiết kiệm 275 tỷ USD mỗi năm, con số từng được chính EPA và các nhà nghiên cứu ghi nhận trước đó.
Nghiên cứu của AP chỉ ra rằng, chỉ cần bãi bỏ một phần các quy định này, lượng chất gây ô nhiễm như khói bụi, thủy ngân và chì sẽ gia tăng, đặc biệt là các hạt bụi mịn lơ lửng trong không khí có khả năng đi sâu vào phổi gây hại cho sức khỏe. Động thái này cũng đồng nghĩa với việc gia tăng phát thải khí nhà kính, đẩy nhanh quá trình nóng lên toàn cầu tới mức nguy hiểm hơn.
Dưới thời Tổng thống Joe Biden, ứng phó với biến đổi khí hậu từng được xem là một dấu ấn trong nhiệm kỳ. Theo quy định nghiêm ngặt do EPA ban hành vào năm 2024, các nhà máy điện than bắt buộc phải lắp đặt hệ thống thu gom khí thải từ ống khói hoặc chấp nhận đóng cửa. Tuy nhiên, toàn bộ những quy định đó hiện đang bị đảo ngược.
Trong đề xuất vào năm ngoái, EPA thời ông Trump lập luận rằng CO₂ và các khí nhà kính khác từ các nhà máy điện chạy bằng nhiên liệu hóa thạch "không đóng góp đáng kể vào tình trạng ô nhiễm nguy hại" hay biến đổi khí hậu, do đó không đạt đến ngưỡng để áp dụng các biện pháp kiểm soát theo Đạo luật Không khí Sạch (the Clean Air Act). EPA cũng cho rằng lượng khí thải từ các nhà máy than và khí đốt "chỉ chiếm một phần nhỏ và đang giảm dần trong tổng lượng phát thải toàn cầu".
Ông Zeldin, một chính khách Đảng Cộng hòa và là cựu hạ nghị sĩ bang New York, cho rằng các chính sách thời ông Biden được thiết kế nhằm "bóp nghẹt nền kinh tế để bảo vệ môi trường", với mục đích dùng các quy định quản lý để "chèn ép ngành than đến mức không thể tồn tại" và xóa sổ hoàn toàn ngành này.
Về phía ngành công nghiệp than, các nhóm đại diện cho các nhà máy điện than đã lên án quy định thời ông Biden là sự "can thiệp quá đà" của EPA và ráo riết kêu gọi bãi bỏ. Bà Michelle Bloodworth, Tổng Giám đốc America’s Power (tổ chức thương mại đại diện cho ngành điện than Mỹ), nhận định rằng việc dỡ bỏ quy định này "sẽ bảo vệ độ ổn định của lưới điện và giúp người tiêu dùng tránh chi phí cao hơn trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ điện đang tăng vọt từ các trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI) và ngành sản xuất công nghệ cao".
