Giữa năm 2025, Quảng Ninh được Chính phủ công nhận hoàn thành Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (NTM), dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt sau hơn 14 năm kiên trì triển khai bằng quyết tâm chính trị cao và cách làm sáng tạo, phù hợp thực tiễn. Từ một địa phương có xuất phát điểm không đồng đều, nhiều vùng khó khăn, Quảng Ninh đã quyết tâm huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, phát huy vai trò chủ thể của người dân, để từng bước tạo dựng diện mạo nông thôn ngày càng hiện đại, văn minh, giàu bản sắc. Quan trọng hơn, chương trình NTM đã thực sự trở thành động lực phát triển, khơi dậy và lan tỏa mạnh mẽ khát vọng vươn lên, đổi đời của người dân trên khắp các miền quê, từ vùng đồng bằng, miền núi đến biên giới, hải đảo.
Nông thôn Quảng Ninh không ngừng đổi mới
Giai đoạn 2021-2025 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tiến trình xây dựng NTM của Quảng Ninh. Với trọng tâm phát triển hạ tầng hiện đại, thúc đẩy sản xuất nông nghiệp bền vững, nâng cao chất lượng đời sống nhân dân, Chương trình xây dựng NTM của Quảng Ninh đã trở thành động lực quan trọng góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển KT-XH.
Ngay từ đầu nhiệm kỳ, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh đã ban hành nhiều nghị quyết, chương trình hành động chuyên đề, coi xây dựng NTM là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, là giải pháp chiến lược để nâng cao chất lượng cuộc sống người dân và thúc đẩy phát triển bền vững. Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh tập trung chỉ đạo sâu sát, phân công trách nhiệm cho từng sở, ngành, địa phương, đồng thời dành nguồn lực ngân sách thỏa đáng để hỗ trợ cơ sở. Hệ thống chính trị cơ sở được củng cố, nâng cao năng lực lãnh đạo và điều hành, tạo sự đồng thuận xã hội, khơi dậy tinh thần chủ thể của người dân trong quá trình thực hiện.
Một trong những dấu ấn nổi bật của Quảng Ninh là khả năng huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực xã hội. Trên cơ sở các nghị quyết, cơ chế, chính sách được ban hành kịp thời, đồng bộ, tỉnh chủ động lồng ghép hiệu quả nguồn vốn từ các chương trình mục tiêu quốc gia, các dự án phát triển KT-XH và nguồn lực của doanh nghiệp, cộng đồng dân cư. Nhờ đó, giai đoạn 2021-2025, tổng nguồn lực huy động cho xây dựng NTM trên địa bàn tỉnh đạt trên 146.000 tỷ đồng, trong đó ngân sách nhà nước trực tiếp và lồng ghép chỉ chiếm 8,34%, còn lại là vốn tín dụng, vốn doanh nghiệp và sự đóng góp của nhân dân.
Nguồn lực đầu tư được ưu tiên hoàn thiện những công trình có tính kết nối, tạo động lực phát triển lâu dài. Hạ tầng nông thôn được đầu tư đồng bộ, hiện đại; giao thông nông thôn, điện, nước sạch, thông tin truyền thông, thiết chế văn hóa - thể thao được cải thiện rõ rệt cùng nhiều công trình thiết thực khác được triển khai đồng bộ, vừa phục vụ trực tiếp đời sống dân sinh, vừa mở ra không gian phát triển mới cho sản xuất nông nghiệp, dịch vụ, du lịch nông thôn. Qua đó, từng bước rút ngắn khoảng cách phát triển giữa các vùng miền, nhất là khu vực đồng bào DTTS, miền núi, biên giới, hải đảo.
Đến nay, tỷ lệ dân số được phủ sóng mạng di động 4G đạt 100%; 100% hộ dân được sử dụng điện an toàn; tỷ lệ hộ DTTS sử dụng nước hợp vệ sinh đạt 100%. Bà Ninh Thị Sinh, thôn Tân Ốc 1 (xã Kỳ Thượng) phấn khởi nói: Trước đây, khi chưa được Nhà nước đầu tư đập tràn và đường liên xóm, bà con hai bên xóm Lâm Nghiệp - Khe Lạn đi lại khó khăn lắm, nhiều khi mưa lũ mấy ngày không sang được phía bên kia để mua đồ ăn. Giờ đi lại thuận tiện hơn rồi, ai cũng phấn khởi.
