Giai đoạn 2021-2025 ghi dấu bước chuyển mạnh mẽ trong cơ cấu kinh tế của Quảng Ninh. Trong khi tỷ trọng công nghiệp khai khoáng giảm dần thì công nghiệp chế biến, chế tạo liên tục duy trì tốc độ tăng trưởng cao nhất trong toàn ngành công nghiệp, bình quân trên 21%/năm. Đến hết 6 tháng đầu năm 2026, lĩnh vực này tiếp tục tăng trưởng 28,7%, cao hơn nhiều so với các ngành công nghiệp còn lại, trở thành động lực quan trọng thúc đẩy GRDP của tỉnh.
Những con số cho thấy xu hướng chuyển dịch ngày càng rõ nét đối với ngành công nghiệp chế biến, chế tạo, đó là quy mô GRDP của ngành tăng từ hơn 26.000 tỷ đồng (năm 2021) lên gần 48.800 tỷ đồng (năm 2025). 6 tháng đầu năm 2026, tỷ trọng ngành công nghiệp chế biến, chế tạo của tỉnh chiếm 13,5% trong cơ cấu GRDP, tốc độ tăng trưởng đạt trên 28,7%. 3 ngành có tỷ trọng lớn nhất trong cơ cấu ngành công nghiệp chế biến, chế tạo, gồm: Sản xuất thiết bị điện; dệt may; sản xuất, chế biến thực phẩm. Đây không chỉ là sự gia tăng về quy mô, mà còn cho thấy Quảng Ninh đang dịch chuyển dần từ khai thác tài nguyên sang phát triển dựa trên công nghệ, năng suất và giá trị gia tăng.
Đằng sau những con số tăng trưởng là sự bứt phá về thu hút đầu tư. Trong giai đoạn 2021-2025, ngành chế biến, chế tạo thu hút gần 217.000 tỷ đồng vốn đầu tư, tương đương khoảng 8,98 tỷ USD (gấp hơn 4 lần mục tiêu ban đầu). Đồng thời tạo thêm trên 30.000 việc làm mới so với năm 2020. Điều đó cho thấy Quảng Ninh không chỉ thu hút được dòng vốn lớn, mà còn đang hình thành hệ sinh thái sản xuất công nghiệp hiện đại với khả năng tạo việc làm, nâng cao năng suất lao động và mở rộng nguồn thu ngân sách.
Một trong những yếu tố tạo nên sức bật của ngành là việc Quảng Ninh kiên trì phát triển các KCN theo hướng chuyên sâu. Nếu trước đây công nghiệp chủ yếu phát triển phân tán, thì nay tỉnh đang từng bước hình thành các khu vực sản xuất chuyên ngành, như: Công nghiệp ô tô và xe điện tại KCN Việt Hưng; điện tử, linh kiện tại các KCN Đông Mai, Sông Khoai, Bắc Tiền Phong; dệt may tại KCN Texhong Hải Hà. Mô hình sản xuất tập trung này không chỉ tạo lợi thế về hạ tầng, mà còn thúc đẩy liên kết chuỗi, nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp.
Đà tăng trưởng ngành công nghiệp chế biến, chế tạo đã giúp tỉnh trở thành một trong những điểm đến hấp dẫn cho các nhà đầu tư. Trong đó, nhiều tập đoàn quốc tế lớn đã lựa chọn Quảng Ninh là nơi xây dựng và mở rộng hệ thống sản xuất, như: Foxconn đầu tư 5 dự án với tổng vốn gần 1 tỷ USD; Nhà máy ô tô Thành Công Việt Hưng với dự án trung tâm trong tổ hợp chuyên đề công nghiệp ô tô và phụ trợ có tổng quy mô 400ha, số vốn 8.679 tỷ đồng, công suất thiết kế hơn 120.000 xe/năm; Jinko Solar với thương hiệu sản xuất tấm quang năng đầu tư các dự án có tổng vốn 2,5 tỷ USD; Nhà máy Yaskawa Việt Nam Mechatronics System có tổng vốn đầu tư 49,2 triệu USD; Nhà máy Sản xuất cơ khí chính xác Castem Việt Nam có tổng vốn đầu tư 18,6 triệu USD…
Trong bức tranh ấy, KKT ven biển Quảng Yên trở thành cực tăng trưởng mới. Với hệ thống các KCN Sông Khoai, Bắc Tiền Phong, Nam Tiền Phong, Bạch Đằng, cùng loạt dự án hạ tầng đang tiếp tục triển khai (VSIP Quảng Ninh, Green Bay Tech, VB Quảng Yên...) khu vực này được định hướng trở thành trung tâm thu hút các ngành công nghiệp sạch, công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ và đổi mới sáng tạo. Đến nay, các KCN trong KKT Quảng Yên đã thu hút 66 dự án với tổng vốn đăng ký gần 7 tỷ USD, tạo nền tảng cho những chuỗi sản xuất đồng bộ, hiện đại và giá trị gia tăng cao.
Có thể thấy, vai trò của công nghiệp chế biến, chế tạo hiện nay không còn dừng lại ở việc bổ sung một lĩnh vực tăng trưởng mới, mà đã trở thành "đầu kéo" trong quá trình tái cơ cấu nền kinh tế Quảng Ninh. Nếu khai khoáng vẫn giữ vai trò nền tảng trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia thì chế biến, chế tạo chính là động lực tạo ra năng suất, đổi mới công nghệ và sức cạnh tranh dài hạn. Sự dịch chuyển này cũng phù hợp với định hướng phát triển của tỉnh là giảm dần phụ thuộc vào khai thác tài nguyên, xây dựng nền kinh tế dựa trên công nghiệp hiện đại, dịch vụ chất lượng cao và đổi mới sáng tạo.
Trong bối cảnh Quảng Ninh đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP trên 13% trong năm 2026, dư địa phát triển của công nghiệp chế biến, chế tạo vẫn còn rất lớn. Khi các KCN mới tiếp tục hoàn thiện hạ tầng, các dự án FDI quy mô lớn đi vào hoạt động đồng bộ và các ngành ưu tiên như bán dẫn, ô tô, năng lượng tái tạo, thiết bị điện, công nghiệp đường sắt được hình thành, lĩnh vực chế biến, chế tạo sẽ tiếp tục giữ vai trò là động lực tăng trưởng chủ yếu, góp phần đưa Quảng Ninh tiến nhanh hơn trên con đường trở thành trung tâm công nghiệp hiện đại của vùng Bắc Bộ.
