Trong bối cảnh hoạt động xuất nhập khẩu (XNK) ngày càng phát triển, Chi cục Hải quan khu vực VIII đã triển khai nhiều giải pháp thiết thực, nhằm hỗ trợ, khuyến khích doanh nghiệp tự nguyện tuân thủ pháp luật hải quan. Qua đó, góp phần xây dựng môi trường XNK minh bạch, thuận lợi, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và tạo động lực cho doanh nghiệp phát triển bền vững.
Quảng Ninh là địa bàn có hoạt động XNK sôi động, với nhiều tuyến giao thương đường bộ, đường biển, cửa khẩu, cảng biển; cộng đồng doanh nghiệp XNK đa dạng về loại hình, quy mô. Bên cạnh những doanh nghiệp có hệ thống quản trị tốt, vẫn còn không ít doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ gặp khó khăn trong tiếp cận, cập nhật chính sách pháp luật hải quan. Những sai sót trong khai báo, hồ sơ, chứng từ, mã số, trị giá, xuất xứ hàng hóa… có thể làm phát sinh chi phí, kéo dài thời gian thông quan, thậm chí ảnh hưởng đến kế hoạch sản xuất, kinh doanh. Một số doanh nghiệp còn tâm lý e ngại trong việc chủ động trao đổi, cung cấp thông tin với cơ quan hải quan, khiến quan hệ phối hợp chưa thực sự chuyển mạnh sang hướng đối tác đồng hành.
Từ thực tiễn đó, Chi cục Hải quan khu vực VIII đã bám sát chỉ đạo của ngành Hải quan, triển khai chương trình khuyến khích doanh nghiệp tự nguyện tuân thủ pháp luật hải quan theo Quyết định số 2790/QĐ-TCHQ (ngày 4/12/2024) của Tổng cục Hải quan. Đây là bước chuyển quan trọng trong phương thức quản lý, từ chỗ chủ yếu phát hiện, xử lý vi phạm, sang chủ động hỗ trợ doanh nghiệp nhận diện rủi ro, phòng ngừa sai sót, từng bước nâng cao mức độ tuân thủ pháp luật ngay từ đầu.
Để chương trình đi vào thực chất, Chi cục Hải quan khu vực VIII giao Phòng Quản lý rủi ro phát huy vai trò đầu mối tham mưu, giúp lãnh đạo chi cục tổ chức triển khai. Phòng Quản lý rủi ro đã tham mưu thành lập Tổ chuyên trách triển khai chương trình; rà soát, đề xuất doanh nghiệp tham gia; đồng thời phối hợp với các đơn vị liên quan triển khai các hoạt động hỗ trợ, bảo đảm đúng đối tượng, sát nhu cầu thực tiễn. Đơn vị đã chủ động xây dựng tờ rơi tuyên truyền, lựa chọn những nội dung trọng tâm, dễ tiếp cận, nêu bật lợi ích của việc tự nguyện tuân thủ pháp luật hải quan. Các tài liệu này được sử dụng trong những đợt truyền thông cao điểm, trên nền tảng số, mạng xã hội và tại các hội nghị đối thoại hải quan - doanh nghiệp.
Chi cục Hải quan khu vực VIII cũng tăng cường các kênh trao đổi trực tuyến để hỗ trợ doanh nghiệp kịp thời. Thông qua nhóm Zalo, doanh nghiệp thành viên được cập nhật các quy định pháp luật mới, trao đổi những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện thủ tục hải quan. Đồng thời, các doanh nghiệp được mời tham gia hội thảo lấy ý kiến đối với văn bản quy phạm pháp luật, qua đó tăng cường sự tương tác, đồng hành giữa cơ quan hải quan và doanh nghiệp.
Chương trình còn tập trung vào việc hỗ trợ doanh nghiệp nhận diện rủi ro trong từng khâu thực hiện thủ tục hải quan. Doanh nghiệp được cơ quan hải quan thông báo định kỳ kết quả phân tích, đánh giá rủi ro; đồng thời đề xuất giải pháp để tránh lặp lại các lỗi vi phạm, từng bước nâng cao tính tuân thủ và xếp hạng doanh nghiệp. Tư cách thành viên và quá trình tham gia chương trình cũng được ghi nhận trên hồ sơ doanh nghiệp và các hệ thống thông tin nghiệp vụ, làm cơ sở để cơ quan hải quan thực hiện các hoạt động hỗ trợ kịp thời, hiệu quả, đúng đối tượng.
Nhờ đó, doanh nghiệp có điều kiện giảm chi phí trong quá trình thực hiện thủ tục XNK hàng hóa, hạn chế sai sót, rút ngắn thời gian thông quan. Chi cục Hải quan khu vực VIII cũng phối hợp với các cơ quan liên quan tư vấn, hỗ trợ doanh nghiệp khắc phục, giảm thiểu hậu quả từ những lỗi phát sinh trong quá trình thực hiện thủ tục hải quan. Các doanh nghiệp tham gia chương trình còn được ưu tiên mời dự các hội nghị, cuộc gặp mặt do UBND tỉnh hoặc Chi cục Hải quan khu vực VIII tổ chức theo các chuyên đề lớn, như: Thúc đẩy hoạt động XNK qua tuyến đường bộ, đường biển; phát triển logistics…
Từ cách làm chủ động, linh hoạt, chương trình hỗ trợ tại Chi cục Hải quan khu vực VIII đã bước đầu đạt kết quả tích cực. Đến nay, đã có 19 doanh nghiệp thành viên tham gia; trong tháng 10/2025, chi cục tổ chức ký kết, trao giấy chứng nhận cho các doanh nghiệp. Kết quả đánh giá cho thấy 79% doanh nghiệp đạt mức tuân thủ mức 2 - tuân thủ rất cao; 21% doanh nghiệp đạt mức tuân thủ mức 3 - tuân thủ cao. Đây là cơ sở quan trọng khẳng định hiệu quả của phương thức quản lý lấy hỗ trợ, hướng dẫn và phòng ngừa rủi ro làm trọng tâm.