Cùng với hoàn thiện hạ tầng, Quảng Ninh đặc biệt chú trọng phát triển kinh tế nông thôn, nâng cao thu nhập cho người dân, coi đây là yếu tố cốt lõi khẳng định sự thành công của chương trình NTM. Trên cơ sở lấy người dân làm chủ thể, tỉnh chú trọng hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ sản xuất, khuyến khích người dân phát huy nội lực, chủ động lựa chọn mô hình kinh tế phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương. Sản xuất nông nghiệp giai đoạn này được chuyển mạnh theo hướng sinh thái, ứng dụng KHCN, gắn với xây dựng thương hiệu sản phẩm, chuỗi giá trị và Chương trình OCOP. Đến hết năm 2025, toàn tỉnh có 437 sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên, trong đó có 8 sản phẩm OCOP 5 sao cấp quốc gia; 100% sản phẩm OCOP được dán tem điện tử, truy xuất nguồn gốc; nhiều sản phẩm đã vào hệ thống siêu thị, chuỗi phân phối hiện đại và sàn thương mại điện tử.
Ông Nguyễn Xuân Tùng, Phó Giám đốc Công ty CP Thương mại và Dịch vụ Bình Liêu (xã Húc Động) chia sẻ: Từ đầu năm 2025, sau khi sản phẩm miến dong Bình Liêu được công nhận đạt chuẩn OCOP 5 sao, sức tiêu thụ và lượng đơn hàng không ngừng gia tăng. Vào vụ sản xuất, trung bình mỗi ngày, chúng tôi chế biến khoảng 80 tấn củ dong riềng tươi, cho ra đời khoảng 2 tấn miến thành phẩm đạt tiêu chuẩn chất lượng cao, cung cấp qua nhiều kênh tiêu thụ đến các siêu thị, chuỗi cửa hàng trên toàn quốc và xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc.
Toàn tỉnh cũng đang có khoảng 1.100ha cây trồng duy trì sản xuất theo quy trình sản xuất nông nghiệp tốt, trong đó có trên 320ha đã được cấp giấy chứng nhận VietGAP. Việc áp dụng tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ trong sản xuất đã giúp cải thiện kinh tế, nâng cao giá trị sản phẩm, giảm các nguồn phát thải gây ô nhiễm môi trường trong hoạt động sản xuất, trồng trọt. Từ những nền tảng này, kinh tế nông thôn có nhiều khởi sắc, tính đến hết năm 2024, thu nhập bình quân khu vực nông thôn của tỉnh đạt 84,147 triệu đồng/người/năm, tăng gấp 1,6 lần so với năm 2020. Đáng chú ý, toàn tỉnh không còn hộ nghèo và hộ cận nghèo theo tiêu chí Trung ương và tỉnh.
Song song với phát triển hạ tầng và kinh tế nông thôn, Quảng Ninh đặc biệt quan tâm bảo đảm an sinh xã hội, nâng cao chất lượng đời sống văn hóa - tinh thần cho người dân nông thôn, coi đây là thước đo quan trọng phản ánh chiều sâu và tính bền vững của Chương trình xây dựng NTM. Giai đoạn 2021-2025, hệ thống giáo dục - đào tạo và y tế cơ sở tiếp tục được đầu tư đồng bộ, từng bước tiệm cận các chuẩn mực hiện đại. Toàn tỉnh có trên 91,9% cơ sở giáo dục đạt chuẩn quốc gia; chất lượng dịch vụ y tế được nâng cao rõ nét; người dân nông thôn được tiếp cận các dịch vụ khám, chữa bệnh chất lượng cao ngay tại tuyến cơ sở; tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế đạt trên 95%. Các phong trào văn hóa, văn nghệ, thể thao được tổ chức rộng khắp, thiết chế văn hóa - thể thao cơ sở phát huy hiệu quả, góp phần bảo tồn và lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống. Chị Triệu Thị Nga, thôn Lang Cang (xã Ba Chẽ) phấn khởi nói: Từ ngày có nhà văn hóa mới, to đẹp hơn, chị em chúng tôi tham gia sinh hoạt CLB dân vũ thường xuyên. Mỗi khi có dịp biểu diễn, nhà văn hóa đông kín người. Bà con đến xem, cổ vũ và gặp gỡ, chuyện trò với nhau. Những dịp lễ, tết ở đây còn diễn ra các hoạt động văn hóa, thể thao khác như chơi bóng chuyền, trò chơi dân gian… Cơ sở vật chất được đầu tư khang trang hơn, đời sống tinh thần của bà con đồng bào cũng ngày càng được nâng lên.
