Tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống không chỉ vi phạm pháp luật, mà còn để lại nhiều hệ lụy nghiêm trọng đối với sức khỏe, giống nòi và tương lai của thế hệ trẻ. Để đẩy lùi tình trạng này, Quảng Ninh đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó chú trọng công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức và định hình thói quen tuân thủ pháp luật cho người dân.
Là xã miền núi có trên 45% dân số là đồng bào DTTS, ngay sau khi thành lập, Công an xã Quảng Đức đã chủ động tham mưu với chính quyền địa phương triển khai mô hình “Phát huy vai trò người có uy tín, già làng, thầy cúng, thầy thuốc vận động nhân dân tham gia công tác bảo đảm an ninh trật tự, phòng ngừa tảo hôn”. Mô hình gồm 45 thành viên là đại diện các cơ quan, đoàn thể và người có uy tín trong cộng đồng.
Sở Dân tộc và Tôn giáo tổ chức hội nghị tập huấn, bồi dưỡng kiến thức pháp luật; nâng cao kỹ năng tuyên truyền, vận động, xử lý tình huống trong giải quyết các vụ việc liên quan đến tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng đồng bào DTTS và miền núi tại xã Ba Chẽ.
Nhằm nâng cao năng lực cho lực lượng tại cơ sở, Công an xã đã phối hợp tổ chức 3 hội nghị tập huấn chuyên sâu. Nội dung tập trung vào các vấn đề sát thực tế địa bàn như: Phòng chống xuất nhập cảnh trái phép, công tác dân tộc - tôn giáo, phòng chống tội phạm, tệ nạn xã hội và ngăn chặn tảo hôn. Qua đó, trang bị kỹ năng tuyên truyền, giúp các thành viên phát huy tốt vai trò "cầu nối" giữa chính quyền, lực lượng công an với nhân dân.
Sau hơn 1 năm triển khai, mô hình đã phát huy hiệu quả thiết thực, tạo được sự đồng thuận và chuyển biến tích cực trong nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật của nhân dân về phòng chống tảo hôn.
Ông Tằng Dếnh Thân, người có uy tín bản Bắc Phong Sinh, xã Quảng Đức, chia sẻ: Trong các nghi lễ truyền thống, lễ cúng bản hay khi khám chữa bệnh, tôi đều khéo léo lồng ghép tuyên truyền Luật Hôn nhân và Gia đình. Nhờ giải thích rõ tác hại của tảo hôn dưới góc độ pháp lý và y học, thanh niên trong bản đã dần nâng cao nhận thức, chủ động phòng ngừa, góp phần xây dựng đời sống văn hóa mới ở cơ sở.
Thiếu tá Phùn Văn Tuấn, Phó trưởng Công an xã Quảng Đức, cho biết: Phát huy lợi thế gần dân, am hiểu sâu sắc về phong tục, tập quán, văn hóa và đời sống tinh thần của nhân dân, các thành viên trong mô hình đã “đến từng nhà, rà từng đối tượng”, nắm bắt tâm tư và định hướng cho thanh thiếu niên về tầm quan trọng của việc kết hôn đúng độ tuổi. Khi phát hiện nguy cơ tảo hôn, lực lượng này kịp thời khuyên ngăn, phân tích rõ hệ lụy pháp lý và tương lai của các cháu, đồng thời vận động gia đình, dòng họ chấp hành nghiêm túc để làm gương.
Hằng năm, đội ngũ người có uy tín, thầy cúng, thầy thuốc đều ký giao ước thi đua, đưa nội dung không tảo hôn vào quy ước, hương ước và tiêu chí xét tặng gia đình văn hóa. Sự đồng hành của các nhân tố nòng cốt đã góp phần giữ vững an ninh trật tự, từng bước đẩy lùi hủ tục ở vùng đồng bào DTTS trên địa bàn xã.
Giáo viên Trường TH&THCS Quảng Phong (xã Quảng Hà) nắm bắt tâm lý học sinh, tuyên truyền phòng chống tảo hôn.
Cùng là địa bàn miền núi có đông đồng bào DTTS sinh sống, thời gian qua, xã Quảng Hà đặc biệt chú trọng công tác phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Ông Nguyễn Văn Đông, Phó Chủ tịch UBND xã Quảng Hà, cho biết: Hằng năm, xã đều giao cơ quan chuyên môn xây dựng kế hoạch kiểm tra, giám sát tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết. Hoạt động này một mặt nâng cao ý thức chấp hành Luật Hôn nhân và Gia đình cho nhân dân, mặt khác giúp kịp thời phát hiện, ngăn chặn các vi phạm ngay từ cơ sở.
Ngoài ra, xã Quảng Hà còn duy trì hiệu quả CLB phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống tại thôn Bảy Cửa với 40 thành viên nòng cốt. Định kỳ hằng quý hoặc theo chuyên đề, CLB tổ chức các buổi truyền thông, trực tiếp tuyên truyền và ngăn ngừa các trường hợp có nguy cơ tảo hôn. Trước năm 2020, thôn Bảy Cửa từng là điểm nóng về tảo hôn (nhiều trường hợp kết hôn ở lứa tuổi 15-16), nhưng đến nay, tình trạng này đã hoàn toàn không còn.
Những năm qua, Quảng Ninh luôn ưu tiên dành nhiều cơ chế, chính sách đặc thù cho vùng đồng bào DTTS và miền núi. Đặc biệt, việc thành phố sớm hoàn thành công tác rà soát và xác định chính xác 190 thôn, bản, khu phố thuộc 28 xã, phường, đặc khu giai đoạn 2026-2030 càng thể hiện sự quan tâm sâu sắc, tầm nhìn chiến lược cùng tinh thần trách nhiệm cao đối với khu vực miền núi, biên giới, hải đảo.
Việc phân định rõ ràng này giúp bảo đảm các nguồn lực đầu tư được triển khai "đúng - đủ - kịp thời", tránh lãng phí hay bỏ sót đối tượng. Nhờ đó, người dân dễ dàng tiếp cận các ưu đãi về BHYT, giáo dục, tín dụng ưu đãi, hỗ trợ sản xuất và hạ tầng cơ sở. Cùng với công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức, việc nâng cao chất lượng đời sống nhân dân chính là giải pháp then chốt nhằm đẩy lùi tảo hôn, nâng cao chất lượng dân số và nguồn nhân lực, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội bền vững cho vùng đồng bào DTTS.
