Những năm qua, Quảng Ninh đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị cùng những cách làm sáng tạo, phù hợp với đặc thù từng địa bàn, nhận thức của người dân từng bước được nâng lên, góp phần đẩy lùi tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống.
Một trong những giải pháp quan trọng được Quảng Ninh chú trọng là đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục nhằm thay đổi nhận thức của thanh thiếu niên và người dân về hệ lụy của tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Ngành Giáo dục và Đào tạo tỉnh đã chủ động tổ chức nhiều hoạt động truyền thông trong trường học, giúp học sinh hiểu rõ quy định pháp luật và tác động tiêu cực của những hủ tục này.
Diễn đàn “Học sinh dân tộc thiểu số nói không với tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống” được tổ chức hằng năm, thu hút đông đảo học sinh tham gia tại nhiều trường ở các địa phương miền núi như Ba Chẽ, Bình Liêu, Tiên Yên… Tại các diễn đàn, học sinh được giao lưu, tọa đàm cùng giáo viên và chuyên gia, đồng thời tham gia các hoạt động sân khấu hóa, tiểu phẩm và trò chơi tìm hiểu kiến thức pháp luật. Những hình thức truyền thông sinh động, gần gũi đã giúp các em hiểu rõ hơn về hậu quả của tảo hôn, từ đó nâng cao ý thức tự bảo vệ bản thân và trở thành những “tuyên truyền viên nhỏ tuổi” tại cộng đồng nơi mình sinh sống.
Nhờ những nỗ lực đó, thời gian qua ngành Giáo dục Quảng Ninh chưa ghi nhận trường hợp học sinh dân tộc thiểu số vi phạm quy định về tảo hôn. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy nhận thức của thế hệ trẻ vùng đồng bào dân tộc thiểu số đang từng bước thay đổi.
Không chỉ dừng lại ở công tác tuyên truyền, Quảng Ninh còn triển khai nhiều giải pháp quản lý và giám sát chặt chẽ nhằm phát hiện sớm các trường hợp có nguy cơ tảo hôn. Sở Dân tộc và Tôn giáo đóng vai trò nòng cốt trong việc tham mưu, điều phối và huy động các ngành, địa phương cùng tham gia thực hiện Đề án “Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số giai đoạn 2015-2025”.
Điểm nổi bật trong quá trình triển khai là việc xây dựng cơ chế chia sẻ thông tin giữa các ngành. Dữ liệu sĩ số học sinh của ngành Giáo dục, thông tin hộ tịch của lực lượng Công an và hồ sơ quản lý thai sản của ngành Y tế được kết nối, tạo nên một hệ thống giám sát nhiều tầng. Nhờ đó, những trường hợp có nguy cơ tảo hôn được phát hiện sớm để các tổ công tác kịp thời xuống địa bàn tuyên truyền, vận động gia đình. Trong 10 năm qua, hơn 160 đợt kiểm tra, giám sát liên ngành đã được tổ chức tại các địa bàn trọng điểm. Không chỉ kiểm tra hình thức, các đoàn công tác còn trực tiếp đối thoại với cơ sở để tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ địa phương triển khai hiệu quả các giải pháp giảm thiểu tảo hôn.
Một trong những yếu tố quan trọng giúp Quảng Ninh đạt kết quả tích cực trong công tác phòng, chống tảo hôn là đổi mới phương thức truyền thông theo hướng gần gũi và phù hợp với văn hóa của từng địa phương. Thay vì chỉ tuyên truyền bằng văn bản hoặc hội nghị, các cơ quan chức năng đã xây dựng nhiều sản phẩm truyền thông đa dạng như sổ tay hướng dẫn, tờ rơi, phóng sự, video tuyên truyền, file âm thanh… nhằm giúp thông điệp dễ tiếp cận hơn với người dân.
Đặc biệt, việc sử dụng chính ngôn ngữ của các dân tộc thiểu số như Dao, Tày, Sán Chỉ trong tuyên truyền đã góp phần xóa bỏ rào cản ngôn ngữ, giúp nội dung pháp luật trở nên gần gũi và dễ hiểu hơn với đồng bào. Các già làng, trưởng bản, người có uy tín trong cộng đồng cũng được tập huấn kiến thức pháp luật và kỹ năng tuyên truyền để trở thành những “tuyên truyền viên đặc biệt”. Với uy tín và ảnh hưởng của mình, họ có thể vận động người dân thay đổi nhận thức ngay từ trong gia đình và dòng họ.
Trong giai đoạn tới, tỉnh tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong công tác truyền thông, xây dựng các sản phẩm video ngắn trên nền tảng mạng xã hội để tiếp cận trực tiếp với thanh thiếu niên và các gia đình. Đồng thời, tiếp tục phát huy vai trò của hệ thống y tế cơ sở trong tư vấn sức khỏe sinh sản và khám sức khỏe tiền hôn nhân cho đồng bào DTTS.