Với những nỗ lực trong xây dựng NTM, Quảng Ninh trở thành điểm sáng về xây dựng NTM với nhiều cách làm linh hoạt, sáng tạo, sự vào cuộc đồng bộ của hệ thống chính trị và người dân. Ngày 27/5/2025, Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà đã ký Quyết định số 1013/QĐ-TTg, chính thức công nhận tỉnh Quảng Ninh hoàn thành nhiệm vụ xây dựng NTM năm 2024. Kết quả xây dựng NTM giai đoạn 2021-2025 đã góp phần quan trọng thu hẹp khoảng cách phát triển giữa thành thị và nông thôn. Nhân dân thực sự trở thành chủ thể sáng tạo trong xây dựng NTM; tạo nên một diện mạo, sức sống mới ở những vùng quê hôm nay.
Nâng tầm NTM - Khát vọng phát triển bền vững
Sau khi vận hành theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Quảng Ninh giảm từ 171 xã, phường, thị trấn xuống còn 54 xã, phường, đặc khu, trong đó có 22 xã. Số lượng xã giảm đã tạo không gian, động lực để các địa phương phát triển theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, góp phần huy động, phân bổ và sử dụng hợp lý hơn các nguồn lực cho chương trình xây dựng NTM.
Bước sang giai đoạn 2026-2035, Quảng Ninh xác định xây dựng NTM không chỉ dừng lại ở việc duy trì và nâng cao các tiêu chí đã đạt được, mà hướng tới một tầm nhìn phát triển dài hạn, bền vững và toàn diện, trong đó chất lượng sống của người dân được đặt ở vị trí trung tâm. Mục tiêu đến năm 2030 là tăng thu nhập nông thôn gấp 2,5 lần so với năm 2020. Trên nền tảng những kết quả vững chắc đã tạo dựng, tỉnh chủ trương phát triển nông thôn theo hướng “xanh - thông minh - đáng sống”, gắn chặt giữa tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời bảo đảm vững chắc quốc phòng - an ninh, nhất là tại các khu vực chiến lược như biên giới, hải đảo, vùng đồng bào DTTS.
Trong lĩnh vực kinh tế nông thôn, tỉnh đặt mục tiêu chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình “nông nghiệp xanh, nông thôn thông minh, nông dân hạnh phúc”, coi đây là trụ cột then chốt để nâng cao thu nhập và đời sống bền vững cho người dân. Trọng tâm là phát triển các mô hình nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp sinh thái gắn với bảo tồn hệ sinh thái tự nhiên, cùng với việc ứng dụng mạnh mẽ KHCN, chuyển đổi số trong sản xuất, quản lý và tiêu thụ nông sản. Tại các vùng ven biển, miền núi và biên giới, tỉnh định hướng hỗ trợ người dân chuyển đổi sinh kế theo hướng thích ứng với biến đổi khí hậu, phát triển nuôi trồng thủy sản tuần hoàn, trồng rừng gỗ lớn, rừng phòng hộ kết hợp kinh tế, đồng thời nâng tầm các sản phẩm OCOP theo chuỗi giá trị, gia tăng hàm lượng chế biến, nâng cao sức cạnh tranh và khả năng tham gia thị trường trong nước, xuất khẩu.
Tại xã Vĩnh Thực, xã phấn đấu hoàn thành NTM nâng cao trước năm 2026 và đạt chuẩn NTM kiểu mẫu trước năm 2030, với thu nhập bình quân đầu người đạt từ 180-200 triệu đồng/năm. Trên nền tảng lợi thế đặc thù về biển đảo, Vĩnh Thực xác định phát triển du lịch và kinh tế biển là hướng đi trọng tâm nhằm tạo đột phá trong phát triển KT-XH, nâng cao thu nhập cho người dân. Ông Trần Quốc Nam, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã, cho biết: Song hành với phát triển du lịch, xã tập trung thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng xanh, sinh thái, tuần hoàn theo chuỗi giá trị; tăng cường quản lý, khai thác, bảo vệ và phát triển bền vững nguồn lợi thủy sản tự nhiên, gắn chặt với mục tiêu xây dựng NTM nâng cao, NTM kiểu mẫu giàu bản sắc văn hóa, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển lâu dài của xã đảo Vĩnh Thực.
