Từ rừng quế, hồi đến vùng nuôi trồng hải sản, những bản làng giàu bản sắc, Quảng Ninh đang sở hữu nguồn tài nguyên du lịch đầy tiềm năng. Nhưng sức hút không chỉ nằm ở cảnh quan mà ở cách tạo ra trải nghiệm khác biệt. Để du khách được hái quế, chưng cất tinh dầu, làm ngư dân, sống cùng người bản địa… Cần tư duy mới, cách làm sáng tạo, biến tài nguyên thành sản phẩm, biến văn hóa thành trải nghiệm, biến mỗi điểm đến thành một câu chuyện hấp dẫn. Đó là cách làm mới du lịch, tạo dấu ấn riêng và sức hút bền vững cho Quảng Ninh.
Thực hiện định hướng “Mỗi xã, phường, đặc khu một sản phẩm du lịch đặc thù”, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa khảo sát, đánh giá 41 sản phẩm du lịch năm 2026. Theo ông Nguyễn Đức Quynh, Trưởng Phòng Quản lý lưu trú và Dịch vụ du lịch (Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch), kết quả khảo sát cho thấy tài nguyên phong phú và sự chủ động của địa phương trong đầu tư, hình thành sản phẩm có bản sắc, có khả năng khai thác thực tế.
Sự chủ động ấy được ghi nhận ở nhiều mô hình. Tại Móng Cái, nước mắm Dáng Phương đạt OCOP 3 sao, kế thừa kinh nghiệm sản xuất từ Xưởng mắm Xuân Ninh hình thành năm 1958; cơ sở đã đón khách Việt Nam, Trung Quốc tham quan, mua sắm. Tuy nhiên, để trở thành điểm dừng trong tour, trải nghiệm cần đi xa hơn việc xem nhà xưởng. Khách có thể tìm hiểu kỹ thuật ủ chượp, nhận biết hương vị, nghe chuyện nghề và chọn đặc sản làm quà. Mỗi công đoạn sản xuất đều có thể thành lý do để khách ghé lại.
Cùng hướng đó, Green Farm 188 tại Mạo Khê có khoảng 2,5ha nhà màng trồng rau thủy canh, đã đón các đoàn học sinh, khách nghiên cứu. Lợi thế là quy trình nông nghiệp công nghệ cao, song hoạt động hái nho, ổi phụ thuộc mùa vụ. Vì vậy, cơ sở được đề xuất tổ chức thực hành gieo hạt, chăm sóc rau, thu hoạch, đóng gói nông sản, để khách có thêm kiến thức, trải nghiệm và sản phẩm mang về.
Với Hoành Mô, bài toán lại là duy trì sức hút sau sự kiện. Chương trình “Đêm trăng Cao Ly” cuối tháng 9 kết hợp cắm trại, văn nghệ dân tộc, ẩm thực, sản phẩm OCOP, góp phần giới thiệu cảnh sắc, văn hóa vùng cao. Nhưng vài ngày sôi động chưa đủ tạo dòng khách thường xuyên. Do đó, kết nối khám phá rừng hồi, tắm lá thuốc người Dao với lưu trú tại Khe Tiền được kỳ vọng kéo dài hành trình, giúp du khách tìm hiểu sinh kế, văn hóa và sử dụng thêm dịch vụ địa phương.
Dẫu vậy, bên cạnh số ít sản phẩm... đã được đưa vào khai thác, tài nguyên hấp dẫn chưa đủ bảo đảm hiệu quả khai thác. Đảo Vĩnh Thực có bãi biển đẹp, hải đăng, hoạt động thể thao ngoài trời, nhưng phòng nghỉ, nhà hàng còn hạn chế; nhiều khách dự giải chạy từng phải về Trà Cổ lưu trú. Tại núi Phượng Hoàng, cảnh quan đồi cỏ được giới trẻ yêu thích, song đường lên núi, bãi đỗ xe, vệ sinh và quản lý dịch vụ chưa đồng bộ. Thiếu dịch vụ, lượng khách đến chưa dễ chuyển thành nguồn thu tương xứng cho địa phương.
Những hạn chế ấy đặt ra yêu cầu đầu tư có trọng tâm. Do đó, muốn biến tiềm năng thành sản phẩm hấp dẫn, các địa phương cần chủ động hoàn thiện hạ tầng, dịch vụ, khai thác thế mạnh riêng; gắn du lịch với sản phẩm OCOP, đặc sản, nghề truyền thống, qua đó làm giàu trải nghiệm và tăng thu nhập cho người dân.
Theo hướng này, đợt khảo sát giúp xác định cách hỗ trợ phù hợp với từng sản phẩm. Những nơi đã vận hành cần được quảng bá, kết nối thị trường; nơi còn thiếu dịch vụ phải ưu tiên hoàn thiện; ý tưởng mới cần đánh giá tính khả thi trước khi đầu tư. Cách này giúp tránh đầu tư dàn trải, trùng lặp. Quan trọng hơn, muốn bán được tour, mỗi điểm phải có lịch trình, bảng giá, đầu mối đặt dịch vụ và điều kiện an toàn ổn định. Khả năng được doanh nghiệp đưa vào tour, đón khách thường xuyên là thước đo quan trọng của hiệu quả phát triển sản phẩm.
Có thể thấy, làm mới sản phẩm du lịch không nhất thiết bắt đầu từ những công trình lớn, mà có thể từ trải nghiệm nghề, bữa ăn bản địa, đêm nghỉ trong bản hay chuyến theo ngư dân ra biển. Khi được đầu tư đúng chỗ, tổ chức bài bản, những tài nguyên quen thuộc ấy sẽ thành sản phẩm có sức hút, giữ chân du khách và tạo thêm sinh kế cho người dân Quảng Ninh.
