Trong chuyến về thăm những vùng đất huyền thoại miền Trung của các cựu chiến binh, đoàn viên thanh niên Báo Quảng Ninh cuối tháng 6 vừa qua, ngoài tâm trạng háo hức trước một chuyến đi xa và dài ngày như các thành viên trong đoàn, tôi còn mang theo niềm hi vọng của cả gia đình, nhất là của bà nội. Khi biết tôi sẽ đi tham quan ở miền Trung bà đã gọi điện căn dặn tôi đến các nghĩa trang liệt sĩ tìm mộ của bác đã hy sinh trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.
Bên những phần mộ liệt sĩ tại Nghĩa trang Đường 9. Vài năm trước đây cơ quan tôi cũng tổ chức một chuyến đi như lần này, và một người trong cơ quan đã tìm được phần mộ của anh họ mình đang được an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Trường Sơn. Biết việc này nên cả nhà tôi hy vọng lắm, trước khi tôi đi, bố tôi còn cẩn thận ghi tên thường gọi của bác khi ở nhà, ngày tháng năm sinh, năm hy sinh vào quyển sổ công tác của tôi, vì sợ trên phần mộ không ghi theo tên trong giấy khai sinh, mà ghi theo tên thường gọi. Mặc dù chỉ là hy vọng mong manh, nhưng cả gia đình tôi đều mong phần mộ bác đã được đưa về quy tập ở Nghĩa trang Liệt sĩ Trường Sơn, một điểm chúng tôi sẽ đến thăm trong chuyến đi lần này. Sau hơn một ngày đường, đoàn chúng tôi đến Quảng Trị vào 12 giờ trưa ngày 26-6. Sau khi gặp gỡ các bạn đồng nghiệp tại Báo Quảng Trị, đoàn chúng tôi đi thăm Nghĩa trang Liệt sĩ Trường Sơn. Các thành viên trong đoàn làm lễ dâng hương tại khu mộ liệt sĩ của tỉnh. Tôi tìm người quản trang nhờ dẫn sang khu nghĩa trang của tỉnh Thái Bình, nhưng do phải chuẩn bị đón một đoàn khách quan trọng, nên ông không thể đưa tôi đi được. Do chưa đến đây bao giờ nên tôi chẳng biết tìm chỗ nào giữa hàng ngàn ngôi mộ nằm xen dưới tán cây rừng. Lúc này trời đã sắp tối, Đoàn chuẩn bị quay về thị xã Đông Hà, tôi rất lo lắng. Trong khi chờ các thành viên trong đoàn tại cổng chính, tôi tranh thủ chạy vào Văn phòng Ban Quản lý nghĩa trang nhờ tra danh sách các liệt sĩ của tỉnh Thái Bình đã được quy tập về đây. Một cô gái trẻ nhanh nhẹn lấy quyển sổ ghi tên các liệt sĩ tỉnh Thái Bình ra cho tôi tra tìm. Sổ được lập khá khoa học, tên các liệt sĩ được sắp xếp theo thứ tự bảng chữ cái. Do thời gian quá gấp, tôi chỉ kịp tìm trang có vần R để tìm liệt sĩ có tên Bùi Đăng Rong, nhìn lướt qua chỉ có 5 liệt sĩ có tên vần R, nhưng không có tên Bùi Đăng Rong. Thấy có một liệt sĩ tên Rều mừng quá lúc đó tay tôi run lên, trống ngực đập thình thịch, tôi reo lên ‘’hình như đây rồi’’ nhưng khi xem phần quê quán, năm hy sinh thì không phải quê ở xã Tây Phong, huyện Tiền Hải mà ở một huyện khác, hy sinh sau bác tôi 2 năm. Tra theo tên không thấy, tôi quyết định tra theo xã, huyện, nhưng cũng chẳng có. Trên đường cùng đoàn quay trở về Nghĩa trang liệt sĩ Đường 9 tôi mang theo chút hy vọng mong manh, nhưng thật tiếc nghĩa trang do đang được xây dựng lại, đứng trước hàng ngàn phần mộ liệt sĩ, rất nhiều ngôi mộ chỉ có dòng chữ vô danh, tôi biết thế là hy vọng tìm thấy mộ bác trong chuyến đi này của mình không thành. Trên đường từ Nghĩa trang Đường 9 trở về thị xã Đông Hà trong đầu tôi chỉ có hình ảnh bà nội với đôi mắt toét nhoèn ngồi lặng trước di ảnh của bác. Vào những buổi chiều ngày 27-7 hàng năm, bà thường thơ thẩn trước hiên nhà tìm chú bướm vẫn về đậu trên cây si cảnh của bố tôi, bởi bà tin đấy là hồn của bác về. Về đến phòng nghỉ thì bố tôi gọi điện thoại hỏi có tìm thấy mộ bác tôi không? Ngần ngừ mất mấy giây tôi mới dám nói không tìm thấy, bố tôi thở dài ‘’chẳng biết phải nói với bà thế nào đây, vì mấy ngày nay lúc nào bà cũng thắp nhang trên ban thờ bác cầu khấn’’. Thực ra không phải đợi đến chuyến đi này của tôi, mà bố tôi đã rất nhiều lần tìm những người đồng đội cũ của bác để hỏi về ngày, tháng bác hy sinh, nơi hy sinh. Nhưng đến nay vẫn chưa có thông tin gì, vì ngày đó bác tôi là bộ đội đặc công, hoạt động hoàn toàn bí mật. Có một người bạn đồng ngũ ở cùng làng cho biết, năm 1967 đã gặp bác tôi chiến đấu ở Quảng Trị, sau đó thì đi Nam và nghe nói là hy sinh ở tỉnh Quảng Nam. Mọi thông tin về bác chỉ có vậy, bố tôi đã viết thư gửi đến Phòng Lao động - Thương binh - Xã hội ở tất cả các huyện của tỉnh Quảng Nam nhờ tìm giúp, nhưng vẫn chưa có thông tin. Sáng hôm sau 27-6, đoàn chúng tôi vào thăm Khu di tích Thành Cổ, Quảng Trị, thăm dòng sông Thạch Hãn nơi đã từng diễn ra những cuộc giao tranh ác liệt giữa ta và địch. Đứng trước màu nước mát trong xanh lững lờ trôi, hàng tre xanh bên bồi, đám cỏ lúp xúp bên lở, tôi có cảm giác thật thân quen gần gũi, bởi nơi đây bác tôi từng đêm đêm cùng đồng đội bơi qua để chiến đấu, giải phóng từng tấc đất quê hương. Đến nay gia đình tôi vẫn chưa tìm được phần mộ của bác, những thông tin về ngày, tháng, nơi bác hy sinh vẫn chưa được sáng tỏ, và bà nội tôi sẽ còn phải khắc khoải chờ đợi sẽ còn tha thẩn trước hiên nhà mỗi dịp 27-7. Nhưng có lẽ bà tôi sẽ bớt đau lòng hơn khi nghĩ bác tôi đang yên nghỉ đâu đó trong lòng đất mẹ, tuy không được người thân chăm sóc, nhưng vẫn được những người dân địa phương nơi con mình chiến đấu, hy sinh trông coi, bảo quản chu đáo. Bởi trong chuyến đi lần này tôi đã được tận mắt chứng kiến tấm lòng, tình cảm tri ân của người dân miền Trung đối với những anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì Tổ quốc.
Ảnh Đỗ Phương