Bên cạnh những mục tiêu về phát triển kinh tế nông thôn, trong giai đoạn mới, Quảng Ninh cũng tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp huy động nguồn lực, chú trọng lồng ghép hiệu quả các nguồn vốn từ các chương trình mục tiêu quốc gia với các chương trình, dự án đầu tư phát triển KT-XH đang triển khai trên địa bàn nông thôn, bảo đảm sử dụng tập trung, tiết kiệm, đúng trọng tâm, trọng điểm. Đặc biệt, trong bối cảnh Quảng Ninh đặt mục tiêu phấn đấu sớm trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, việc nâng cấp hạ tầng khu vực nông thôn, miền núi được xác định là yếu tố quan trọng tạo động lực cho tỉnh hoàn thiện các tiêu chí cần thiết cho lộ trình này. Trên tinh thần đó, phong trào thi đua chỉnh trang hạ tầng khu dân cư hiện hữu đã được các xã khu vực nông thôn đẩy mạnh; từng thôn, khu phố phấn đấu hình thành ít nhất một điểm vui chơi, không gian sinh hoạt cộng đồng ngoài trời, đáp ứng nhu cầu giao lưu, thể dục thể thao, giải trí của các tầng lớp nhân dân. Cùng với đó, hệ thống giao thông nông thôn được từng bước mở rộng, thảm mặt đường, hoàn thiện thoát nước, chiếu sáng và trồng cây xanh đồng bộ, góp phần tạo diện mạo nông thôn ngày càng khang trang, văn minh, đáng sống.
Ghi nhận tại xã Quảng La, để hoàn thành mục tiêu về đích NTM kiểu mẫu trước năm 2030, xã thực hiện đồng bộ các quy hoạch được duyệt, nhất là quy hoạch chi tiết xây dựng tỷ lệ 1/500 trung tâm xã. Đồng thời, dành nguồn lực mở rộng các tuyến đường liên thôn, hoàn thiện hệ thống cơ sở hạ tầng thuỷ lợi; xây dựng cảnh quan nông thôn sáng, xanh, sạch, đẹp, văn minh, giàu bản sắc văn hoá truyền thống. Xã cũng đặc biệt khuyến khích, thu hút doanh nghiệp, hợp tác xã vào đầu tư, nhất là khu quy hoạch chế biến dược liệu 25ha, lấy doanh nghiệp dẫn dắt người dân làm theo, tham gia thực hiện các quy hoạch được duyệt... Vừa qua, xã cũng đã tổ chức khởi công đồng loạt 5 công trình hạ tầng, nâng cao chất lượng dân cư theo tinh thần hết sức sôi nổi của Chiến dịch 100 ngày đêm nâng cao chất lượng đô thị, khu dân cư. Diện mạo cảnh quan, chất lượng môi trường nông thôn tiếp tục được quan tâm đầu tư... là bước đi quan trọng, cụ thể của xã để không ngừng nâng cao chất lượng các tiêu chí NTM.
Theo ông Nguyễn Minh Sơn, Giám đốc Sở NN&MT, để hiện thực hóa các mục tiêu của giai đoạn mới, ngành tập trung hoàn thiện các văn bản hướng dẫn tổ chức thực hiện Chương trình xây dựng NTM phù hợp với mô hình tổ chức hành chính 2 cấp; chuyển trọng tâm từ phát triển “đạt chuẩn” sang nâng cao chất lượng, hiệu quả và tính bền vững. Hệ thống cơ chế, chính sách tiếp tục được rà soát, hoàn thiện theo hướng đồng bộ, linh hoạt và sát thực tiễn, tạo sức bật cho khu vực nông thôn.
Các giải pháp giảm nghèo bền vững sẽ được Quảng Ninh triển khai theo hướng tiếp cận đa chiều, gắn phát triển sinh kế với nâng cao năng lực tự chủ, khơi dậy ý chí vươn lên của người dân, kiên quyết không để tái nghèo. Đồng thời, tỉnh tiếp tục phát huy vai trò chủ thể của người dân và doanh nghiệp trong xây dựng NTM; nghiên cứu, điều chỉnh, bổ sung các cơ chế tín dụng phù hợp nhằm hỗ trợ phát triển sản xuất, Chương trình OCOP, công nghệ chế biến vừa và nhỏ, cấp nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn.
Với lộ trình và khát vọng sớm trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, Quảng Ninh đang từng bước đặt ra những yêu cầu và kỳ vọng cao hơn đối với Chương trình xây dựng NTM, không chỉ là nhiệm vụ phát triển khu vực nông thôn, mà còn là nền tảng chiến lược cho sự phát triển hài hòa, bền vững của toàn tỉnh. Từ những thành quả đã đạt được cùng tầm nhìn dài hạn, cách làm bài bản và quyết tâm chính trị cao của cả hệ thống, chương trình NTM của Quảng Ninh sẽ tiếp tục được nâng tầm theo hướng hiện đại, văn minh, giàu bản sắc, gắn chặt với quá trình đô thị hóa, tạo động lực để Quảng Ninh vững bước tiến vào giai đoạn phát triển mới, đóng góp xứng đáng vào mục tiêu chung của đất nước trong thời kỳ hội nhập và phát triển.
